Ιδιότητες και Δημιουργία Αναγκών 🔄
Γενικά οι ανθρώπινες ανάγκες έχουν την τάση να εξελίσσονται, να πολλαπλασιάζονται και να φτάνουν σε σημείο κορεσμού, δηλαδή παρουσιάζουν τρεις βασικές ιδιότητες:
α) Η ιδιότητα της εξέλιξης
Η ιδιότητα αυτή αναφέρεται στο γεγονός ότι, παρόλο που οι ανάγκες των ανθρώπων μένουν οι ίδιες, ο τρόπος ικανοποίησής τους μεταβάλλεται συνεχώς με την πρόοδο της τεχνολογίας και της κοινωνίας. Με άλλα λόγια, τα μέσα που χρησιμοποιεί ο άνθρωπος για να καλύψει τις ανάγκες του διαφοροποιούνται με την πάροδο του χρόνου.
Για παράδειγμα, η ανάγκη για επικοινωνία υπήρχε πάντα, αλλά εξελίχθηκαν τα μέσα ικανοποίησής της: από τα ταχυδρομικά περιστέρια και τις επιστολές, φτάσαμε στο τηλέφωνο και στο διαδίκτυο.
Η ανάγκη για επικοινωνία είναι η ίδια από τότε που υπάρχει ο άνθρωπος. Αυτό που άλλαξε δραματικά είναι μόνο ο τρόπος κάλυψής της: από τα ταχυδρομικά περιστέρια και τα χειρόγραφα γράμματα, φτάσαμε μέσα σε λίγες γενιές στο τηλέφωνο και στο διαδίκτυο. Η ανάγκη έμεινε σταθερή· το μέσο εξελίχθηκε.
β) Η ιδιότητα του πολλαπλασιασμού
Η ιδιότητα αυτή αφορά μόνο στις κοινωνικές ανάγκες, γιατί τις φυσικές ανάγκες τις φέρνει μαζί του ο άνθρωπος και είναι καθορισμένες από τη φύση. Με την πάροδο του χρόνου, οι κοινωνικές ανάγκες δεν παραμένουν σταθερές, αλλά συνεχώς πολλαπλασιάζονται, δηλαδή δημιουργούνται διαρκώς νέες ανάγκες.
Η εξέλιξη των αναγκών επηρεάζεται από την τεχνολογία, καθώς και από το κοινωνικό και πολιτισμικό περιβάλλον, μέσα στο οποίο εμφανίζονται φαινόμενα όπως η μίμηση, η μόδα, η συνήθεια και η διαφήμιση. Η τεχνολογία οδηγεί στη δημιουργία νέων αγαθών, ενώ η διαφήμιση επηρεάζει τις καταναλωτικές επιλογές των ανθρώπων. Επιπλέον, η συνολική βελτίωση του βιοτικού επιπέδου επιτρέπει στους ανθρώπους να καλύπτουν περισσότερες και πιο σύνθετες ανάγκες.
Η ιδιότητα του πολλαπλασιασμού των αναγκών είναι πολύ σημαντική, γιατί οξύνει το οικονομικό πρόβλημα, αφού δημιουργεί συνεχώς νέες ανάγκες και διευρύνει το χάσμα που υπάρχει μεταξύ των αναγκών και των μέσων ικανοποίησής τους.
Η εξέλιξη αφορά τον τρόπο ικανοποίησης μιας ανάγκης που ήδη υπάρχει (π.χ. η επικοινωνία γίνεται πια με κινητό αντί για γράμμα). Ο πολλαπλασιασμός αφορά τη δημιουργία εντελώς νέων αναγκών (π.χ. η ανάγκη για smartphone δεν υπήρχε πριν λίγες δεκαετίες). Επίσης, ο πολλαπλασιασμός αφορά μόνο τις κοινωνικές ανάγκες — οι φυσικές ανάγκες δεν πολλαπλασιάζονται, γιατί είναι καθορισμένες από τη φύση του ανθρώπου.
γ) Η ιδιότητα του κορεσμού
Όλες σχεδόν οι ανάγκες, φυσικές και κοινωνικές, παρουσιάζουν την ιδιότητα του κορεσμού. Ο κορεσμός είναι η πλήρης ικανοποίηση της ανάγκης. Ο κορεσμός μπορεί να είναι:
- Προσωρινός, όταν η ανάγκη επανεμφανίζεται σύντομα (π.χ. η ανάγκη της τροφής)
- Οριστικός, όταν η ανάγκη δεν επανεμφανίζεται για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα (π.χ. η ανάγκη για ιδιόκτητη κατοικία)
Για τις περισσότερες ανάγκες ο κορεσμός επέρχεται βαθμιαία, δηλαδή όσο ικανοποιείται η ανάγκη τόσο η έντασή της μειώνεται, μέχρι που η ανάγκη εξαφανίζεται τελείως, οπότε μιλούμε για πλήρη ικανοποίηση, δηλαδή κορεσμό της ανάγκης.
Για παράδειγμα, αν κάποιος διψά και πάρει ένα ποτήρι νερό, τότε η ένταση της δίψας θα μειωθεί. Όταν πάρει δεύτερο ποτήρι νερό, η δίψα θα μειωθεί περισσότερο και πολύ πιθανό μετά το τρίτο ποτήρι η επιθυμία για επιπρόσθετο ποτήρι νερό να εξαφανιστεί. Αυτό σημαίνει ότι η ανάγκη της δίψας έχει κορεστεί, δηλαδή ικανοποιήθηκε πλήρως.
Η σταδιακή μείωση της έντασης μιας ανάγκης καθώς την ικανοποιούμε δεν είναι τυχαία — είναι ένα φαινόμενο που θα ξανασυναντήσεις στα οικονομικά ως τη «φθίνουσα οριακή χρησιμότητα»: κάθε επιπλέον μονάδα ενός αγαθού μας δίνει λιγότερη πρόσθετη ικανοποίηση από την προηγούμενη, μέχρι που φτάνουμε στον κορεσμό.
Μην μπερδεύεις τα δύο είδη κορεσμού με το αν μια ανάγκη είναι «σημαντική» ή όχι. Το κριτήριο είναι αποκλειστικά το πόσο γρήγορα επανεμφανίζεται η ανάγκη μετά την ικανοποίησή της. Η τροφή ικανοποιείται πλήρως σε ένα γεύμα, αλλά η ανάγκη επιστρέφει σε λίγες ώρες (προσωρινός κορεσμός). Η ανάγκη για απόκτηση κατοικίας, αντίθετα, μόλις ικανοποιηθεί δεν επανεμφανίζεται για χρόνια (οριστικός κορεσμός).