10.1 Εισαγωγή 🏦
Σε προηγούμενο κεφάλαιο έμαθες πώς οι επιχειρήσεις καταγράφουν την εισροή και την εκροή των μετρητών στο βιβλίο ταμείου (cash book). Τα μετρητά καταγράφονται στη στήλη των μετρητών. Οι καταθέσεις επιταγών και οι πληρωμές με επιταγές, μαζί με τις άλλες τραπεζικές πράξεις, όπως τραπεζικοί τόκοι (bank interest), πάγιες εντολές (standing orders), αυτόματες χρεώσεις (direct debits), καθώς και εμβάσματα σε λογαριασμό (credit transfers) καταγράφονται στη στήλη της τράπεζας, που αντιπροσωπεύει τον τραπεζικό τρεχούμενο λογαριασμό.
Ο Τραπεζικός Τρεχούμενος Λογαριασμός (Bank Current A/c) της επιχείρησης έχει κανονικά χρεωστικό υπόλοιπο και επομένως αποτελεί λογαριασμό Ενεργητικού.
Κάθε φορά που η επιχείρηση καταθέτει ή αναλαμβάνει χρήματα, δύο διαφορετικά λογιστικά βιβλία —το βιβλίο ταμείου της επιχείρησης και τα βιβλία της τράπεζας— καταγράφουν την ίδια συναλλαγή, ο καθένας από τη δική του οπτική γωνία. Αυτή η "διπλή καταγραφή" της ίδιας πραγματικότητας είναι ακριβώς αυτό που κάνει δυνατή (και αναγκαία) τη συμφιλίωση.
Η σχέση επιχείρησης και τράπεζας 🔄
Η τράπεζα καταχωρίζει επίσης τις ίδιες τραπεζικές συναλλαγές της επιχείρησης στα δικά της λογιστικά βιβλία. Όταν η επιχείρηση χρεώνει τον λογαριασμό της τράπεζας στο βιβλίο ταμείου, η τράπεζα πιστώνει τον λογαριασμό της επιχείρησης στα δικά της βιβλία. Όταν η επιχείρηση πιστώνει την τράπεζα, η τράπεζα χρεώνει την επιχείρηση.
Αυτή η αντιστροφή δεν είναι λάθος ή σύμπτωση — προκύπτει από το ότι οι δύο πλευρές βλέπουν την ίδια σχέση από αντίθετη οπτική γωνία:
| Οπτική γωνία | Πώς βλέπει τον λογαριασμό | Είδος υπολοίπου |
|---|---|---|
| Επιχείρηση (στο βιβλίο ταμείου) | Η τράπεζα είναι κάτι που της ανήκει (Ενεργητικό) | Κανονικά χρεωστικό |
| Τράπεζα (στα δικά της βιβλία) | Η επιχείρηση είναι πελάτης στον οποίο η τράπεζα χρωστάει τα χρήματά του (Υποχρέωση της τράπεζας) | Κανονικά πιστωτικό |
Επομένως, ο λογαριασμός της επιχείρησης στα βιβλία της τράπεζας έχει κανονικά πιστωτικό υπόλοιπο.
Το ότι η επιχείρηση βλέπει την τράπεζα ως λογαριασμό με χρεωστικό υπόλοιπο, ενώ η τράπεζα βλέπει την επιχείρηση ως λογαριασμό με πιστωτικό υπόλοιπο, δεν σημαίνει ότι κάποιος κάνει λάθος. Είναι δύο διαφορετικές οπτικές της ίδιας σχέσης: για την επιχείρηση τα χρήματα στην τράπεζα είναι περιουσιακό στοιχείο, ενώ για την τράπεζα τα χρήματα αυτά είναι υποχρέωση προς τον πελάτη της.
Η λογική των δύο υπολοίπων 🧮
Φαίνεται λοιπόν ότι, όταν όλες οι λογιστικές εγγραφές που καταχωρίστηκαν στο βιβλίο ταμείου της επιχείρησης είναι ακριβώς οι ίδιες με αυτές που έχουν καταχωρισθεί στα λογιστικά βιβλία της τράπεζας, τότε το υπόλοιπο του λογαριασμού της επιχείρησης στα βιβλία της τράπεζας και το υπόλοιπο του λογαριασμού της τράπεζας στο βιβλίο ταμείου της επιχείρησης θα είναι ακριβώς το ίδιο αριθμητικά αλλά αντίθετο (πρόσημο/χαρακτήρα, χρεωστικό έναντι πιστωτικού).
Αυτό όμως δεν συμβαίνει πάντοτε. Για παράδειγμα, μπορεί να υπάρχουν περιπτώσεις χρεώσεων του λογαριασμού της επιχείρησης στα βιβλία της τράπεζας, όπως τραπεζικός τόκος ή έξοδα, που δεν έχουν καταχωρισθεί ακόμη στο βιβλίο ταμείου της επιχείρησης.
Η τράπεζα συχνά "μαθαίνει" για μια συναλλαγή ή χρεώνει ένα ποσό (π.χ. τόκους, έξοδα) πριν προλάβει η επιχείρηση να το καταχωρίσει στο βιβλίο ταμείου της. Αντίστροφα, η επιχείρηση μπορεί να έχει καταχωρίσει μια συναλλαγή (π.χ. έκδοση επιταγής) που ο παραλήπτης δεν έχει ακόμη καταθέσει στην τράπεζά του. Αυτό το χρονικό χάσμα ανάμεσα στις δύο καταγραφές είναι η ρίζα της ανάγκης για συμφιλίωση.
Ακριβώς επειδή τα δύο υπόλοιπα μπορεί να μη συμφωνούν στιγμιαία, χρειάζεται μια διαδικασία που θα εξηγήσει τις διαφορές τους και θα επιβεβαιώσει ότι το υπόλοιπο του βιβλίου ταμείου της επιχείρησης είναι σωστό. Αυτή η διαδικασία είναι η Κατάσταση Συμφιλίωσης Τράπεζας (bank reconciliation statement) — το αντικείμενο του κεφαλαίου που ακολουθεί.