6.1 Στοιχεία μη Κυκλοφοριακού Ενεργητικού (Non-Current Assets) 🏭
Σύμφωνα με το Διεθνές Λογιστικό Πρότυπο 16 (IAS 16 – Property, Plant and Equipment), τα στοιχεία μη κυκλοφοριακού ενεργητικού:
- κατέχονται για χρήση στην παραγωγή ή παροχή αγαθών ή υπηρεσιών, για εκμίσθωση σε άλλους ή για διοικητικούς σκοπούς.
- αναμένεται να χρησιμοποιηθούν για περισσότερο από μία λογιστική περίοδο (δεν προορίζονται για μεταπώληση).
Αυτά τα δύο χαρακτηριστικά είναι που ξεχωρίζουν το μη κυκλοφοριακό ενεργητικό από το κυκλοφοριακό ενεργητικό: ένα κτίριο ή ένα μηχάνημα δεν αγοράζεται για να πουληθεί σύντομα, όπως τα εμπορεύματα, αλλά για να χρησιμοποιείται μέσα στην επιχείρηση για πολλά χρόνια.
Το ίδιο ακριβώς περιουσιακό στοιχείο μπορεί σε μια επιχείρηση να είναι μη κυκλοφοριακό ενεργητικό και σε άλλη κυκλοφοριακό. Ένα αυτοκίνητο που το χρησιμοποιεί μια εταιρεία για τις μετακινήσεις των υπαλλήλων της είναι μη κυκλοφοριακό ενεργητικό· το ίδιο αυτοκίνητο, αν βρίσκεται στην έκθεση ενός εμπόρου αυτοκινήτων προς πώληση, είναι κυκλοφοριακό ενεργητικό (εμπόρευμα). Αυτό που μετράει είναι ο σκοπός για τον οποίο το κατέχει η επιχείρηση, όχι η φυσική του υπόσταση.
Πότε αναγνωρίζεται ένα στοιχείο ως μη κυκλοφοριακό ενεργητικό 📋
Ένα στοιχείο μη κυκλοφοριακού ενεργητικού αναγνωρίζεται ως περιουσιακό στοιχείο όταν:
- η εκμετάλλευσή του αναμένεται να προσφέρει οικονομικά και άλλα οφέλη στην επιχείρηση.
- έχει χρηματική αξία.
Και οι δύο αυτές προϋποθέσεις πρέπει να ισχύουν ταυτόχρονα. Δεν αρκεί, δηλαδή, ένα στοιχείο να έχει απλώς χρηματική αξία· πρέπει επιπλέον η επιχείρηση να αναμένει ότι η χρήση του θα της αποφέρει οικονομικό όφελος (π.χ. συμβολή στην παραγωγή, στην παροχή υπηρεσιών ή στη διοικητική λειτουργία της) πριν το καταχωρίσει ως περιουσιακό στοιχείο στις οικονομικές της καταστάσεις.
Το IAS 16 δεν είναι κυπριακός ή ελληνικός κανόνας· είναι ένα από τα Διεθνή Λογιστικά Πρότυπα (International Accounting Standards) που εφαρμόζονται σε δεκάδες χώρες, ώστε οι οικονομικές καταστάσεις επιχειρήσεων από διαφορετικά κράτη να είναι συγκρίσιμες μεταξύ τους.
Γιατί έχει σημασία ο ορισμός αυτός 🔑
Ο τρόπος με τον οποίο ορίζεται και αναγνωρίζεται ένα στοιχείο μη κυκλοφοριακού ενεργητικού είναι το θεμέλιο πάνω στο οποίο στηρίζεται όλη η μελέτη της απόσβεσης: μόνο τα στοιχεία που πληρούν αυτές τις προϋποθέσεις —δηλαδή προορίζονται για μακροχρόνια χρήση μέσα στην επιχείρηση και όχι για μεταπώληση— υπόκεινται στη διαδικασία της απόσβεσης που θα μελετηθεί στη συνέχεια του κεφαλαίου. Η κατανόηση αυτής της διάκρισης βοηθά τον μαθητή να αναγνωρίζει σωστά ποια στοιχεία μιας επιχείρησης ανήκουν στο μη κυκλοφοριακό ενεργητικό (π.χ. κτίρια, μηχανήματα, έπιπλα και σκεύη, μεταφορικά μέσα) και ποια στο κυκλοφοριακό (π.χ. εμπορεύματα, χρεώστες, ταμείο).
Το κόστος ενός στοιχείου μη κυκλοφοριακού ενεργητικού 💰
Το κόστος ενός στοιχείου μη κυκλοφοριακού ενεργητικού, εκτός από το κόστος αγοράς του, συμπεριλαμβάνει και όλα τα σχετικά έξοδα για τη μεταφορά και την τοποθέτησή του και όποια άλλα έξοδα χρειάζονται για να γίνει αυτό έτοιμο για χρήση.
Σε αυτά συμπεριλαμβάνονται και τα ακόλουθα:
- Νομικά έξοδα για την αγορά του
- Μεταφορικά μηχανημάτων/εξοπλισμού
- Τοποθέτηση και συναρμολόγηση μηχανημάτων
Ένα πολύ συχνό λάθος είναι να καταχωρίζεται ως κόστος του στοιχείου μόνο το ποσό που πληρώθηκε στον προμηθευτή. Στην πραγματικότητα, κάθε δαπάνη που είναι απαραίτητη για να μεταφερθεί, να τοποθετηθεί και να λειτουργήσει το στοιχείο —δηλαδή για να γίνει έτοιμο για τη χρήση για την οποία προορίζεται— προστίθεται στο κόστος κτήσης του και δεν καταχωρίζεται ως έξοδο της περιόδου.
Ορισμός της απόσβεσης 📉
Απόσβεση είναι η συστηματική κατανομή του κόστους ενός στοιχείου ενεργητικού στα ωφέλιμα χρόνια της ζωής του.
Το κόστος του στοιχείου δεν καταγράφεται εξ ολοκλήρου ως έξοδο τη στιγμή της αγοράς του, αλλά «μοιράζεται» με συστηματικό τρόπο στα χρόνια που η επιχείρηση αναμένεται να ωφεληθεί από τη χρήση του.
Σκοπός της απόσβεσης 🎯
Σύμφωνα με την αρχή του συσχετισμού εσόδων-εξόδων (matching concept) το κόστος της χρήσης ενός στοιχείου μη κυκλοφοριακού ενεργητικού για μια χρονική περίοδο πρέπει να υπολογισθεί και να συγκριθεί με τη συνεισφορά που αυτό είχε στα έσοδα της επιχείρησης κατά την ίδια περίοδο. Αν αυτό δεν γίνει, θα έχει ως αποτέλεσμα το κέρδος για τη συγκεκριμένη περίοδο να μην είναι ορθό.
Για παράδειγμα, δεν θα ήταν σωστό ολόκληρο το ποσό της αγοράς ενός στοιχείου ενεργητικού να χρεωθεί στην κατάσταση αποτελεσμάτων (Statement of Profit or Loss) από τον πρώτο χρόνο. Αντί αυτού, καταγράφεται στην κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης και κατανέμεται σταδιακά, ανάλογα με τη χρήση που του γίνεται, στα χρόνια της ωφέλιμης ζωής του.
Αν μια επιχείρηση αγόραζε ένα μηχάνημα αξίας πολλών χιλιάδων ευρώ και χρέωνε ολόκληρο το ποσό ως έξοδο τον πρώτο χρόνο, τα κέρδη εκείνης της χρονιάς θα εμφανίζονταν τεχνητά χαμηλά, ενώ τα κέρδη των επόμενων χρόνων —όπου το μηχάνημα εξακολουθεί να χρησιμοποιείται και να παράγει έσοδα χωρίς κανένα σχετικό κόστος να καταγράφεται— θα εμφανίζονταν τεχνητά υψηλά. Η απόσβεση αποτρέπει ακριβώς αυτή τη στρέβλωση.
Ένα λάθος που κάνουν συχνά οι μαθητές είναι να συγχέουν την απόσβεση με μια εκτίμηση της «τρέχουσας εμπορικής αξίας» του στοιχείου. Η απόσβεση δεν προσπαθεί να δείξει πόσο θα πουλιόταν σήμερα το στοιχείο· είναι μια λογιστική κατανομή του ιστορικού κόστους του στα χρόνια της ωφέλιμης ζωής του, ώστε το κάθε έτος να επιβαρύνεται με το μερίδιο κόστους που του αναλογεί.