5.5 Ανισοκατανομή του Εισοδήματος ⚖️
Όπως έχει αναφερθεί στην προηγούμενη ενότητα, για να θεωρείται το κατά κεφαλήν εισόδημα αξιόπιστο κριτήριο του βιοτικού επιπέδου, πρέπει να υπάρχει δίκαιη κατανομή του εισοδήματος.
Για να γίνει κατανοητή η έννοια της δίκαιης κατανομής του εισοδήματος, δίνεται ένα παράδειγμα.
Ένα παράδειγμα με δύο υποθετικές οικονομίες
Δύο υποθετικές οικονομίες, η Α και η Β, έχουν 4 πολίτες η καθεμία.
Το εισόδημα των τεσσάρων πολιτών της οικονομίας Α είναι:
| Πολίτης | Εισόδημα |
|---|---|
| 1ος | €1.000 |
| 2ος | €900 |
| 3ος | €1.100 |
| 4ος | €1.000 |
Το κατά κεφαλήν εισόδημα στην οικονομία Α είναι:
Τα εισοδήματα των τεσσάρων μελών της οικονομίας Β είναι:
| Πολίτης | Εισόδημα |
|---|---|
| 1ος | €5.000 |
| 2ος | €300 |
| 3ος | €500 |
| 4ος | €200 |
Το κατά κεφαλήν εισόδημα στην οικονομία Β είναι:
Το κατά κεφαλήν εισόδημα της οικονομίας Β είναι μεγαλύτερο από το κατά κεφαλήν εισόδημα της οικονομίας Α. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι πολίτες της οικονομίας Β έχουν ψηλότερο βιοτικό επίπεδο από τους πολίτες της οικονομίας Α.
Ένα ψηλότερο κατά κεφαλήν εισόδημα δεν σημαίνει αυτόματα ότι οι πολίτες μιας οικονομίας ζουν καλύτερα. Αν το εισόδημα είναι άνισα μοιρασμένο, ο μέσος όρος «κρύβει» ότι οι περισσότεροι μπορεί να παίρνουν πολύ λιγότερα απ' όσα δείχνει αυτός ο αριθμός.
Στην οικονομία Α ο μέσος όρος των εισοδημάτων είναι χαμηλότερος από την οικονομία Β, αλλά υπάρχει ισοκατανομή του εισοδήματος. Αυτό σημαίνει ότι η πλειοψηφία των πολιτών παίρνει εισόδημα κοντά στο κατά κεφαλήν εισόδημα (μέσος όρος).
Στην οικονομία Β υπάρχει ανισοκατανομή του εισοδήματος. Το ένα άτομο παίρνει €5.000 και ανεβάζει τον μέσο όρο των εισοδημάτων, ενώ το εισόδημα των άλλων τριών ατόμων έχει μεγάλη διαφορά από το κατά κεφαλήν εισόδημα.
Δύο οικονομίες μπορούν να έχουν το ίδιο ακριβώς κατά κεφαλήν εισόδημα, αλλά η μία να έχει σχεδόν όλους τους πολίτες κοντά στον μέσο όρο και η άλλη να έχει λίγους πάμπλουτους και πολλούς φτωχούς. Ο μέσος όρος από μόνος του δεν λέει τίποτα για το πώς μοιράζεται πραγματικά ο «πλούτος».
Ο ρόλος του κράτους και των εθελοντικών οργανώσεων
Τα κράτη, για να μειώσουν την ανισοκατανομή των εισοδημάτων των μελών τους, επιβάλλουν φορολογία η οποία είναι ανάλογη των εισοδημάτων του κάθε πολίτη.
Εκτός από το κράτος, αρκετές εθελοντικές οργανώσεις βοηθούν τις ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού να βελτιώσουν τις συνθήκες διαβίωσής τους, εξασφαλίζοντάς τους ένα καλύτερο ατομικό βιοτικό επίπεδο.
Οι παροχές αυτές, ανεξάρτητα αν προέρχονται από το κράτος ή τις εθελοντικές οργανώσεις, αποτελούν απλά μεταφορά ευημερίας (εισοδήματος) από τον έναν πολίτη στον άλλον, δηλαδή γίνεται ανακατανομή του εισοδήματος. Για αυτό και δεν επηρεάζουν το ύψος του κατά κεφαλήν εισοδήματος (δεν αλλάζει ο μέσος όρος, αλλά η κατανομή των εισοδημάτων μεταξύ των μελών μιας οικονομίας).
Όταν το κράτος παίρνει περισσότερο φόρο από όσους κερδίζουν περισσότερα και δίνει επιδόματα σε όσους έχουν λιγότερα, δεν αλλάζει το συνολικό «κέικ» της οικονομίας — απλώς το μοιράζει διαφορετικά. Ο μέσος όρος (κατά κεφαλήν εισόδημα) παραμένει ο ίδιος, αλλάζει όμως το πόσο κοντά σε αυτόν βρίσκεται ο καθένας.
Με το πιο πάνω παράδειγμα, δεν εννοούμε φυσικά ότι όλοι πρέπει να αμείβονται το ίδιο. Το κράτος με την επιβολή της φορολογίας και τις κοινωνικές παροχές προσπαθεί να μειώσει την ανισοκατανομή.
Επομένως, για να δούμε ποια οικονομία έχει ψηλότερο βιοτικό επίπεδο, θα πρέπει να λάβουμε πρώτα υπόψη μας τον κυριότερο παράγοντα, που είναι το κατά κεφαλήν εισόδημα, την κατανομή του εισοδήματος, αλλά και όλους τους άλλους δείκτες που επηρεάζουν το βιοτικό επίπεδο.