2.8 Φόρος Προστιθέμενης Αξίας (Φ.Π.Α./V.A.T) 💶

Ο Φόρος Προστιθέμενης Αξίας/Value Added Tax (Φ.Π.Α.)/VAT είναι ένας έμμεσος φόρος κατανάλωσης που επιβάλλεται σε όλα σχεδόν τα αγαθά και τις υπηρεσίες που αγοράζονται και πωλούνται για χρήση ή κατανάλωση στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Είναι έμμεσος φόρος γιατί επιβαρύνει τον καταναλωτή, αλλά εισπράττεται και επιστρέφεται στο κράτος από τις επιχειρήσεις. Δηλαδή, η επιχείρηση δεν πληρώνει η ίδια τον φόρο από την τσέπη της — τον εισπράττει από τον πελάτη της τη στιγμή της πώλησης, και στη συνέχεια έχει υποχρέωση να τον αποδώσει στο Τμήμα Φορολογίας.

Συντελεστές Φ.Π.Α. στην Κύπρο 🇨🇾

Στην Κύπρο, όλες οι παραδόσεις αγαθών ή παροχές υπηρεσιών φορολογούνται με συντελεστή 19%, εκτός αν φορολογούνται με μειωμένους συντελεστές 0%, 5%, 9%, ή εξαιρούνται εντελώς από τον φόρο.

Ο πιο κοινός, βασικός συντελεστής είναι το 19% και εφαρμόζεται στις περισσότερες συναλλαγές αγαθών και υπηρεσιών, εκτός αν προβλέπεται διαφορετικά.

Υπάρχουν επίσης μειωμένοι συντελεστές, οι οποίοι εφαρμόζονται σε συγκεκριμένες κατηγορίες αγαθών και υπηρεσιών που το κράτος θεωρεί σκόπιμο να επιβαρύνει λιγότερο:

Βασικές έννοιες: Καθαρή τιμή, Φ.Π.Α. και Συνολικό ποσό 🧮

Σε κάθε συναλλαγή που επιβαρύνεται με Φ.Π.Α., διακρίνουμε τρία ποσά:

• Καθαρή τιμή πώλησης (Net Amount): η αξία του αγαθού ή της υπηρεσίας χωρίς τον Φ.Π.Α. — αυτό που πραγματικά "αξίζει" η συναλλαγή για την επιχείρηση ως έσοδο.
• Ποσό Φ.Π.Α. (VAT Amount): το ποσό του φόρου, το οποίο υπολογίζεται εφαρμόζοντας τον αντίστοιχο συντελεστή πάνω στην καθαρή τιμή.
• Συνολικό ποσό (Total Amount): το ποσό που πληρώνει τελικά ο καταναλωτής — δηλαδή η καθαρή τιμή συν το ποσό του Φ.Π.Α.

Η σχέση μεταξύ τους εκφράζεται ως εξής:

Ανάλογα με το τι μας δίνεται στην εκφώνηση μιας άσκησης, μπορεί να χρειαστεί να υπολογίσουμε είτε την καθαρή τιμή και το Φ.Π.Α. ξεκινώντας από αυτά (Παράδειγμα 1), είτε αντίστροφα, να "αποσυνθέσουμε" ένα συνολικό ποσό στα δύο του μέρη (Παράδειγμα 2).

Παράδειγμα 1: Υπολογισμός Φ.Π.Α. από την καθαρή τιμή

Εκφώνηση: Ο καταναλωτής αγοράζει ένα ζευγάρι αθλητικά παπούτσια από κατάστημα αθλητικών ειδών στην τιμή των €119. Έστω ότι ο Φ.Π.Α. είναι 19%.

Ζητείται: Να υπολογιστεί η καθαρή τιμή πώλησης (net amount) και το ποσό του Φ.Π.Α.

Λύση:

Στη συναλλαγή αυτή η καθαρή τιμή πώλησης (net amount) είναι €100 και το ποσό του Φ.Π.Α. (VAT Amount) είναι €19.

Ο καταναλωτής πλήρωσε συνολικό ποσό (Total Amount): €119.

Από το συνολικό ποσό €119, το ποσό €19 είναι ο Φ.Π.Α. και ο επιχειρηματίας (στο παράδειγμα, ο ιδιοκτήτης του καταστήματος αθλητικών ειδών) οφείλει να αποδώσει (επιστρέψει) στο Τμήμα Φορολογίας αυτό το ποσό.

Η λογιστική εγγραφή που καταχωρεί αυτή τη συναλλαγή στα βιβλία της επιχείρησης είναι:

Παρατήρησε ότι ο λογαριασμός Sales (Πωλήσεις) πιστώνεται μόνο με την καθαρή αξία (€100) — όχι με το συνολικό ποσό. Το ποσό του φόρου (€19) καταχωρείται ξεχωριστά, πιστωτικά, στον λογαριασμό VAT Account, γιατί δεν αποτελεί έσοδο της επιχείρησης αλλά υποχρέωση προς το κράτος.

Παράδειγμα 2: Υπολογισμός καθαρής τιμής και Φ.Π.Α. από το συνολικό ποσό

Εκφώνηση: Ο καταναλωτής αγοράζει ένα κινητό τηλέφωνο από μεγάλο πολυκατάστημα στην τιμή των €1.190 συμπεριλαμβανομένου του Φ.Π.Α. που είναι 19%.

Ζητείται:
α) Να υπολογιστεί το ποσό του Φ.Π.Α.
β) Να υπολογιστεί η καθαρή τιμή πώλησης.

Λύση:

Στη συναλλαγή αυτή ο καταναλωτής πλήρωσε συνολικό ποσό €1.190 (Total Amount). Στο ποσό €1.190 συμπεριλαμβάνεται ο Φ.Π.Α., τον οποίο ο επιχειρηματίας οφείλει να επιστρέψει στο Τμήμα Φορολογίας.

Εδώ η δυσκολία είναι διαφορετική από το Παράδειγμα 1: δεν μας δίνεται η καθαρή τιμή, αλλά το συνολικό ποσό, το οποίο αντιστοιχεί στο 119% (δηλαδή 100% καθαρή τιμή + 19% Φ.Π.Α.). Χρησιμοποιούμε λοιπόν μια απλή αναλογία (μέθοδος των τριών):

α) Υπολογισμός του ποσού του Φ.Π.Α.

Αφού το 19% του Φ.Π.Α. περιλαμβάνεται στο ποσό €1.190, τότε:

β) Υπολογισμός της καθαρής τιμής πώλησης

Η καθαρή τιμή πώλησης υπολογίζεται ως εξής:

Η λογιστική εγγραφή που καταχωρεί αυτή τη συναλλαγή είναι:

Η λογιστική καταχώριση του Φ.Π.Α. στις πωλήσεις 📒

Και στα δύο παραδείγματα φαίνεται το ίδιο βασικό μοτίβο καταχώρισης μιας πώλησης με Φ.Π.Α.:

• Ο λογαριασμός Cash (ή ο λογαριασμός του πελάτη, αν η πώληση είναι επί πιστώσει) χρεώνεται με το συνολικό ποσό που εισπράττεται ή οφείλεται.
• Ο λογαριασμός Sales πιστώνεται μόνο με την καθαρή τιμή πώλησης.
• Ο λογαριασμός VAT Account πιστώνεται με το ποσό του Φ.Π.Α., αφού πρόκειται για υποχρέωση της επιχείρησης προς το Τμήμα Φορολογίας.

Με αυτόν τον τρόπο, η λογιστική ισότητα διατηρείται: το σύνολο της χρέωσης (Cash) ισούται πάντα με το άθροισμα των πιστώσεων (Sales + VAT Account).