3.3 Κώδικας Δεοντολογίας του Λογιστικού Επαγγέλματος ⚖️

Κάθε επάγγελμα που βασίζεται στην εμπιστοσύνη του κοινού χρειάζεται κανόνες που καθορίζουν πώς πρέπει να συμπεριφέρονται όσοι το ασκούν. Το λογιστικό επάγγελμα δεν αποτελεί εξαίρεση: λογιστές, ελεγκτές και φοροτεχνικοί χειρίζονται καθημερινά ευαίσθητες οικονομικές πληροφορίες επιχειρήσεων και ατόμων, και οι αποφάσεις τους επηρεάζουν επενδυτές, τράπεζες, το κράτος και το ευρύ κοινό.

Ο κώδικας δεοντολογίας είναι ένα σύνολο ηθικών αξιών και κανόνων που πρέπει να τηρούν όσοι ασχολούνται με το λογιστικό επάγγελμα (π.χ. λογιστές, ελεγκτές, φοροτεχνικοί). Σκοπός του είναι η διασφάλιση της ποιότητας και της διαφάνειας των παρεχόμενων λογιστικών και συναφών υπηρεσιών.

Όσοι παρέχουν λογιστικές ή άλλες συναφείς υπηρεσίες οφείλουν να συμμορφώνονται με πέντε θεμελιώδεις αρχές. Ας τις δούμε αναλυτικά, μία προς μία.

1. Ακεραιότητα (Integrity) 🧭

Η αρχή της ακεραιότητας επιβάλλει στον επαγγελματία λογιστή να είναι ευθύς, τίμιος και ειλικρινής σε όλες τις επαγγελματικές του σχέσεις — με τον πελάτη, τον εργοδότη, τις φορολογικές αρχές και κάθε τρίτο που εμπιστεύεται τη δουλειά του.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι ένας λογιστής δεν πρέπει ποτέ να συνδέεται με πληροφορίες, εκθέσεις ή δηλώσεις που, όσο γνωρίζει, περιέχουν ψευδή ή παραπλανητικά στοιχεία, ή παραλείπουν ουσιώδη στοιχεία απαραίτητα για να μην είναι παραπλανητικά. Για παράδειγμα, αν ένας λογιστής καταρτίζει τις οικονομικές καταστάσεις μιας επιχείρησης και ανακαλύψει ότι κάποια έσοδα έχουν εμφανιστεί μεγαλύτερα από την πραγματική τους αξία, οφείλει να το επισημάνει και να το διορθώσει — όχι να το αφήσει έτσι επειδή το ζήτησε ο ιδιοκτήτης της επιχείρησης.

2. Αντικειμενικότητα (Objectivity) ⚖️

Η αντικειμενικότητα απαιτεί από τον λογιστή να μην επιτρέπει την προκατάληψη, τη σύγκρουση συμφερόντων ή την καταχρηστική επιρροή άλλων να επηρεάζει την επαγγελματική του κρίση.

Αυτή η αρχή προστατεύει την αξιοπιστία της δουλειάς του λογιστή: οι αποφάσεις του πρέπει να βασίζονται αποκλειστικά σε αντικειμενικά δεδομένα και στην επαγγελματική του κρίση, όχι σε προσωπικά συμφέροντα ή πιέσεις. Παράδειγμα σύγκρουσης συμφερόντων θα ήταν ένας ελεγκτής που κατέχει μετοχές στην εταιρεία που καλείται να ελέγξει· η οικονομική του σχέση με την εταιρεία θα μπορούσε να επηρεάσει —συνειδητά ή ασυνείδητα— την κρίση του κατά τον έλεγχο, γι' αυτό οφείλει να αποφεύγει τέτοιες καταστάσεις ή να τις γνωστοποιεί.

3. Επαγγελματική Επάρκεια και Δέουσα Προσοχή (Professional Competence and Due Care) 📚

Ο επαγγελματίας λογιστής οφείλει να καταβάλλει κάθε προσπάθεια για τη διατήρηση των επαγγελματικών του γνώσεων και δεξιοτήτων στο επίπεδο που απαιτείται, ώστε να διασφαλιστεί η αποτελεσματική και ποιοτική άσκηση των καθηκόντων του, μέσω συνεχούς επιμόρφωσης.

Η αρχή αυτή έχει δύο σκέλη:

• Επαγγελματική επάρκεια: να διαθέτει τις γνώσεις και τις δεξιότητες που απαιτεί η δουλειά του.
• Δέουσα προσοχή: να εφαρμόζει αυτές τις γνώσεις με επιμέλεια, προσοχή και συνέπεια στην εκτέλεση των καθηκόντων του.

Επειδή οι λογιστικοί κανόνες, η φορολογική νομοθεσία και οι πρακτικές του κλάδου αλλάζουν συνεχώς, ένας λογιστής δεν μπορεί να βασίζεται μόνιμα σε ό,τι έμαθε στις σπουδές του. Για παράδειγμα, αν αλλάξει ένας φορολογικός νόμος, ο λογιστής οφείλει να ενημερωθεί και να παρακολουθήσει σχετικά σεμινάρια πριν συνεχίσει να συμβουλεύει τους πελάτες του βάσει της νέας νομοθεσίας — διαφορετικά κινδυνεύει να δώσει λανθασμένη ή ξεπερασμένη συμβουλή.

4. Εχεμύθεια (Confidentiality) 🔒

Η εχεμύθεια υποχρεώνει τον λογιστή να τηρεί την εμπιστευτικότητα των πληροφοριών που αποκτά ως αποτέλεσμα άσκησης του επαγγέλματός του. Αυτό συνεπάγεται τρεις συγκεκριμένες υποχρεώσεις:

1. Να μην αποκαλύπτει οποιαδήποτε εμπιστευτική πληροφορία σε τρίτους, εκτός και αν υπάρχει νομική ή επαγγελματική υποχρέωση γνωστοποίησης.
2. Να μη χρησιμοποιεί εμπιστευτικές πληροφορίες για προσωπικό του όφελος.
3. Να μη χρησιμοποιεί εμπιστευτικές πληροφορίες για όφελος τρίτων.

Ένα τυπικό παράδειγμα: ένας λογιστής που γνωρίζει ότι μια επιχείρηση-πελάτης ετοιμάζεται να εξαγοραστεί από άλλη εταιρεία δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιήσει αυτή την πληροφορία για να αγοράσει ο ίδιος μετοχές πριν γίνει η ανακοίνωση, ούτε να την «μοιραστεί» με φίλο ή συγγενή του για να επωφεληθούν οικονομικά. Θα ήταν κατάχρηση εμπιστευτικής πληροφορίας τόσο για προσωπικό όσο και για τρίτου όφελος.

5. Επαγγελματική Συμπεριφορά (Professional Behavior) 🤝

Η τελευταία θεμελιώδης αρχή απαιτεί από τον λογιστή να συμμορφώνεται με τους σχετικούς νόμους και κανονισμούς, καθώς και με τις διατάξεις του κώδικα δεοντολογίας, και να αποφεύγει κάθε ενέργεια που απαξιώνει την εργασία του.

Αυτή η αρχή έχει διττή διάσταση: αφενός νομική συμμόρφωση (τήρηση της κείμενης νομοθεσίας και των κανονισμών που διέπουν το επάγγελμα), αφετέρου διαφύλαξη του κύρους του επαγγέλματος στα μάτια της κοινωνίας. Ακόμη και μια συμπεριφορά που δεν είναι παράνομη μπορεί να παραβιάζει την αρχή αυτή, αν ρίχνει σκιά στη φήμη του λογιστικού επαγγέλματος γενικότερα — για παράδειγμα, δημόσιες δηλώσεις ενός λογιστή που υποτιμούν αδικαιολόγητα συναδέλφους του ή που δίνουν ψευδή εικόνα των προσόντων του θα μπορούσαν να θεωρηθούν ενέργειες που απαξιώνουν το επάγγελμα.

Σύνοψη των πέντε αρχών