6.2 Μέθοδοι Υπολογισμού της Απόσβεσης (Depreciation methods) 📉

Υπάρχουν πολλές μέθοδοι για να υπολογιστεί η απόσβεση ενός στοιχείου μη κυκλοφοριακού ενεργητικού. Οι δύο πιο συνηθισμένες μέθοδοι είναι:

• Μέθοδος Σταθερής Απόσβεσης / Straight Line Method
• Μέθοδος Φθίνουσας Απόσβεσης / Reducing Balance Method

Και οι δύο μέθοδοι έχουν τον ίδιο σκοπό — να κατανείμουν το κόστος ενός στοιχείου ενεργητικού στα χρόνια που αυτό προσφέρει οφέλη στην επιχείρηση — αλλά το κάνουν με πολύ διαφορετικό τρόπο, όπως θα δούμε παρακάτω.

Μέθοδος της Σταθερής Απόσβεσης (Straight Line Method) 📏

Πριν μελετήσουμε τη μέθοδο, χρειάζεται να γνωρίζουμε μερικές βασικές έννοιες:

Σύμφωνα με αυτή τη μέθοδο, το ποσό της ετήσιας απόσβεσης υπολογίζεται πάντοτε με ένα σταθερό ποσοστό πάνω στην αποσβεστέα αξία (cost − residual value) του περιουσιακού στοιχείου μη κυκλοφοριακού ενεργητικού. Με τον τρόπο αυτό, η κατανομή του κόστους ενός στοιχείου ενεργητικού γίνεται εξίσου στα ωφέλιμα χρόνια της ζωής του και το ποσό της απόσβεσης είναι πάντα σταθερό.

Ο τύπος υπολογισμού είναι:

ή, ισοδύναμα, όταν δίνεται σταθερό ποσοστό (%):

Παράδειγμα 1

Η εταιρεία ΔΕΛΤΑ ΛΤΔ αγόρασε μηχανήματα αξίας €20.000. Υπολογίζεται ότι τα μηχανήματα θα έχουν 5 χρόνια ωφέλιμης ζωής και η υπολειμματική τους αξία θα είναι €5.000. Η ετήσια απόσβεση των μηχανημάτων με τη σταθερή μέθοδο απόσβεσης θα είναι:

Με αυτή τη μέθοδο η ολική απόσβεση μοιράζεται εξίσου στα ωφέλιμα χρόνια ζωής του περιουσιακού στοιχείου της επιχείρησης. Η αποσβεστέα αξία των €15.000 (δηλαδή €20.000 − €5.000) μοιράζεται σε 5 ίσα μερίδια των €3.000, ένα για κάθε χρόνο ωφέλιμης ζωής.

Πότε εφαρμόζεται

Η Μέθοδος της Σταθερής Απόσβεσης (Straight line) πρέπει να εφαρμόζεται στα στοιχεία μη κυκλοφοριακού ενεργητικού, η συνεισφορά των οποίων ως προς την αύξηση των κερδών είναι σταθερή κάθε χρόνο όπως π.χ. στην περίπτωση των κτηρίων.

Μέθοδος της Φθίνουσας Απόσβεσης (Diminishing/Reducing Balance) 📉

Είναι η μέθοδος κατά την οποία το ποσό της απόσβεσης υπολογίζεται με ένα σταθερό ποσοστό (%) πάνω στο υπόλοιπο της αξίας των στοιχείων μη κυκλοφοριακού ενεργητικού (Net Book Value/Carrying value) μετά την αφαίρεση της απόσβεσης των προηγούμενων χρόνων. Το ποσό της απόσβεσης μειώνεται κάθε χρόνο.

Παράδειγμα 2

Υπολογισμοί:

Παρατήρησε ότι κάθε χρόνο το 25% υπολογίζεται πάνω στη νέα, μειωμένη καθαρή λογιστική αξία (Net Book Value) του προηγούμενου χρόνου — όχι πάνω στο αρχικό κόστος. Γι' αυτό το ποσό της απόσβεσης μικραίνει συνεχώς: από €5.000 τον 1ο χρόνο σε μόλις €1.582 τον 5ο χρόνο.

Πότε εφαρμόζεται

Η Μέθοδος της Φθίνουσας Απόσβεσης εφαρμόζεται συνήθως στα στοιχεία ενεργητικού των οποίων η αξία μειώνεται περισσότερο τα πρώτα χρόνια, π.χ. αυτοκίνητα, ηλεκτρονικοί υπολογιστές, με τη δικαιολογία ότι τα έξοδα συντήρησης τους αυξάνονται με την πάροδο του χρόνου. Με τον τρόπο αυτό τα ολικά έξοδα που αφορούν στα στοιχεία μη κυκλοφοριακού ενεργητικού (depreciation + repairs) κατανέμονται ισότιμα σε όλα τα ωφέλιμα χρόνια του. Χρησιμοποιώντας αυτή τη μέθοδο σημαίνει ότι πολύ πιο μεγάλα ποσά χρεώνονται τα πρώτα χρόνια της χρήσης σε σύγκριση με τα τελευταία χρόνια χρήσης.

Συχνά, λέγεται ότι τα έξοδα επισκευής και συντήρησης τα πρώτα χρόνια δεν θα κόστιζαν τόσα όσα τα τελευταία χρόνια της ωφέλιμης ζωής του. Αυτό σημαίνει ότι:

Ημερολογιακές Εγγραφές (Journal Entries) 📝

Όταν μια επιχείρηση αγοράζει ένα στοιχείο μη κυκλοφοριακού ενεργητικού, η εγγραφή στο ημερολόγιο είναι:

Στα αγγλικά:

Στο τέλος κάθε χρήσης, όταν καταχωρείται η ετήσια απόσβεση, η εγγραφή είναι:

Στα αγγλικά:

Λογαριασμοί (Ledger Entries) — Σταθερή Μέθοδος 📒

Ας δούμε πώς εμφανίζονται οι λογαριασμοί (T-accounts) για τα 5 χρόνια του Παραδείγματος 1, όπου η ετήσια απόσβεση είναι σταθερή στα €3.000.

Machine account A/c (at cost)

Παρατήρησε ότι ο λογαριασμός του μηχανήματος στο κόστος παραμένει αμετάβλητος στα €20.000 σε όλα τα χρόνια — η απόσβεση δεν επηρεάζει αυτόν τον λογαριασμό.

Accumulated Depreciation on Machine A/c

Το υπόλοιπο των Συσσωρευμένων Αποσβέσεων αυξάνεται κάθε χρόνο κατά €3.000, καθώς προστίθεται η νέα ετήσια απόσβεση στο ήδη συσσωρευμένο ποσό: 3.000 → 6.000 → 9.000 → 12.000 → 15.000.

Statement of Profit or Loss (extract) for the year ended 31 December

Statement of Financial Position (extract) as at 31 December

Η καθαρή λογιστική αξία (Net Book Value) μειώνεται σταθερά κάθε χρόνο κατά €3.000, μέχρι να φτάσει ακριβώς στην υπολειμματική αξία των €5.000 στο τέλος του 5ου χρόνου.

Εναλλακτική Λύση

Αντί να χρεώνεται απευθείας ο λογαριασμός Profit or Loss a/c, θα μπορούσε να χρεώνεται ο λογαριασμός Depreciation a/c ως εξής — ο λογαριασμός Depreciation λειτουργεί σαν ενδιάμεσος σταθμός πριν το ποσό μεταφερθεί στο Profit or Loss:

Accumulated Depreciation on Machine A/c

Depreciation on Machine A/c

Και οι δύο τρόποι καταλήγουν στο ίδιο αποτέλεσμα στην Κατάσταση Αποτελεσμάτων και στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης — διαφέρει μόνο ο ενδιάμεσος τρόπος καταγραφής.

Λογαριασμοί (Ledger Entries) — Φθίνουσα Μέθοδος 📉

Ας δούμε τώρα τους αντίστοιχους λογαριασμούς για τη φθίνουσα μέθοδο απόσβεσης, με βάση το Παράδειγμα 2 (ποσοστό 25% πάνω στη Net Book Value).

Machine A/c (at cost)

Όπως και στη σταθερή μέθοδο, ο λογαριασμός του μηχανήματος στο κόστος παραμένει αμετάβλητος στα €20.000.

Accumulated Depreciation A/c

Παρατήρησε ότι, σε αντίθεση με τη σταθερή μέθοδο, το ποσό που προστίθεται στις συσσωρευμένες αποσβέσεις κάθε χρόνο μειώνεται συνεχώς (5.000 → 3.750 → 2.813 → 2.109 → 1.582), γι' αυτό και το συνολικό υπόλοιπο αυξάνεται με φθίνοντα ρυθμό.

Statement of Profit or Loss (extract) for the year ended 31 December

Statement of Financial Position (extract) as at 31 December

Εναλλακτική Λύση

Όπως και στη σταθερή μέθοδο, αντί να χρεώνεται απευθείας το Profit or Loss a/c, θα μπορούσε να χρεώνεται πρώτα ο λογαριασμός Depreciation a/c:

Accumulated Depreciation A/c

Depreciation on Machine A/c

Σύγκριση μεταξύ των δύο μεθόδων ⚖️

Χρησιμοποιώντας τα ίδια δεδομένα (κόστος €20.000, 5 χρόνια ωφέλιμης ζωής), η κατανομή της αποσβεστέας αξίας στα 5 χρόνια διαφέρει σημαντικά ανάμεσα στις δύο μεθόδους:

Στη Σταθερή Μέθοδο, το ποσοστό της απόσβεσης κατανέμεται εξίσου σε κάθε χρόνο (15% κάθε χρόνο). Στη Φθίνουσα Μέθοδο, το ποσοστό είναι μεγαλύτερο τα πρώτα χρόνια (25% τον 1ο χρόνο) και μειώνεται σταδιακά (φτάνοντας μόλις 8% τον 5ο χρόνο) — αντανακλώντας ακριβώς τη λογική της μεθόδου, ότι το στοιχείο χάνει την περισσότερη αξία του νωρίς στη ζωή του.

Απόσβεση στοιχείων που αγοράζονται κατά τη διάρκεια του έτους 🗓️

Μια επιχείρηση μπορεί να αγοράσει ή να πωλήσει στοιχεία κατά τη διάρκεια του λογιστικού έτους — όχι απαραίτητα την 1η Ιανουαρίου. Στην περίπτωση αυτή τίθεται το ερώτημα: πώς θα υπολογιστεί το ποσό της απόσβεσης;

Η κάθε εταιρεία ακολουθεί τη δική της πολιτική (accounting policy).

Η απόσβεση μπορεί να υπολογιστεί με τους εξής τρεις τρόπους:

α) Πάνω στο (αρχικό υπόλοιπο) opening balance των στοιχείων μη κυκλοφοριακού ενεργητικού. Με αυτόν τον τρόπο δεν χρεώνεται καθόλου απόσβεση για τα στοιχεία που αγοράστηκαν κατά τη διάρκεια του έτους, ενώ χρεώνεται πλήρης (ολόκληρου έτους) απόσβεση στα στοιχεία που πωλήθηκαν (No depreciation is charged on assets purchased during the year and full depreciation is charged on the assets disposed).

β) Πάνω στο (τελικό υπόλοιπο) closing balance των στοιχείων μη κυκλοφοριακού ενεργητικού. Με αυτόν τον τρόπο η απόσβεση υπολογίζεται μόνο πάνω στα στοιχεία που η επιχείρηση κατέχει στο τέλος του έτους (On assets owned at the end of the year).

γ) Αναλογική απόσβεση (proportionate) ανάλογα με τους μήνες κατοχής του στοιχείου. Δηλαδή, η απόσβεση υπολογίζεται με βάση τον ακριβή αριθμό μηνών που η επιχείρηση κατείχε το κάθε στοιχείο μέσα στο έτος.

Παράδειγμα

Ο λογαριασμός «αυτοκίνητα» είχε την 1η Ιανουαρίου 2022 αρχικό υπόλοιπο €12.000. Την 1η Μαΐου 2022 αγόρασε αυτοκίνητο €4.500. Η ετήσια απόσβεση για τα αυτοκίνητα υπολογίζεται με τη σταθερή μέθοδο απόσβεσης (Straight line method) με ποσοστό 10% ετησίως.

Motor Car A/c (at cost)

Οι τρεις τρόποι υπολογισμού της απόσβεσης δίνουν τα εξής αποτελέσματα:

α) Πάνω στο αρχικό υπόλοιπο (opening balance):

Η απόσβεση υπολογίζεται μόνο πάνω στο αρχικό υπόλοιπο των €12.000 (δηλαδή δεν λαμβάνεται καθόλου υπόψη το αυτοκίνητο που αγοράστηκε τον Μάιο), για ολόκληρους τους 12 μήνες του έτους.

β) Πάνω στο τελικό υπόλοιπο (closing balance):

Η απόσβεση υπολογίζεται πάνω σε ολόκληρο το τελικό υπόλοιπο των €16.500 (δηλαδή και για το αυτοκίνητο που αγοράστηκε τον Μάιο σαν να το κατείχε η επιχείρηση όλο τον χρόνο), για ολόκληρους τους 12 μήνες.

γ) Αναλογικά (proportionate) — με βάση τους μήνες κατοχής:

Εδώ η απόσβεση υπολογίζεται ξεχωριστά για κάθε στοιχείο, ανάλογα με τους πραγματικούς μήνες που το κατείχε η επιχείρηση: το αρχικό αυτοκίνητο των €12.000 το κατείχε όλους τους 12 μήνες, ενώ το νέο αυτοκίνητο των €4.500 (που αγοράστηκε την 1η Μαΐου) το κατείχε μόνο για τους υπόλοιπους 8 μήνες του έτους (Μάιος έως Δεκέμβριος).