Έννοια της Οικονομικής Επιστήμης 📊
Η οικονομική επιστήμη προκύπτει από την ύπαρξη του οικονομικού προβλήματος που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι. Γι' αυτό και οι ορισμοί που δίνονται συνήθως στο αντικείμενο της οικονομικής επιστήμης αναφέρονται στο πρόβλημα αυτό. Ο επικρατέστερος από τους ορισμούς αυτούς είναι ο πιο κάτω:
Η Οικονομική Επιστήμη είναι αυτή που ασχολείται κυρίως με τον τρόπο που η κοινωνία αξιοποιεί τους περιορισμένους παραγωγικούς πόρους για την παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών και για τη διανομή τους μεταξύ των ατόμων κατά τον πιο αποτελεσματικό τρόπο.
Παράδειγμα εφαρμογής 🏛️
Το κράτος θέλει να βελτιώσει το οδικό δίκτυο, την παιδεία, την υγεία, και πολλούς άλλους τομείς που είναι σημαντικοί για την ευημερία των πολιτών του. Όμως, επειδή οι διαθέσιμοι πόροι είναι περιορισμένοι, επιλέγει να τους αξιοποιήσει όσο πιο αποτελεσματικά γίνεται. Για παράδειγμα, αντί να χτίσει νέους δρόμους, σχολεία και νοσοκομεία, αποφασίζει να συντηρήσει και να αναβαθμίσει τις κεντρικές οδούς, να ανακαινίσει υπάρχοντα σχολεία και να εξοπλίσει τα υφιστάμενα νοσοκομεία με σύγχρονα μέσα.
Έτσι, το κράτος προσπαθεί να πετύχει το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα, κατανέμοντας τους περιορισμένους πόρους του με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο.
Η σχέση της Οικονομικής Επιστήμης με άλλες επιστήμες 🔗
Η οικονομική επιστήμη είναι κοινωνική επιστήμη και έχει άμεση σχέση με τις άλλες κοινωνικές επιστήμες, την Κοινωνιολογία, την Ψυχολογία, την Ανθρωπολογία, την Πολιτική Επιστήμη, αφού όλες μελετούν τη συμπεριφορά του ανθρώπου. Πολλές φορές στην Οικονομική Επιστήμη αντλείται υλικό από την Ιστορία για να εξαχθούν συμπεράσματα από παρατηρήσεις του παρελθόντος. Η Στατιστική και τα Μαθηματικά αποτελούν απαραίτητα εργαλεία που βοηθούν στη συγκέντρωση και επεξεργασία πληροφοριών για καλύτερη κατανόηση των οικονομικών σχέσεων.
Το δίλημμα ανάμεσα σε αποτελεσματικότητα και ισότητα ⚖️
Ένα από τα βασικά διλήμματα που αντιμετωπίζει η κοινωνία είναι η επιλογή ανάμεσα στην αποτελεσματικότητα και την ισότητα. Η αποτελεσματικότητα σημαίνει ότι οι περιορισμένοι πόροι αξιοποιούνται στο έπακρο για το μεγαλύτερο δυνατό όφελος της κοινωνίας. Η ισότητα αφορά στη δίκαιη κατανομή αυτών των οφελών μεταξύ όλων των πολιτών. Με άλλα λόγια, η αποτελεσματικότητα αφορά στο συνολικό μέγεθος των πόρων που παράγει μια κοινωνία, ενώ η ισότητα σχετίζεται με τον τρόπο που αυτοί οι πόροι μοιράζονται δίκαια ανάμεσα στα μέλη της.
Όταν σχεδιάζονται κυβερνητικές πολιτικές, αυτοί οι δύο στόχοι (αποτελεσματικότητα και ισότητα) συχνά συγκρούονται. Για παράδειγμα, η φορολογία εισοδήματος ζητά από εκείνους που έχουν υψηλότερα εισοδήματα να συνεισφέρουν περισσότερο στα κρατικά έσοδα. Παρόλο που αυτό οδηγεί σε μεγαλύτερη ισότητα, ενδέχεται να επηρεάσει αρνητικά την αποτελεσματικότητα, καθώς μπορεί να μειώσει το κίνητρο για εργασία. Όταν το κράτος μεταφέρει εισόδημα από τους πλουσιότερους στους φτωχότερους, οι πολίτες μπορεί να εργάζονται λιγότερο, με αποτέλεσμα τη μείωση της παραγωγής αγαθών και υπηρεσιών.
Μην τα συγχέεις: η αποτελεσματικότητα αφορά το πόσο μεγάλη είναι η «πίτα» των πόρων που παράγει μια κοινωνία, ενώ η ισότητα αφορά το πώς μοιράζεται αυτή η πίτα ανάμεσα στους πολίτες. Μια πολιτική μπορεί να αυξάνει το ένα και ταυτόχρονα να μειώνει το άλλο — γι' αυτό λέγεται ότι συχνά συγκρούονται.
Η κατανόηση ότι τόσο τα άτομα όσο και τα κράτη αντιμετωπίζουν διλήμματα δεν δίνει από μόνη της απαντήσεις για τις αποφάσεις που πρέπει να ληφθούν. Παρόλα αυτά, δίνει βοήθεια στο να κατανοούμε καλύτερα τις επιλογές που υπάρχουν και μας βοηθούν να λαμβάνουμε καλύτερες αποφάσεις. Για παράδειγμα, η φροντίδα των φτωχών δεν πρέπει να παραμελείται, ακόμη κι αν τέτοιες παρεμβάσεις ενδέχεται να επηρεάσουν αρνητικά τα κίνητρα για εργασία. Αυτός είναι και ο λόγος που η οικονομική επιστήμη ξεκινά με την αναγνώριση των καθημερινών διλημμάτων.