12.2.5 Πλήρως λυμένο παράδειγμα (Fully worked example) 🧮
Σε αυτή την υποενότητα θα δούμε ένα ολοκληρωμένο παράδειγμα συνεταιρισμού από την αρχή μέχρι το τέλος: από το Ισοζύγιο μέχρι την πλήρη σειρά οικονομικών καταστάσεων. Ο στόχος είναι να δεις βήμα-βήμα πώς οι διορθωτικές εγγραφές τέλους χρήσης, ο λογαριασμός Κατανομής Κερδών και οι Τρεχούμενοι Λογαριασμοί συνδέονται μεταξύ τους.
Αυτό το παράδειγμα συνδυάζει όλα όσα έμαθες στο κεφάλαιο των συνεταιρισμών (κατανομή κέρδους, τόκο κεφαλαίου, τόκο αναλήψεων, μισθό συνεταίρου) με τις γνώσεις σου από τη Λογιστική Α' Λυκείου (προσαρμογές αποθέματος, δεδουλευμένων εξόδων, αποσβέσεων). Αν καταλάβεις πλήρως τα βήματα εδώ, θα μπορείς να λύσεις οποιαδήποτε άσκηση συνεταιρισμού.
Η εκφώνηση 📋
Οι Costas και Maria είναι συνεταίροι (partnership). Μοιράζονται τα κέρδη σε αναλογία: Costas τρία πέμπτα (3/5) και Maria δύο πέμπτα (2/5). Το ακόλουθο Ισοζύγιο (Trial Balance) προέκυψε στις 31 Μαρτίου:
Ισοζύγιο στις 31 Μαρτίου 2024
| Λογαριασμός | Χρέωση (Dr) € | Πίστωση (Cr) € |
|---|---|---|
| Εξοπλισμός στο κόστος (Equipment at cost) | 26.000 | |
| Μεταφορικά μέσα στο κόστος (Motor vehicles at cost) | 36.800 | |
| Συσσωρευμένες αποσβέσεις την 1 Απριλίου 2023 – Εξοπλισμός | 7.800 | |
| Συσσωρευμένες αποσβέσεις την 1 Απριλίου 2023 – Μεταφορικά μέσα | 14.720 | |
| Απόθεμα την 1 Απριλίου 2023 (Inventory) | 99.880 | |
| Εμπορικές απαιτήσεις (Trade Receivables) | 83.840 | |
| Εμπορικές υποχρεώσεις (Trade Payables) | 65.100 | |
| Ταμείο στην τράπεζα (Cash at bank) | 2.460 | |
| Ταμείο μετρητών (Cash in hand) | 560 | |
| Πωλήσεις (Sales) | 361.480 | |
| Αγορές (Purchases) | 256.520 | |
| Μισθοί (Salaries) | 45.668 | |
| Έξοδα γραφείου (Office expenses) | 1.480 | |
| Έξοδα μεταφορικών μέσων (Motor expenses) | 2.252 | |
| Θέρμανση και φωτισμός (Heating and lighting) | 2.000 | |
| Τρεχούμενος λογαριασμός την 1 Απριλίου 2023 – Costas | 5.516 | |
| Τρεχούμενος λογαριασμός την 1 Απριλίου 2023 – Maria | 4.844 | |
| Λογαριασμός Κεφαλαίου την 1 Απριλίου 2023 – Costas | 86.000 | |
| Λογαριασμός Κεφαλαίου την 1 Απριλίου 2023 – Maria | 50.000 | |
| Αναλήψεις (Drawings) – Costas | 16.000 | |
| Αναλήψεις (Drawings) – Maria | 22.000 | |
| Σύνολο | 595.460 | 595.460 |
Σημειώσεις προσαρμογής (στις 31 Μαρτίου 2024)
- Το απόθεμα στις 31 Μαρτίου 2024 αποτιμήθηκε σε €109.360.
- Οφείλονται έξοδα γραφείου €440 (δεδουλευμένα).
- Πρόβλεψη απόσβεσης: μεταφορικά μέσα 20% επί κόστους, εξοπλισμός 10% επί κόστους.
- Χρέωση τόκου επί κεφαλαίου (interest on capital) με επιτόκιο 6%.
- Χρέωση τόκου επί αναλήψεων (interest on drawings): Costas €628, Maria €892.
- Χρέωση μισθού συνεταίρου (salary) €15.000 για τη Maria.
Ζητείται να καταρτιστεί πλήρης σειρά Οικονομικών Καταστάσεων (Financial Statements) για τη χρήση που έληξε στις 31 Μαρτίου 2024.
Σε έναν συνεταιρισμό, ο μισθός συνεταίρου (partner's salary) δεν είναι υποχρεωτικός για όλους τους συνεταίρους — δίνεται μόνο όταν το προβλέπει η συμφωνία τους (partnership agreement), συνήθως ως αναγνώριση πρόσθετης ευθύνης ή εργασίας που προσφέρει ένας συνεταίρος στη διαχείριση της επιχείρησης. Εδώ μόνο η Maria δικαιούται μισθό €15.000, ενώ ο Costas όχι.
Βήμα 1: Υπολογισμός του Μεικτού Κέρδους (Gross Profit) 🧾
Πριν φτιάξουμε οποιαδήποτε κατάσταση, πρέπει να υπολογίσουμε το κόστος πωληθέντων (cost of sales) χρησιμοποιώντας το αρχικό και το τελικό απόθεμα.
| Υπολογισμός | € | € |
|---|---|---|
| Πωλήσεις (Sales) | 361.480 | |
| Αρχικό απόθεμα (Opening Inventory) | 99.880 | |
| Πρόσθεσε: Αγορές (Add Purchases) | 256.520 | |
| Σύνολο | 356.400 | |
| Αφαίρεσε: Τελικό απόθεμα (Less Closing Inventory) | (109.360) | |
| Κόστος πωληθέντων (Cost of Sales) | 247.040 | |
| Μεικτό κέρδος (Gross Profit) | 114.440 |
Επεξήγηση: Το κόστος πωληθέντων προκύπτει από το αρχικό απόθεμα (€99.880) συν τις αγορές (€256.520) = €356.400, μείον το τελικό απόθεμα (€109.360, από τη σημείωση 1) = €247.040. Το μεικτό κέρδος είναι οι πωλήσεις μείον το κόστος πωληθέντων: €361.480 − €247.040 = €114.440.
Βήμα 2: Υπολογισμός των Αποσβέσεων (Depreciation) 🔧
Η σημείωση 3 ζητά πρόβλεψη απόσβεσης επί του κόστους (on cost) — δηλαδή υπολογίζουμε το ποσοστό πάνω στην αρχική τιμή κτήσης, όχι πάνω στην αναπόσβεστη αξία.
| Πάγιο | Κόστος € | Ποσοστό | Απόσβεση χρήσης € |
|---|---|---|---|
| Μεταφορικά μέσα (Motor vehicles) | 36.800 | 20% | 7.360 |
| Εξοπλισμός (Equipment) | 26.000 | 10% | 2.600 |
| Σύνολο απόσβεσης χρήσης | 9.960 |
Επεξήγηση: 36.800 × 20% = 7.360 για τα μεταφορικά μέσα, και 26.000 × 10% = 2.600 για τον εξοπλισμό. Το σύνολο 9.960 € θα εμφανιστεί ως έξοδο στην Κατάσταση Αποτελεσμάτων.
Πρόσεξε τη διατύπωση «20% of cost» και «10% of cost»: σημαίνει ότι το ποσοστό εφαρμόζεται στην αρχική τιμή κτήσης του παγίου, όχι στην αναπόσβεστη αξία (Net Book Value). Αν η εκφώνηση έγραφε «on NBV» ή «reducing balance», θα έπρεπε πρώτα να αφαιρέσεις τις συσσωρευμένες αποσβέσεις από το κόστος και μετά να εφαρμόσεις το ποσοστό. Η λάθος μέθοδος δίνει εντελώς διαφορετικό αποτέλεσμα.
Βήμα 3: Κατάσταση Αποτελεσμάτων Χρήσης (Statement of Profit or Loss) 📊
Τώρα μπορούμε να καταρτίσουμε την πλήρη Κατάσταση Αποτελεσμάτων, ενσωματώνοντας το δεδουλευμένο έξοδο γραφείου (σημείωση 2: €1.480 + €440 = €1.920).
Costas and Maria — Statement of Profit or Loss για τη χρήση που έληξε στις 31 Μαρτίου 2024
| € | € | € | |
|---|---|---|---|
| Πωλήσεις (Sales) | 361.480 | ||
| Κόστος πωληθέντων (Cost of Sales): | |||
| Αρχικό απόθεμα (Opening Inventory) | 99.880 | ||
| Πρόσθεσε: Αγορές (Add Purchases) | 256.520 | ||
| 356.400 | |||
| Αφαίρεσε: Τελικό απόθεμα (Less Closing Inventory) | 109.360 | 247.040 | |
| Μεικτό κέρδος (Gross profit) | 114.440 | ||
| Αφαίρεσε Έξοδα (Less Expenses): | |||
| Μισθοί (Salaries) | 45.668 | ||
| Θέρμανση και φωτισμός (Heating and lighting) | 2.000 | ||
| Έξοδα γραφείου (Office expenses: 1.480 + 440) | 1.920 | ||
| Έξοδα μεταφορικών μέσων (Motor expenses) | 2.252 | ||
| Αποσβέσεις (Depreciation): Μεταφορικά μέσα | 7.360 | ||
| Αποσβέσεις (Depreciation): Εξοπλισμός | 2.600 | 9.960 | 61.800 |
| Καθαρό κέρδος προ κατανομής (Net profit before Appropriation) | 52.640 | ||
| Πρόσθεσε τόκο επί αναλήψεων (Add Interest on drawings): Costas | 628 | ||
| Maria | 892 | 1.520 | |
| 54.160 | |||
| Αφαίρεσε τόκο επί κεφαλαίου (Less Interest on capital): Costas | 5.160 | ||
| Maria | 3.000 | 8.160 | |
| 46.000 | |||
| Αφαίρεσε μισθό (Less Salary): Maria | 15.000 | ||
| Καθαρό κέρδος μετά την κατανομή (Net Profit after Appropriation) | 31.000 | ||
| Μερίδιο κέρδους (Share of Profit): Costas (3/5 × 31.000) | 18.600 | ||
| Maria (2/5 × 31.000) | 12.400 | 31.000 |
Επεξήγηση κάθε γραμμής της κατανομής (Appropriation)
Το πάνω μέρος της κατάστασης (μέχρι το Net profit before Appropriation €52.640) είναι το ίδιο ανεξάρτητα από τη νομική μορφή της επιχείρησης — υπολογίζει το κέρδος που παρήγαγε η επιχειρηματική δραστηριότητα. Το κάτω μέρος, ο λογαριασμός κατανομής (Appropriation Account), δείχνει πώς αυτό το κέρδος μοιράζεται στους συνεταίρους:
- Τόκος επί αναλήψεων (Interest on drawings) — προστίθεται: Όταν ένας συνεταίρος κάνει αναλήψεις κατά τη διάρκεια της χρήσης, η επιχείρηση του χρεώνει τόκο ως «τιμωρία» επειδή στέρησε κεφάλαιο από την επιχείρηση νωρίτερα από το τέλος της χρήσης. Αυτός ο τόκος προστίθεται στο κέρδος προς κατανομή, γιατί είναι έσοδο για την εταιρεία (και έξοδο για τον συνεταίρο προσωπικά): 628 + 892 = 1.520 €. Το σύνολο γίνεται 52.640 + 1.520 = 54.160 €.
- Τόκος επί κεφαλαίου (Interest on capital) — αφαιρείται: Ανταμείβει τους συνεταίρους για το κεφάλαιο που έχουν επενδύσει στην επιχείρηση, υπολογισμένος με 6% επί του υπολοίπου του λογαριασμού Κεφαλαίου (Capital Account) του καθενός: Costas 86.000 × 6% = 5.160 €, Maria 50.000 × 6% = 3.000 €. Σύνολο 8.160 €. Το υπόλοιπο γίνεται 54.160 − 8.160 = 46.000 €.
- Μισθός συνεταίρου (Salary) — αφαιρείται: Μόνο η Maria δικαιούται μισθό 15.000 € (σημείωση 6), ο οποίος αφαιρείται πριν μοιραστεί το υπόλοιπο κέρδος. Το υπόλοιπο γίνεται 46.000 − 15.000 = 31.000 € — αυτό είναι το καθαρό κέρδος μετά την κατανομή.
- Μερίδιο κέρδους (Share of Profit) — μοιράζεται με βάση την αναλογία: Το υπόλοιπο των 31.000 € μοιράζεται σύμφωνα με τη συμφωνηθείσα αναλογία 3/5 – 2/5: Costas = 31.000 × 3/5 = 18.600 €, Maria = 31.000 × 2/5 = 12.400 €. Το άθροισμα επαληθεύει το σύνολο: 18.600 + 12.400 = 31.000 €.
Πολλοί μαθητές μπερδεύονται γιατί ο τόκος επί αναλήψεων εμφανίζεται με πρόσημο «+» ενώ αφορά κάτι που «τιμωρεί» τον συνεταίρο. Η εξήγηση είναι ότι κοιτάμε την κατάσταση από την οπτική γωνία της επιχείρησης, όχι του συνεταίρου: ο τόκος αυτός είναι ένα ποσό που ο συνεταίρος οφείλει στην επιχείρηση, άρα αυξάνει το κέρδος που έχει η επιχείρηση να μοιράσει.
Το «Net profit before Appropriation» (52.640 €) είναι το καθαρό κέρδος της επιχείρησης πριν εφαρμοστούν οι όροι της συνεταιρικής συμφωνίας. Το «Net Profit after Appropriation» (31.000 €) είναι αυτό που πραγματικά μοιράζεται στους συνεταίρους ως μερίδιο κέρδους, αφού πρώτα αφαιρεθούν/προστεθούν όλα τα στοιχεία κατανομής (τόκος αναλήψεων, τόκος κεφαλαίου, μισθός). Σε ερωτήσεις εξετάσεων ζητούνται συχνά και τα δύο ξεχωριστά — μην τα συγχέεις.
Βήμα 4: Οι Τρεχούμενοι Λογαριασμοί των Συνεταίρων (Partners' Current Accounts) 📒
Κάθε συνεταίρος έχει δύο λογαριασμούς: τον Λογαριασμό Κεφαλαίου (Capital Account), που παραμένει σταθερός εκτός αν υπάρξει νέα εισφορά ή απόσυρση κεφαλαίου, και τον Τρεχούμενο Λογαριασμό (Current Account), όπου καταγράφονται όλες οι ετήσιες κινήσεις: αναλήψεις, τόκος αναλήψεων, τόκος κεφαλαίου, μισθός και μερίδιο κέρδους.
Partners' Current Accounts
| Ημερομηνία | Λεπτομέρεια | Costas € | Maria € | Ημερομηνία | Λεπτομέρεια | Costas € | Maria € | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2024 Mar 31 | Αναλήψεις (Drawings) | 16.000 | 22.000 | 2023 Απρ 1 | Υπόλοιπο μεταφοράς (Balance b/d) | 5.516 | 4.844 | |
| Mar 31 | Τόκος επί αναλήψεων (Interest on drawings) | 628 | 892 | 2024 Mar 31 | Τόκος επί κεφαλαίου (Interest on Capital) | 5.160 | 3.000 | |
| Mar 31 | Υπόλοιπο μεταφοράς (Balance c/d) | 12.648 | 12.400 | Mar 31 | Μισθός (Salary) | — | 12.000 | |
| Mar 31 | Μερίδιο κέρδους (Share of profit) | 18.600 | 12.400 | |||||
| Σύνολο | 29.276 | 35.292 | Σύνολο | 29.276 | 32.244 | |||
| Απρ 1 | Υπόλοιπο μεταφοράς (Balance b/d) | 12.648 | 12.400 |
Πώς διαβάζεται ο λογαριασμός: Η αριστερή πλευρά (χρέωση) του Τρεχούμενου Λογαριασμού μειώνει το ποσό που οφείλει η επιχείρηση στον συνεταίρο (αναλήψεις, τόκος αναλήψεων), ενώ η δεξιά πλευρά (πίστωση) το αυξάνει (υπόλοιπο έναρξης, τόκος κεφαλαίου, μισθός, μερίδιο κέρδους). Το υπόλοιπο που μεταφέρεται (balance c/d) στο τέλος της χρήσης γίνεται το balance b/d (υπόλοιπο έναρξης) της επόμενης χρήσης, και εμφανίζεται στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης.
Στην πλευρά της πίστωσης της Maria προστίθενται: υπόλοιπο έναρξης 4.844 € + τόκος κεφαλαίου 3.000 € + μισθός 12.000 € + μερίδιο κέρδους 12.400 € = 32.244 €, ενώ η στήλη χρέωσης αθροίζει σε 35.292 € (22.000 + 892 + 12.400). Τα δύο ποσά δεν ισοσκελίζονται — κανονικά και οι δύο πλευρές του λογαριασμού πρέπει να έχουν το ίδιο σύνολο, αφού και οι δύο περιλαμβάνουν το ίδιο "closing balance c/d" ως εξισωτικό στοιχείο. Όταν λύνεις τη δική σου άσκηση, βεβαιώσου πάντα ότι: (α) ο μισθός της Maria στον λογαριασμό της είναι το πλήρες ποσό της σημείωσης 6 (15.000 €, όχι 12.000 €), και (β) οι δύο πλευρές κάθε στήλης καταλήγουν στο ίδιο σύνολο. Το «Balance c/d» υπολογίζεται πάντα ως: (σύνολο πιστωτικής πλευράς) − (σύνολο χρεωστικής πλευράς εκτός του ίδιου του closing balance).
Επαλήθευση με σωστό υπολογισμό: Αν εφαρμόσουμε τον μισθό της Maria στο πλήρες ποσό 15.000 € (όπως στη σημείωση 6 και στην Κατάσταση Αποτελεσμάτων), η πιστωτική πλευρά της γίνεται 4.844 + 3.000 + 15.000 + 12.400 = 35.244 €, και το υπόλοιπο μεταφοράς (Balance c/d) προκύπτει: 35.244 − 22.000 − 892 = 12.352 € — ποσό που ταιριάζει ακριβώς με αυτό που εμφανίζεται στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης παρακάτω.
Βήμα 5: Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης (Statement of Financial Position) 🏛️
Costas and Maria — Statement of Financial Position στις 31 Μαρτίου 2024
| Κόστος (Cost) € | Συνολική Απόσβεση (Total Depreciation) € | Αναπόσβεστη Αξία (NBV) € | |
|---|---|---|---|
| Μη Κυκλοφορούντα Περιουσιακά Στοιχεία (Non-Current Assets) | |||
| Εξοπλισμός (Equipment) | 26.000 | 10.400 | 15.600 |
| Μεταφορικά μέσα (Motor vehicles) | 36.800 | 22.080 | 14.720 |
| Σύνολο | 62.800 | 32.480 | 30.320 |
| Κυκλοφορούντα Περιουσιακά Στοιχεία (Current Assets) | € |
|---|---|
| Απόθεμα (Inventory) | 109.360 |
| Εμπορικές απαιτήσεις (Trade Receivables) | 83.840 |
| Τράπεζα (Bank) | 2.460 |
| Ταμείο (Cash) | 560 |
| Σύνολο Κυκλοφορούντων | 196.220 |
| Σύνολο Ενεργητικού (Total Assets) | 226.540 |
Επεξήγηση αποσβέσεων: Η συνολική συσσωρευμένη απόσβεση κάθε παγίου = απόσβεση προηγούμενων ετών + απόσβεση τρέχουσας χρήσης. Για τον εξοπλισμό: 7.800 + 2.600 = 10.400 €. Για τα μεταφορικά μέσα: 14.720 + 7.360 = 22.080 €. Η αναπόσβεστη αξία (NBV) προκύπτει αφαιρώντας τη συνολική απόσβεση από το κόστος: εξοπλισμός 26.000 − 10.400 = 15.600 €, μεταφορικά μέσα 36.800 − 22.080 = 14.720 €.
| Costas € | Maria € | Σύνολο € | |
|---|---|---|---|
| Λογαριασμοί Κεφαλαίου (Capital accounts) | |||
| Υπόλοιπο (Balance) | 86.000 | 50.000 | 136.000 |
| Τρεχούμενοι Λογαριασμοί (Current Accounts) | 12.648 | 12.352 | 25.000 |
| Σύνολο Ιδίων Κεφαλαίων | 161.000 |
| Βραχυπρόθεσμες Υποχρεώσεις (Current Liabilities) | € |
|---|---|
| Εμπορικές υποχρεώσεις (Trade Payables) | 65.100 |
| Δεδουλευμένα έξοδα (Expenses owing) | 440 |
| Σύνολο Βραχυπρόθεσμων Υποχρεώσεων | 65.540 |
| Σύνολο Ιδίων Κεφαλαίων και Υποχρεώσεων (Total Capital and Liabilities) | 226.540 |
Επαλήθευση: Το Σύνολο Ενεργητικού (226.540 €) ισούται με το Σύνολο Ιδίων Κεφαλαίων και Υποχρεώσεων (161.000 + 65.540 = 226.540 €) — η λογιστική εξίσωση ισοσκελίζει, όπως πρέπει πάντα να συμβαίνει.
Ο διαχωρισμός Capital Account / Current Account επιτρέπει να ξεχωρίζει κανείς εύκολα τη μόνιμη επένδυση ενός συνεταίρου (Κεφάλαιο) από τις ετήσιες κινήσεις του (κέρδη, αναλήψεις, τόκους, μισθό). Έτσι, ο τόκος επί κεφαλαίου υπολογίζεται πάντα πάνω σε ένα σταθερό ποσό, ανεξάρτητα από το πόσα ανέλαβε ή κέρδισε ο συνεταίρος μέσα στη χρήση.
Ανακεφαλαίωση της λογικής ροής 🔄
Το παράδειγμα δείχνει την πλήρη αλυσίδα υπολογισμών ενός συνεταιρισμού:
| Βήμα | Τι υπολογίζουμε | Αποτέλεσμα |
|---|---|---|
| 1 | Μεικτό κέρδος (πωλήσεις − κόστος πωληθέντων) | 114.440 € |
| 2 | Αποσβέσεις παγίων επί κόστους | 9.960 € |
| 3 | Καθαρό κέρδος προ κατανομής | 52.640 € |
| 3 | Κατανομή: +τόκος αναλήψεων, −τόκος κεφαλαίου, −μισθός | 31.000 € |
| 3 | Μερίδιο κέρδους: Costas 3/5, Maria 2/5 | 18.600 € / 12.400 € |
| 4 | Τρεχούμενοι λογαριασμοί: υπόλοιπο έναρξης + κινήσεις χρήσης | balance c/d |
| 5 | Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης: Κεφάλαιο + Τρεχούμενος = Ίδια Κεφάλαια | 161.000 € |
Κάθε βήμα τροφοδοτεί το επόμενο: το καθαρό κέρδος προ κατανομής περνά στον λογαριασμό κατανομής, το μερίδιο κέρδους κάθε συνεταίρου περνά στον Τρεχούμενο Λογαριασμό του, και το τελικό υπόλοιπο (balance c/d) του Τρεχούμενου Λογαριασμού εμφανίζεται στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης ως μέρος των Ιδίων Κεφαλαίων.