7.4 Προβλέψεις για Επισφαλείς Χρεώστες (Allowance or provision for receivables/doubtful debts) 📉

Οι χρεώστες για τους οποίους η είσπραξη των οφειλών τους θεωρείται αδύνατη αποσβένονται πλήρως, δηλαδή διαγράφονται από τα βιβλία της επιχείρησης και μεταφέρονται στον λογαριασμό «Επισφαλείς απαιτήσεις» (Irrecoverable debts). Αυτό, στις πλείστες περιπτώσεις, γίνεται αρκετό χρόνο μετά που κάποιος πελάτης εντοπίζεται ότι έχει μεγάλες πιθανότητες να μην πληρώσει.

Συμβαίνει αυτό, γιατί η επιχείρηση θέλει να εξαντλήσει όλα τα μέσα για την είσπραξη, μεταξύ των οποίων και δικαστικά μέτρα, τα οποία παίρνουν κάποια χρόνια για να ολοκληρωθούν. Για να είναι λογιστικά ορθός ο χειρισμός και σύμφωνα με το accruals και prudence concept, γίνεται πρόβλεψη μέσα στο λογιστικό έτος που αναγνωρίζεται ότι η οφειλή πιθανόν να μην πληρωθεί.

Για την πρόβλεψη (allowance) αυτή, χρεώνεται ο λογαριασμός «Αποτελέσματα χρήσης» (Profit or loss A/c) και πιστώνεται ο λογαριασμός «Προβλέψεις για επισφαλείς απαιτήσεις» (Allowance for receivables). Εκτός του ότι η επιβάρυνση στο κέρδος γίνεται τη σωστή περίοδο, φαίνεται και το σωστό ποσό που θα εισπραχθεί από τους εμπορικούς χρεώστες (trade receivables) στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης (Statement of Financial Position), αφού από το υπόλοιπο των χρεωστών αφαιρείται η πρόβλεψη για επισφαλείς απαιτήσεις.

Πώς εντοπίζονται οι επισφαλείς χρεώστες για πρόβλεψη 🔍

Αυτό μπορεί να γίνει με τους ακόλουθους τρόπους:

1. Να εξεταστούν οι προσωπικοί λογαριασμοί των χρεωστών και να εντοπιστούν οι συγκεκριμένοι χρεώστες (συγκεκριμένη πρόβλεψη / specific provision) που πιθανόν να μην είναι σε θέση να πληρώσουν. Σε αυτό βοηθά η χρονολογική ανάλυση των υπολοίπων των χρεωστών (aging analysis). Μπορεί μια επιχείρηση να έχει ως πολιτική της να κάνει πρόβλεψη για τα χρέη που ξεπερνούν το χρονικό πιστωτικό όριο (overdue), κατά 90 ημέρες. Αυτού του είδους η πρόβλεψη είναι πιο συνήθης και το ποσό της πρόβλεψης αναγνωρίζεται και ως έξοδο στη φορολογική δήλωση της επιχείρησης.
2. Το ποσοστό της γενικής πρόβλεψης (general provision) να γίνει βάσει της εμπειρίας των προηγούμενων χρόνων, για παράδειγμα 3% στο ποσό των εμπορικών χρεωστών.

Ημερολογιακές εγγραφές 📝

Οι εγγραφές διαφέρουν ανάλογα με το αν η πρόβλεψη δημιουργείται για πρώτη φορά, αυξάνεται ή μειώνεται.

Όταν η πρόβλεψη γίνεται για πρώτη φορά

Αύξηση της πρόβλεψης

Μείωση της πρόβλεψης

Παράδειγμα 3: Δημιουργία και μεταβολή πρόβλεψης σε τρεις χρήσεις 🧮

Τα ακόλουθα στοιχεία προέρχονται από τους λογαριασμούς του Ιωάννου. Ο Ιωάννου δεν είχε κάνει προηγουμένως πρόβλεψη για επισφαλείς απαιτήσεις. Θα γίνουν οι ακόλουθες εγγραφές στους λογαριασμούς του:

Η πρόβλεψη κάθε χρόνο υπολογίζεται ξεχωριστά επί του συνόλου των χρεωστών εκείνης της χρονιάς. Το ποσό που επιβαρύνει (ή ελαφρύνει) τα Αποτελέσματα χρήσης κάθε χρόνο δεν είναι το σύνολο της πρόβλεψης, αλλά μόνο η μεταβολή σε σχέση με το προηγούμενο υπόλοιπο:

• 2021: πρώτη δημιουργία πρόβλεψης → επιβάρυνση 1.800 (ολόκληρο το ποσό, αφού δεν υπήρχε προηγούμενο υπόλοιπο).
• 2022: η πρόβλεψη αυξάνεται από 1.800 σε 2.200 → επιπλέον επιβάρυνση 400 (= 2.200 − 1.800).
• 2023: η πρόβλεψη μειώνεται από 2.200 σε 1.600 → απελευθέρωση 600 (= 2.200 − 1.600), που καταχωρίζεται ως έσοδο.

Κατάσταση Αποτελεσμάτων Χρήσης (αποσπάσματα) για τη χρήση που έληξε στις 31 Δεκεμβρίου

Λογαριασμός «Προβλέψεις για επισφαλείς απαιτήσεις»

                    Προβλέψεις για επισφαλείς απαιτήσεις

2021                              €    2021                            €
Δεκ 31  Υπόλοιπο κ/φ           1.800   Δεκ 31  Αποτελέσματα χρήσης  1.800

2022                                   2022
Δεκ 31  Υπόλοιπο κ/φ           2.200   Ιαν 1   Υπόλοιπο μ/φ         1.800
                                        Δεκ 31  Αποτελέσματα χρήσης    400
                               2.200                                2.200

2023                                   2023
Δεκ 31  Αποτελέσματα χρήσης      600   Ιαν 1   Υπόλοιπο μ/φ         2.200
Δεκ 31  Υπόλοιπο κ/φ           1.600
                               2.200                                2.200

2024                                   
                                        Ιαν 1   Υπόλοιπο μ/φ         1.600

Παρατήρησε πώς λειτουργεί ο λογαριασμός:

• Το 2021, ο λογαριασμός πιστώνεται με 1.800 (χρέωση στα Αποτελέσματα χρήσης) και το υπόλοιπο μεταφέρεται (κ/φ) στην επόμενη χρήση.
• Το 2022, ξεκινά με υπόλοιπο μ/φ 1.800 και πιστώνεται με άλλα 400 (η αύξηση), φτάνοντας στο νέο υπόλοιπο 2.200.
• Το 2023, ξεκινά με υπόλοιπο μ/φ 2.200. Επειδή η νέα πρόβλεψη είναι μόνο 1.600, ο λογαριασμός χρεώνεται με 600 (η μείωση, μεταφερόμενη ως έσοδο στα Αποτελέσματα χρήσης) και μένει υπόλοιπο κ/φ 1.600, το οποίο μεταφέρεται στο 2024.

Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης (απόσπασμα) στις 31 Δεκεμβρίου

Στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης εμφανίζεται πάντα το πλήρες υπόλοιπο της πρόβλεψης (όχι μόνο η μεταβολή του έτους), αφαιρούμενο από το σύνολο των εμπορικών χρεωστών, ώστε να φαίνεται το καθαρό ποσό που αναμένεται να εισπραχθεί.

Παράδειγμα 4: Πρόβλεψη με τη μέθοδο της χρονολογικής ανάλυσης (aging list) 📅

Η Αναστασία ετοίμασε την ακόλουθη χρονολογική κατάσταση/κατανομή (aging list/profile) για τους χρεώστες της στις 31 Δεκεμβρίου 2023. Το ποσοστό των χρεωστών που αποδεικνύεται επισφαλές έχει προκύψει από πάνω από 15 χρόνια εμπειρίας στην επιχείρησή της.

Η μέθοδος της χρονολογικής ανάλυσης εφαρμόζει διαφορετικό ποσοστό πρόβλεψης ανάλογα με το πόσο καιρό εκκρεμεί κάθε οφειλή: όσο πιο παλιά είναι μια οφειλή, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα να μην εισπραχθεί ποτέ, άρα τόσο μεγαλύτερο είναι και το ποσοστό πρόβλεψης που της αναλογεί.

Η πρόβλεψη για επισφαλείς απαιτήσεις υπολογίζεται χωριστά για κάθε χρονική κατηγορία και μετά αθροίζεται:

Η πρόβλεψη/allowance για επισφαλείς απαιτήσεις είναι €3.840.

Η λογική της αύξησης, μείωσης ή πρώτης δημιουργίας πρόβλεψης που περιγράφηκε παραπάνω ισχύει με τον ίδιο τρόπο και όταν η πρόβλεψη υπολογίζεται με τη μέθοδο της χρονολογικής ανάλυσης: συγκρίνεται το νέο υπολογισμένο ποσό (εδώ, €3.840) με το προηγούμενο υπόλοιπο του λογαριασμού «Προβλέψεις για επισφαλείς απαιτήσεις», και καταχωρίζεται μόνο η διαφορά — ως έξοδο αν το νέο ποσό είναι μεγαλύτερο, ή ως έσοδο αν είναι μικρότερο.