Αύξηση του Κόστους Ευκαιρίας 📈

Μέχρι εδώ υπολογίσαμε το κόστος ευκαιρίας για κάθε μετάβαση από τον έναν συνδυασμό παραγωγής στον άλλο. Αν παρατηρήσουμε προσεκτικά αυτούς τους αριθμούς, θα δούμε ότι δεν παραμένουν σταθεροί: όσο μια οικονομία παράγει όλο και περισσότερο από ένα αγαθό, το κόστος ευκαιρίας του συνήθως αυξάνεται. Αυτή η κανονικότητα δεν είναι τυχαία — έχει μια συγκεκριμένη εξήγηση, στην οποία θα σταθούμε σε αυτή την ενότητα.

Γιατί αυξάνεται το κόστος ευκαιρίας

Το κόστος ευκαιρίας αυξάνεται επειδή οι συντελεστές παραγωγής μιας οικονομίας δεν είναι εξίσου κατάλληλοι για την παραγωγή όλων των αγαθών. Κάποιοι εργάτες, μηχανήματα ή εκτάσεις γης «ταιριάζουν» καλύτερα στην παραγωγή ενός συγκεκριμένου αγαθού, ενώ άλλοι είναι πιο κατάλληλοι για κάποιο άλλο.

Όταν μια οικονομία αρχίζει να αυξάνει την παραγωγή ενός αγαθού, ακολουθεί μια λογική σειρά:

• Στην αρχή χρησιμοποιεί τους πιο κατάλληλους συντελεστές για το συγκεκριμένο αγαθό — αυτούς που παράγουν το περισσότερο με τη μικρότερη θυσία.
• Καθώς η παραγωγή συνεχίζει να αυξάνεται, αναγκάζεται να στραφεί σε όλο και λιγότερο κατάλληλους συντελεστές.

Το αποτέλεσμα είναι ότι κάθε επιπλέον μονάδα του αγαθού «κοστίζει» ακριβότερα σε όρους του άλλου αγαθού — δηλαδή απαιτεί τη θυσία μεγαλύτερης ποσότητας από αυτό. Αυτός ο κανόνας ονομάζεται νόμος του αυξανόμενου κόστους ευκαιρίας.

Το παράδειγμα των τροφίμων και των Η/Υ

Ας δούμε πώς φαίνεται αυτό στην πράξη, χρησιμοποιώντας μια οικονομία που παράγει μόνο τρόφιμα και ηλεκτρονικούς υπολογιστές (Η/Υ). Αν υπολογίσουμε το κόστος ευκαιρίας των Η/Υ ξεκινώντας από τον συνδυασμό όπου παράγονται 100 τόνοι τροφίμων και 0 Η/Υ, και προχωρώντας σταδιακά προς όλο και περισσότερους Η/Υ, προκύπτουν τα εξής:

Η εικόνα είναι ξεκάθαρη: όσο περισσότεροι Η/Υ παράγονται, τόσο περισσότερα τρόφιμα πρέπει να θυσιάζονται για κάθε επιπλέον Η/Υ — το κόστος ευκαιρίας ανεβαίνει από 0,25 σε 2 και έπειτα σε 3 τόνους τροφίμων ανά Η/Υ.

Γιατί συμβαίνει αυτό: η μεταφορά συντελεστών παραγωγής

Η εξήγηση βρίσκεται στο πώς μετακινούνται οι συντελεστές παραγωγής ανάμεσα στους δύο κλάδους. Όταν μια οικονομία μεταφέρει συντελεστές παραγωγής —για παράδειγμα εργατικό δυναμικό— από την παραγωγή τροφίμων στην παραγωγή Η/Υ, δεν τους μεταφέρει τυχαία:

1. Στην αρχή μεταφέρονται οι συντελεστές που είναι περισσότερο κατάλληλοι για την παραγωγή Η/Υ και λιγότερο κατάλληλοι για την παραγωγή τροφίμων (π.χ. τεχνικοί με γνώσεις ηλεκτρονικών, που δεν προσφέρουν και πολλά σε μια αγροτική καλλιέργεια). Η μεταφορά τους «κοστίζει» ελάχιστα τρόφιμα.
2. Καθώς προχωρά η μεταφορά και η παραγωγή Η/Υ συνεχίζει να αυξάνεται, η οικονομία αναγκάζεται να μεταφέρει όλο και λιγότερο κατάλληλους συντελεστές — δηλαδή εργάτες ή πόρους που ήταν πολύ πιο παραγωγικοί στην καλλιέργεια τροφίμων παρά στην κατασκευή Η/Υ. Η μεταφορά τους «κοστίζει» πολύ περισσότερα τρόφιμα.

Το ίδιο ακριβώς φαινόμενο θα εμφανιζόταν και στην αντίθετη κατεύθυνση, αν άρχιζαν να μεταφέρονται συντελεστές παραγωγής από την παραγωγή Η/Υ στην παραγωγή τροφίμων: οι πρώτοι που θα μεταφέρονταν θα ήταν οι πιο κατάλληλοι για τρόφιμα, και σταδιακά η οικονομία θα κατέληγε να μεταφέρει και τους λιγότερο κατάλληλους, ανεβάζοντας κι εδώ το κόστος ευκαιρίας.

Ένα ακόμη παράδειγμα

Η ίδια λογική ισχύει σε οποιοδήποτε ζευγάρι αγαθών. Σε μια οικονομία που παράγει αυτοκίνητα και ψυγεία, οι πρώτοι εργάτες που θα μετακινηθούν προς την παραγωγή αυτοκινήτων θα είναι όσοι έχουν δεξιότητες πιο κοντά στη μηχανολογία αυτοκινήτων παρά στην κατασκευή ψυγείων. Όσο όμως η παραγωγή αυτοκινήτων συνεχίζει να μεγαλώνει, θα χρειαστεί να μετακινηθούν και εργάτες που ήταν πιο αποδοτικοί στην κατασκευή ψυγείων — και το κόστος ευκαιρίας κάθε επιπλέον αυτοκινήτου, εκφρασμένο σε ψυγεία που θυσιάζονται, θα ανεβαίνει σταδιακά.