Καμπύλες Συνολικής και Οριακής Χρησιμότητας 📈

Οι καμπύλες συνολικής και οριακής χρησιμότητας αποτελούν βασικά εργαλεία στην ανάλυση της καταναλωτικής συμπεριφοράς, καθώς δείχνουν πώς η κατανάλωση ενός αγαθού επηρεάζει την ικανοποίηση του καταναλωτή. Μέσα από τη γραφική τους απεικόνιση, γίνεται πιο κατανοητή η έννοια της χρησιμότητας και η μεταβολή της σε σχέση με την ποσότητα του αγαθού.

Για να μελετήσουμε αυτή τη σχέση, χρησιμοποιούμε ένα υποθετικό παράδειγμα που αφορά στην κατανάλωση ενός αγαθού (π.χ. ποτήρια νερού) από έναν καταναλωτή.

Πίνακας 3.1

Τα διαγράμματα που ακολουθούν απεικονίζουν τις καμπύλες συνολικής και οριακής χρησιμότητας σύμφωνα με τα δεδομένα του Πίνακα 3.1. Η γραφική αναπαράσταση δείχνει την εξέλιξη της χρησιμότητας, καθώς αυξάνεται η ποσότητα του αγαθού που καταναλώνεται.

Διάγραμμα 3.1 — Καμπύλη Συνολικής Χρησιμότητας

Στον οριζόντιο άξονα (άξονας Χ) τοποθετείται η ποσότητα του αγαθού (Q) και στον κάθετο άξονα (άξονας Υ) η συνολική χρησιμότητα (TU). Σημειώνοντας τα ζεύγη τιμών του Πίνακα 3.1 και ενώνοντάς τα, προκύπτει μια καμπύλη με το εξής σχήμα:

• Ξεκινά από την αρχή των αξόνων, στο σημείο (0, 0): χωρίς κατανάλωση, δεν υπάρχει ικανοποίηση.
• Από το Q=0 μέχρι το Q=5 η καμπύλη είναι ανοδική, δηλαδή η TU συνεχώς αυξάνεται (0 → 15 → 28 → 38 → 43 → 45), αλλά ο ρυθμός με τον οποίο ανεβαίνει γίνεται όλο και πιο αργός — η καμπύλη «κυρτώνει» και γίνεται πιο επίπεδη καθώς πλησιάζει το Q=5.
• Στο σημείο όπου Q=5 και Q=6 η TU παίρνει τη μέγιστη τιμή της, 45, και για ένα διάστημα παραμένει σταθερή (οριζόντιο τμήμα της καμπύλης). Το σημείο αυτό, όπου η συνολική χρησιμότητα φτάνει στο ανώτατο σημείο της, ονομάζεται σημείο κορεσμού και συμβολίζεται με Κ στο διάγραμμα.
• Μετά το Q=6, όταν η ποσότητα αυξάνεται στο 7, η καμπύλη γίνεται πτωτική: η TU μειώνεται από 45 σε 44. Το τμήμα αυτό της καμπύλης, πέρα από το σημείο κορεσμού, ονομάζεται περιοχή δυσαρέσκειας, γιατί η επιπλέον κατανάλωση δεν προσφέρει πια ικανοποίηση, αλλά τη μειώνει.

Διάγραμμα 3.2 — Καμπύλη Οριακής Χρησιμότητας

Στο δεύτερο διάγραμμα, στον οριζόντιο άξονα (άξονας Χ) τοποθετείται και πάλι η ποσότητα του αγαθού (Q), ενώ στον κάθετο άξονα (άξονας Υ) τοποθετείται η οριακή χρησιμότητα (MU). Σημειώνοντας τα ζεύγη τιμών MU του Πίνακα 3.1, η καμπύλη που προκύπτει έχει το εξής σχήμα:

• Η καμπύλη MU είναι συνεχώς πτωτική σε όλο της το μήκος, από την πρώτη μέχρι την τελευταία μονάδα κατανάλωσης: οι τιμές της ξεκινούν από 15 (για Q=1) και μειώνονται σταδιακά — 15 → 13 → 10 → 5 → 2 → 0 → -1.
• Στο σημείο όπου Q=6, η MU γίνεται 0: αυτό είναι το σημείο κορεσμού (συμβολίζεται και εδώ με Κ), και αντιστοιχεί ακριβώς στο σημείο όπου η καμπύλη της TU σταματά να ανεβαίνει και γίνεται οριζόντια.
• Για Q=7, η MU γίνεται αρνητική (-1), δηλαδή η καμπύλη περνά κάτω από τον οριζόντιο άξονα. Το τμήμα αυτό, όπου η MU είναι αρνητική, ονομάζεται —όπως και στο πρώτο διάγραμμα— περιοχή δυσαρέσκειας, γιατί η επιπλέον μονάδα του αγαθού προκαλεί πλέον δυσαρέσκεια αντί για ικανοποίηση.

Συγκεντρωτικός πίνακας των δύο καμπυλών