Έννοια και Διακρίσεις Αναγκών 🌱
Φανταστείτε ότι βρίσκεστε σε ένα απομονωμένο νησί. Ποιες θα ήταν οι πρώτες σας προτεραιότητες; Τι θα χρειαζόσασταν για να επιβιώσετε; Και αν καλύπτατε όλες τις βασικές σας ανάγκες, ποιες άλλες θα αποκτούσαν σημασία στη συνέχεια, ώστε να νιώσετε πιο άνετα ή ευτυχισμένοι;
Στη ζωή του ανθρώπου οι ανάγκες έχουν πολύ μεγάλη σημασία, γιατί αποτελούν το κίνητρο και τον τελικό σκοπό κάθε οικονομικής δραστηριότητας.
Τι είναι ανάγκη; 🤔
Το ερώτημα όμως είναι: Τι είναι ανάγκη; Για να μπορέσουμε να απαντήσουμε στο ερώτημα αυτό, θα πρέπει να θέσουμε στον εαυτό μας ένα άλλο ερώτημα: Τι νιώθουμε και πώς αντιδρούμε όταν πεινούμε ή διψούμε ή κρυώνουμε ή θέλουμε να μορφωθούμε ή να ψυχαγωγηθούμε; Βεβαίως νιώθουμε δυσάρεστα και προσπαθούμε να εξουδετερώσουμε το αίσθημα αυτό. Επομένως, μπορούμε να πούμε ότι:
Ανάγκη είναι το δυσάρεστο αίσθημα μιας έλλειψης, που συνοδεύεται από την προσπάθεια εξουδετέρωσής του.
Προσέξτε ότι ο ορισμός έχει δύο μέρη, και χρειάζονται και τα δύο: (1) ένα δυσάρεστο αίσθημα λόγω έλλειψης κάτι, ΚΑΙ (2) μια ενεργή προσπάθεια να το αντιμετωπίσουμε. Μόνο η έλλειψη, χωρίς την προσπάθεια εξουδετέρωσής της, δεν αρκεί για να μιλάμε για ανάγκη.
Οι ανάγκες του ανθρώπου είναι ποικίλες (οικονομικές, πνευματικές, ψυχικές, φυσικές). Την οικονομική επιστήμη ενδιαφέρουν οι οικονομικές ανάγκες, δηλαδή εκείνες που για την ικανοποίησή τους χρησιμοποιούνται οικονομικά αγαθά, δηλαδή αγαθά που είναι αποτέλεσμα παραγωγικής διαδικασίας.
Δεν είναι τυχαίο που το μάθημα των Οικονομικών ξεκινά ακριβώς εδώ. Αν οι ανάγκες του ανθρώπου δεν ήταν απεριόριστες ενώ τα μέσα για την ικανοποίησή τους είναι περιορισμένα, δεν θα υπήρχε καν λόγος ύπαρξης της οικονομικής επιστήμης — όλοι θα είχαν ό,τι χρειάζονται χωρίς κόπο ή επιλογές.
Οι δύο κατηγορίες οικονομικών αναγκών 📌
Με κριτήριο την προέλευσή τους, οι οικονομικές ανάγκες διακρίνονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες.
α) Φυσικές ή Ανάγκες Επιβίωσης
Φυσικές θεωρούνται οι ανάγκες που επιβάλλονται από τη φύση και ο άνθρωπος, από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, είναι υποχρεωμένος να τις ικανοποιήσει, για να διασφαλίσει τη φυσική του επιβίωση, όπως είναι η ανάγκη για τροφή, στέγη, ένδυση/υπόδηση και ορισμένες άλλες.
Οι φυσικές ανάγκες είναι περιορισμένες σε αριθμό και θεωρούνται κατά κανόνα κύριες ή βασικές ανάγκες, με την έννοια ότι, αν δεν ικανοποιηθούν, κινδυνεύει η ίδια η ύπαρξη του ανθρώπου.
β) Κοινωνικές ή Ανάγκες Πολιτισμού
Κοινωνικές είναι οι ανάγκες που δημιουργούνται από την κοινωνική συμβίωση του ανθρώπου και τη συνεχή εξέλιξη του πολιτισμού, όπως είναι η ανάγκη για μόρφωση, ψυχαγωγία, καλλωπισμό, μεταφορά, επικοινωνία, πληροφόρηση, κοινωνική προβολή και πολλές άλλες.
Σε αντίθεση με τις φυσικές ανάγκες, οι κοινωνικές ανάγκες δεν συνδέονται άμεσα με την επιβίωση του ανθρώπου, καθώς η μη ικανοποίησή τους δεν θέτει σε κίνδυνο την ύπαρξή του.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι κοινωνικές ανάγκες είναι και λιγότερο επιτακτικές από τις φυσικές ανάγκες. Μια ανάγκη για μόρφωση ή επικοινωνία μπορεί να γίνει εξίσου πιεστική για κάποιον, ακόμη κι αν η μη ικανοποίησή της δεν απειλεί την επιβίωσή του. Το κριτήριο διάκρισης είναι η προέλευση της ανάγκης (φύση ή κοινωνία), όχι η ένταση με την οποία τη νιώθουμε.
Συνοπτικά 📊
| Κατηγορία | Προέλευση | Παραδείγματα | Σχέση με την επιβίωση |
|---|---|---|---|
| Φυσικές ή Ανάγκες Επιβίωσης | Επιβάλλονται από τη φύση | Τροφή, στέγη, ένδυση/υπόδηση | Αν δεν ικανοποιηθούν, κινδυνεύει η ύπαρξη του ανθρώπου |
| Κοινωνικές ή Ανάγκες Πολιτισμού | Δημιουργούνται από την κοινωνική συμβίωση και τον πολιτισμό | Μόρφωση, ψυχαγωγία, καλλωπισμός, μεταφορά, επικοινωνία, πληροφόρηση, κοινωνική προβολή | Η μη ικανοποίησή τους δεν απειλεί την ύπαρξη του ανθρώπου |