4.1 Εισαγωγή 📊
Accrual Basis of Accounting (Η λογιστική βάση των δεδουλευμένων εσόδων και εξόδων)
Όπως έχετε μάθει στο προηγούμενο κεφάλαιο, η λογιστική βάση των δεδουλευμένων εσόδων και εξόδων προνοεί τη λογιστική αναγνώριση των εσόδων και εξόδων με την πραγματοποίηση της κάθε οικονομικής συναλλαγής, ανεξάρτητα από την ημερομηνία είσπραξης ή πληρωμής τους, ώστε να υπολογιστεί το ορθό κέρδος του οικονομικού έτους.
Με άλλα λόγια, δεν μας ενδιαφέρει πότε μπήκαν ή βγήκαν χρήματα από το ταμείο ή την τράπεζα, αλλά πότε πραγματοποιήθηκε πραγματικά το έσοδο ή το έξοδο. Αυτή η αρχή είναι θεμελιώδης για τη σωστή κατάρτιση των οικονομικών καταστάσεων και είναι ο λόγος για τον οποίο σε αυτό το κεφάλαιο θα μάθετε να κάνετε τις κατάλληλες τακτοποιήσεις στο τέλος κάθε οικονομικού έτους.
Μην συγχέετε τη λογιστική βάση των δεδουλευμένων με την ταμειακή βάση (cash basis), όπου το έσοδο ή το έξοδο καταγράφεται μόνο όταν εισπράττεται ή πληρώνεται. Στη λογιστική βάση των δεδουλευμένων, ένα έξοδο μπορεί να έχει "τρέξει" (να έχει πραγματοποιηθεί) χωρίς να έχει ακόμη πληρωθεί, ή ένα έσοδο μπορεί να έχει πραγματοποιηθεί χωρίς να έχει ακόμη εισπραχθεί — και το αντίστροφο.
Στο πλαίσιο αυτό, η αναγνώριση των εσόδων γίνεται σύμφωνα με την αρχή της πραγματοποίησης (realisation principle), ενώ η αναγνώριση των εξόδων γίνεται σύμφωνα με την αρχή της συσχέτισης (matching concept). Οι δύο αυτές αρχές είναι οι δύο πυλώνες πάνω στους οποίους στηρίζεται όλο το κεφάλαιο των τακτοποιήσεων.
Αρχή της πραγματοποίησης (Realisation principle)
Η αρχή της πραγματοποίησης προνοεί ότι τα έσοδα αναγνωρίζονται την περίοδο που πραγματοποιήθηκαν ανεξάρτητα από την ημερομηνία είσπραξής τους, ώστε να υπολογιστεί το ορθό κέρδος του οικονομικού έτους.
Αυτό σημαίνει ότι αν μια επιχείρηση παρείχε μια υπηρεσία ή πούλησε ένα αγαθό μέσα στο οικονομικό έτος, το αντίστοιχο έσοδο πρέπει να καταχωρηθεί στο έτος αυτό — ακόμα κι αν τα χρήματα θα εισπραχθούν αργότερα, το επόμενο έτος.
Αν η αναγνώριση των εσόδων γινόταν μόνο με βάση την είσπραξη, τότε μια επιχείρηση θα μπορούσε να εμφανίζει τεχνητά μεγαλύτερο ή μικρότερο κέρδος απλώς επιλέγοντας πότε να εισπράξει τα χρήματά της, χωρίς αυτό να σχετίζεται καθόλου με το πόση δουλειά ή πόσες πωλήσεις πραγματοποίησε πραγματικά μέσα στη χρονιά. Η αρχή της πραγματοποίησης εμποδίζει ακριβώς αυτή τη στρέβλωση.
Αρχή της συσχέτισης (Matching concept)
Τα έξοδα αναγνωρίζονται την περίοδο που πραγματοποιήθηκαν για την παραγωγή εσόδων, ανεξάρτητα από το αν έχουν πληρωθεί ή όχι. Τα έξοδα είναι απαραίτητα για την πραγματοποίηση κέρδους, επομένως, σύμφωνα με αυτή την αρχή, για να υπολογιστεί το ορθό κέρδος, τα δεδουλευμένα έσοδα της χρονιάς πρέπει να συγκριθούν με όλα τα δεδουλευμένα έξοδα του ίδιου οικονομικού έτους.
Η ονομασία "συσχέτιση" (matching) δεν είναι τυχαία: η αρχή αυτή απαιτεί να "ταιριάξουμε" (να συσχετίσουμε) τα έξοδα με τα έσοδα της ίδιας χρονιάς, ώστε η Κατάσταση Αποτελεσμάτων να δείχνει το πραγματικό, ορθό κέρδος ή τη ζημιά της επιχείρησης για εκείνο ακριβώς το οικονομικό έτος — και όχι ένα παραμορφωμένο αποτέλεσμα επειδή κάποιο έξοδο πληρώθηκε νωρίτερα ή αργότερα απ' όσο "ανήκε" χρονικά.
Η αρχή της πραγματοποίησης (για τα έσοδα) και η αρχή της συσχέτισης (για τα έξοδα) δεν εφαρμόζονται ανεξάρτητα η μία από την άλλη. Ο τελικός στόχος και των δύο είναι κοινός: να υπολογιστεί το ορθό κέρδος του οικονομικού έτους, συγκρίνοντας τα σωστά (δεδουλευμένα) έσοδα με τα σωστά (δεδουλευμένα) έξοδα της ίδιας ακριβώς χρονιάς — άσχετα με το πότε κινήθηκαν τα χρήματα.
Η έννοια των δεδουλευμένων (Accruals concept)
Επειδή η ημερομηνία πραγματοποίησης ενός εσόδου ή εξόδου συχνά διαφέρει από την ημερομηνία είσπραξης ή πληρωμής του, προκύπτουν τέσσερις βασικές περιπτώσεις τακτοποίησης, ανάλογα με το αν μιλάμε για έσοδα ή έξοδα και ανάλογα με το αν το ποσό εκκρεμεί ή έχει προπληρωθεί:
| Κατηγορία | Περίπτωση | Τι σημαίνει |
|---|---|---|
| Έσοδα | Δεδουλευμένα (Accrued) | Το έσοδο πραγματοποιήθηκε αλλά δεν έχει ακόμη εισπραχθεί |
| Έσοδα | Εισπραχθέντα προκαταβολικά (Received in advance) | Το έσοδο εισπράχθηκε αλλά δεν έχει ακόμη πραγματοποιηθεί |
| Έξοδα | Δεδουλευμένα (Accrued) | Το έξοδο πραγματοποιήθηκε αλλά δεν έχει ακόμη πληρωθεί |
| Έξοδα | Προπληρωμένα (Prepaid) | Το έξοδο πληρώθηκε αλλά δεν έχει ακόμη πραγματοποιηθεί |
Κάθε μία από αυτές τις τέσσερις περιπτώσεις επηρεάζει με διαφορετικό τρόπο τόσο το κέρδος της χρονιάς όσο και την Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης (τον ισολογισμό) της επιχείρησης, όπως φαίνεται αναλυτικά πιο κάτω.
Πώς επηρεάζονται το κέρδος και η κατάσταση χρηματοοικονομικής θέσης
Έσοδα δεδουλευμένα (Accrued revenues)
Όταν ένα έσοδο έχει πραγματοποιηθεί αλλά δεν έχει εισπραχθεί ακόμη, πρέπει να προστεθεί στα έσοδα (add on income) της χρονιάς, με αποτέλεσμα αύξηση του κέρδους (profit increase). Παράλληλα, το ποσό αυτό που η επιχείρηση δικαιούται να εισπράξει εμφανίζεται στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης ως κυκλοφορούν στοιχείο ενεργητικού (current asset), αφού πρόκειται για μια απαίτηση της επιχείρησης από τρίτους.
Έσοδα εισπραχθέντα προκαταβολικά (Revenues received in advance)
Όταν ένα έσοδο έχει εισπραχθεί αλλά δεν έχει ακόμη πραγματοποιηθεί (δηλαδή αφορά επόμενη χρονιά), πρέπει να αφαιρεθεί από τα έσοδα (deduct from income) της τρέχουσας χρονιάς, με αποτέλεσμα μείωση του κέρδους (profit reduction). Το ποσό αυτό, αφού η επιχείρηση το έχει ήδη εισπράξει αλλά ακόμα το "οφείλει" με τη μορφή υπηρεσίας ή αγαθού, εμφανίζεται στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης ως βραχυπρόθεσμη υποχρέωση (current liability).
Έξοδα δεδουλευμένα (Accrued expenses)
Όταν ένα έξοδο έχει πραγματοποιηθεί αλλά δεν έχει πληρωθεί ακόμη, πρέπει να προστεθεί στα έξοδα (add on expense) της χρονιάς, με αποτέλεσμα μείωση του κέρδους (profit reduction). Το ποσό αυτό που η επιχείρηση οφείλει σε τρίτους εμφανίζεται στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης ως βραχυπρόθεσμη υποχρέωση (current liability).
Έξοδα προπληρωμένα (Prepaid expenses)
Όταν ένα έξοδο έχει πληρωθεί αλλά δεν έχει ακόμη πραγματοποιηθεί (αφορά επόμενη χρονιά), πρέπει να αφαιρεθεί από τα έξοδα (deduct from expense) της τρέχουσας χρονιάς, με αποτέλεσμα αύξηση του κέρδους (profit increase). Το ποσό αυτό εμφανίζεται στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης ως κυκλοφορούν στοιχείο ενεργητικού (current asset), αφού η επιχείρηση έχει ήδη πληρώσει για κάτι που θα απολαύσει στο μέλλον.
Ο πιο κάτω πίνακας συνοψίζει τη λογική αυτή, όπως ακριβώς παρουσιάζεται στο διάγραμμα της αρχής των δεδουλευμένων:
| Περίπτωση | Επίδραση στο κέρδος | Λογιστικός χειρισμός | Στοιχείο στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης |
|---|---|---|---|
| Δεδουλευμένα έσοδα (Accrued) | Αύξηση κέρδους | Προστίθενται στα έσοδα | Κυκλοφορούν στοιχείο ενεργητικού |
| Έσοδα εισπραχθέντα προκαταβολικά (Received in advance) | Μείωση κέρδους | Αφαιρούνται από τα έσοδα | Βραχυπρόθεσμη υποχρέωση |
| Δεδουλευμένα έξοδα (Accrued) | Μείωση κέρδους | Προστίθενται στα έξοδα | Βραχυπρόθεσμη υποχρέωση |
| Προπληρωμένα έξοδα (Prepaid) | Αύξηση κέρδους | Αφαιρούνται από τα έξοδα | Κυκλοφορούν στοιχείο ενεργητικού |
Παρατηρήστε το μοτίβο: όποτε η επιχείρηση δικαιούται κάτι (θα εισπράξει έσοδο ή έχει ήδη πληρώσει για κάτι μελλοντικό), το αποτέλεσμα είναι στοιχείο ενεργητικού και αύξηση κέρδους (για τα έσοδα) ή αύξηση κέρδους (για τα προπληρωμένα έξοδα). Αντίθετα, όποτε η επιχείρηση οφείλει κάτι (έχει ήδη εισπράξει κάτι που δεν "παρέδωσε" ακόμη ή δεν έχει πληρώσει κάτι που ήδη "κατανάλωσε"), το αποτέλεσμα είναι βραχυπρόθεσμη υποχρέωση και μείωση κέρδους.
Οι δύο κατηγορίες "δεδουλευμένα" (accrued) έχουν αντίθετη επίδραση στο κέρδος, παρόλο που το όνομά τους μοιάζει ίδιο:
- Τα δεδουλευμένα έσοδα αυξάνουν το κέρδος (η επιχείρηση δικαιούται να εισπράξει κάτι επιπλέον).
- Τα δεδουλευμένα έξοδα μειώνουν το κέρδος (η επιχείρηση οφείλει να πληρώσει κάτι επιπλέον).
Ομοίως, η "προκαταβολική είσπραξη εσόδων" και η "προπληρωμή εξόδων" έχουν αντίθετη επίδραση: η πρώτη μειώνει το κέρδος, ενώ η δεύτερη το αυξάνει. Μελετήστε προσεκτικά τον πίνακα πιο πάνω μέχρι να αποστηθίσετε τη σωστή αντιστοίχιση — αυτή η λογική θα εφαρμόζεται σε όλο το υπόλοιπο κεφάλαιο.
Ο στόχος των τακτοποιήσεων
Σκοπός όλων αυτών των τακτοποιήσεων, που θα μελετηθούν αναλυτικά στη συνέχεια του κεφαλαίου, είναι να διασφαλιστεί ότι:
- Στην Κατάσταση Αποτελεσμάτων περιλαμβάνονται όλα τα έσοδα και έξοδα που πραγματικά αφορούν το συγκεκριμένο οικονομικό έτος — ούτε περισσότερα ούτε λιγότερα — ώστε να προκύπτει το ορθό κέρδος ή ζημιά της χρονιάς.
- Στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης εμφανίζονται σωστά τα ποσά που η επιχείρηση οφείλει (υποχρεώσεις) ή δικαιούται (στοιχεία ενεργητικού) λόγω αυτής της χρονικής διαφοράς ανάμεσα στην πραγματοποίηση και την ταμειακή κίνηση.
Με αυτόν τον τρόπο, οι οικονομικές καταστάσεις της επιχείρησης αντικατοπτρίζουν πιστά την πραγματική οικονομική της κατάσταση και επίδοση, σύμφωνα με τη λογιστική βάση των δεδουλευμένων.