6.3 Πώληση Στοιχείου μη Κυκλοφοριακού Ενεργητικού 🏭

Σε μερικές περιπτώσεις η επιχείρηση πουλά στοιχεία του μη κυκλοφοριακού ενεργητικού της πριν το τέλος της ωφέλιμης ζωής του. Ένας από τους λόγους είναι η αντικατάσταση με καινούργια ή πιο σύγχρονα στοιχεία.

Στην περίπτωση πώλησης (disposal) πρέπει να γίνουν λογιστικές εγγραφές στους πιο κάτω λογαριασμούς για τον υπολογισμό του κέρδους ή της ζημιάς από την πώληση:

• Λογαριασμός του παγίου (at cost) — Asset (at cost)
• Λογαριασμός Συσσωρευμένων Αποσβέσεων — Accumulated depreciation
• Λογαριασμός Διάθεσης — Disposal

Οι τρεις λογαριασμοί που εμπλέκονται

1. Λογαριασμός παγίου (at cost)

Όταν πωλείται ένα πάγιο στοιχείο, το αρχικό του κόστος (cost) πρέπει να μεταφερθεί από τον λογαριασμό του παγίου στον λογαριασμό Διάθεσης. Έτσι, ο λογαριασμός του παγίου "αδειάζει" από το κόστος του στοιχείου που πουλήθηκε.

2. Λογαριασμός Συσσωρευμένων Αποσβέσεων (Accumulated depreciation)

Οι συσσωρευμένες αποσβέσεις που αντιστοιχούν στο στοιχείο που πωλήθηκε, για όλα τα έτη που το είχε στην κατοχή της η επιχείρηση, πρέπει επίσης να μεταφερθούν στον λογαριασμό Διάθεσης.

3. Λογαριασμός Διάθεσης (Disposal)

Στον λογαριασμό αυτό συγκεντρώνονται:

• το κόστος του παγίου που πωλήθηκε (χρέωση)
• οι συσσωρευμένες αποσβέσεις του παγίου (πίστωση)
• το ποσό που εισπράχθηκε από την πώληση (πίστωση, π.χ. μέσω Τράπεζας)
• το κέρδος ή η ζημιά από την πώληση, ώστε ο λογαριασμός να ισοζυγίζεται

PRO FORMA (πρότυπη μορφή λογαριασμών)

Η γενική μορφή των τριών λογαριασμών, πριν αντικατασταθούν τα ποσά, έχει ως εξής:

Machine A/c (at cost)

Accumulated depreciation A/c

Disposal A/c

Παρατηρώντας το πρότυπο (pro forma), βλέπουμε τη ροή των ποσών ανάμεσα στους τρεις λογαριασμούς:

• Το κόστος του παγίου που πωλήθηκε μεταφέρεται από τον λογαριασμό του παγίου (πίστωση) στον λογαριασμό Διάθεσης (χρέωση).
• Οι συσσωρευμένες αποσβέσεις του παγίου που πωλήθηκε μεταφέρονται από τον λογαριασμό Συσσωρευμένων Αποσβέσεων (χρέωση) στον λογαριασμό Διάθεσης (πίστωση).
• Το ποσό που εισπράχθηκε από την πώληση (π.χ. μέσω Τράπεζας) καταχωρείται στην πίστωση του λογαριασμού Διάθεσης.
• Η διαφορά ανάμεσα στις δύο πλευρές του λογαριασμού Διάθεσης είναι το κέρδος ή η ζημιά από την πώληση, το οποίο μεταφέρεται τελικά στην Κατάσταση Λογαριασμού Αποτελεσμάτων (SOPL).

Αριθμητικό Παράδειγμα 1 — Πώληση μηχανήματος (ολόκληρου έτους απόσβεσης)

Δεδομένα: Ένα μηχάνημα αγοράστηκε για €20.000 την 1η Ιανουαρίου του Έτους 1 και πωλήθηκε για €13.000 στις 31 Δεκεμβρίου του Έτους 3. Η επιχείρηση αποσβένει τα μηχανήματά της με ρυθμό 15% ετησίως, με τη μέθοδο σταθερής απόσβεσης (Straight-line).

Πριν λυθεί η άσκηση, πρέπει να υπολογιστούν οι συσσωρευμένες αποσβέσεις μέχρι την ημέρα της πώλησης:

• Ετήσια απόσβεση: $20.000 \times 15\% = 3.000$ το χρόνο
• Έτος 1: 3.000, Έτος 2: 3.000, Έτος 3: 3.000 → Συσσωρευμένες αποσβέσεις έως 1/1 Έτους 3 (αρχικό υπόλοιπο): €6.000
• Απόσβεση Έτους 3 (μέχρι την ημέρα πώλησης, 31 Δεκεμβρίου): 3.000
• Σύνολο συσσωρευμένων αποσβέσεων κατά την πώληση: $6.000 + 3.000 = 9.000$

Machine A/c (at cost)

Accumulated Depreciation A/c

Disposal A/c

Υπολογισμός κέρδους/ζημιάς:

Η διαφορά $\text{Κόστος} - \text{Συσσωρευμένες αποσβέσεις} = 20.000 - 9.000 = 11.000$ είναι η λογιστική αξία (book value) του μηχανήματος κατά την ημέρα της πώλησης.

Αφού η τιμή πώλησης (€13.000) είναι μεγαλύτερη από τη λογιστική αξία (€11.000), προκύπτει κέρδος από την πώληση:

Το ποσό αυτό εμφανίζεται στη χρέωση του λογαριασμού Διάθεσης ως «Profit on disposal (SOPL)», ώστε οι δύο πλευρές του λογαριασμού να ισοζυγίζουν στα €22.000.

Αριθμητικό Παράδειγμα 2 — Αναλογική απόσβεση σε πώληση μέσα στο έτος

Όταν ένα πάγιο πωλείται μέσα στη χρήση (όχι στο τέλος του έτους), η απόσβεση για το έτος αυτό υπολογίζεται αναλογικά (proportionate), δηλαδή μόνο για τους μήνες που το πάγιο ήταν στην κατοχή της επιχείρησης.

Δεδομένα: Ο λογαριασμός «αυτοκίνητα» είχε την 1/1/2023 αρχικό υπόλοιπο €12.000. Στις 31/3/2023 η επιχείρηση πώλησε ένα αυτοκίνητο αρχικού κόστους €4.000, και την 1/10/2023 αγόρασε νέο αυτοκίνητο €5.000. Η μέθοδος απόσβεσης είναι Straight line με ρυθμό 10%.

Motor Car A/c (at cost)

Για τον υπολογισμό της ετήσιας απόσβεσης του 2023 πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι το αρχικό υπόλοιπο δεν παρέμεινε σταθερό όλο τον χρόνο — ένα αυτοκίνητο πωλήθηκε στις 31/3 και ένα νέο αγοράστηκε την 1/10. Υπάρχουν τρεις ισοδύναμοι τρόποι να υπολογιστεί η απόσβεση του έτους:

α) Με βάση το αρχικό υπόλοιπο (opening balance):

β) Με βάση το τελικό υπόλοιπο (closing balance):

γ) Αναλογικά, με βάση τους μήνες κατοχής κάθε στοιχείου (Proportionate — Months of ownership):

Αυτός ο τρόπος υπολογίζει την απόσβεση ξεχωριστά για κάθε "κομμάτι" του παγίου ενεργητικού, ανάλογα με το πόσο καιρό το κατείχε η επιχείρηση:

• Για το τμήμα που παρέμεινε όλο τον χρόνο ($12.000 - 4.000 = 8.000$, δηλαδή το υπόλοιπο αφού αφαιρεθεί το αυτοκίνητο που πωλήθηκε): $8.000 \times 10\% = 800$
• Για το αυτοκίνητο που πωλήθηκε στις 31/3 (κατοχή 3 μήνες, Ιανουάριο-Μάρτιο): $4.000 \times 10\% \times \frac{3}{12} = 100$
• Για το νέο αυτοκίνητο που αγοράστηκε την 1/10 (κατοχή 3 μήνες, Οκτώβριο-Δεκέμβριο): $5.000 \times 10\% \times \frac{3}{12} = 125$

Άθροισμα: $800 + 100 + 125 = 1.025$

Σύνοψη διαδικασίας

Κάθε φορά που πωλείται ένα στοιχείο του μη κυκλοφοριακού ενεργητικού, ακολουθούνται τα εξής βήματα:

1. Μεταφέρεται το κόστος του παγίου από τον λογαριασμό του παγίου στη χρέωση του λογαριασμού Διάθεσης.
2. Μεταφέρονται οι συσσωρευμένες αποσβέσεις του παγίου (για όλα τα έτη κατοχής, συμπεριλαμβανομένης τυχόν αναλογικής απόσβεσης του τελευταίου έτους) από τον λογαριασμό Συσσωρευμένων Αποσβέσεων στην πίστωση του λογαριασμού Διάθεσης.
3. Καταχωρείται το ποσό που εισπράχθηκε από την πώληση (π.χ. μέσω Τράπεζας) στην πίστωση του λογαριασμού Διάθεσης.
4. Υπολογίζεται η διαφορά ανάμεσα στις δύο πλευρές του λογαριασμού Διάθεσης: αν η πίστωση είναι μεγαλύτερη, προκύπτει κέρδος (καταχωρείται στη χρέωση για να ισοζυγίσει)· αν η χρέωση είναι μεγαλύτερη, προκύπτει ζημιά (καταχωρείται στην πίστωση για να ισοζυγίσει).
5. Το κέρδος ή η ζημιά μεταφέρεται στην Κατάσταση Λογαριασμού Αποτελεσμάτων (SOPL) ως πρόσθετο έσοδο ή έξοδο της χρήσης.