5.4 Βιοτικό Επίπεδο (Standard of Living) 🏡
Η οικονομία δεν είναι ποτέ στάσιμη. Όλα τα σημαντικά μεγέθη της, όπως το επίπεδο του εισοδήματος, της απασχόλησης, της ανεργίας, των τιμών κ.λπ. μεταβάλλονται διαχρονικά. Από τα μεγέθη αυτά εξαρτάται η ομαλή λειτουργία μιας οικονομίας και κατ' επέκταση η ευημερία των πολιτών της, δηλαδή το βιοτικό τους επίπεδο.
Όταν ακούμε τη λέξη «βιοτικό επίπεδο» σκεφτόμαστε συνήθως χρήματα. Όπως θα δεις όμως, ο όρος είναι πολύ ευρύτερος: περιλαμβάνει την υγεία, την παιδεία, τον ελεύθερο χρόνο και ακόμα και το καθαρό περιβάλλον.
Βιοτικό επίπεδο είναι η υλική, πνευματική και πολιτιστική στάθμη της ζωής των κατοίκων μιας χώρας ή, γενικότερα, το επίπεδο ποιότητας και ευημερίας της ζωής του ανθρώπου.
Το βιοτικό επίπεδο αναφέρεται στην ποιότητα και στην ποσότητα των αγαθών και υπηρεσιών που μπορούν να αποκτήσουν τα μέλη μιας κοινωνίας, αλλά και στον τρόπο που τα αγαθά και οι υπηρεσίες διανέμονται σε αυτά. Αναφέρεται, επίσης, στην ποιότητα ζωής η οποία συνδέεται με την ευτυχία του ανθρώπου. Στην ποιότητα ζωής αναφέρεται το σύνολο των περιβαλλοντικών συνθηκών και ο τρόπος ζωής που συμβάλλουν στη βιολογική, πνευματική, ψυχική και κοινωνική ολοκλήρωση του ανθρώπου.
Από τι εξαρτάται το βιοτικό επίπεδο μιας χώρας 📊
Το βιοτικό επίπεδο μιας χώρας εξαρτάται από διάφορους δείκτες:
Το ύψος του κατά κεφαλήν εισοδήματος
Ένα κριτήριο που χρησιμοποιείται συχνά για τη μέτρηση του βιοτικού επιπέδου ενός λαού είναι το ύψος του κατά κεφαλήν εισοδήματος. Όσο πιο ψηλό κατά κεφαλήν εισόδημα αναλογεί στον κάθε κάτοικο της χώρας, τόσο πιο ψηλό θεωρείται ότι είναι το βιοτικό επίπεδο.
Η δίκαιη κατανομή του εισοδήματος
Για να μπορεί το κατά κεφαλήν εισόδημα να είναι αντιπροσωπευτικό και επομένως αξιόπιστο κριτήριο για το βιοτικό επίπεδο, θα πρέπει να γίνεται ίση κατανομή του εισοδήματος, δηλαδή η πλειοψηφία του πληθυσμού να παίρνει εισόδημα κοντά στο κατά κεφαλήν εισόδημα.
Ένα ψηλό κατά κεφαλήν εισόδημα δεν σημαίνει αυτόματα ότι όλοι οι πολίτες ζουν καλά. Αν το εισόδημα μιας χώρας είναι συγκεντρωμένο σε λίγα άτομα, ο μέσος όρος μπορεί να φαίνεται ψηλός, ενώ οι περισσότεροι πολίτες να έχουν στην πραγματικότητα χαμηλό εισόδημα και άρα χαμηλό βιοτικό επίπεδο. Γι' αυτό χρειάζεται δίκαιη κατανομή του εισοδήματος για να είναι αξιόπιστος αυτός ο δείκτης.
Ο ελεύθερος χρόνος
Όσο περισσότερο ελεύθερο χρόνο έχουν οι πολίτες, τόσο καλύτερο είναι το βιοτικό επίπεδο, αφού οι εργαζόμενοι κουράζονται λιγότερο και έχουν περισσότερο διαθέσιμο ελεύθερο χρόνο για ανάπαυση και ψυχαγωγία.
Το μορφωτικό, πνευματικό και πολιτιστικό επίπεδο
Σε χώρες με ψηλό μορφωτικό επίπεδο και ανεπτυγμένη πνευματική και πολιτιστική ζωή (θέατρα, μουσική, εκθέσεις κ.λπ.), δίνονται περισσότερες ευκαιρίες στους πολίτες να ικανοποιούν τις πνευματικές τους ανάγκες.
Τα κοινωνικά αγαθά που προσφέρει το κράτος
Όσο περισσότερα κοινωνικά αγαθά προσφέρει το κράτος στους πολίτες του, τόσο βελτιώνεται το βιοτικό επίπεδο. Η δωρεάν ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και εκπαίδευση, η ασφάλεια προς τους πολίτες, οι κοινωνικές παροχές (συντάξεις, επιδόματα) βελτιώνουν την υγεία και τη μακροζωία των πολιτών.
Το φυσικό περιβάλλον
Ένα περιβάλλον το οποίο είναι καθαρό (για παράδειγμα καθαρές λίμνες, καθαρή ατμόσφαιρα) βελτιώνει το βιοτικό επίπεδο των ανθρώπων.
Το παράδειγμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 🇪🇺
Τα στοιχεία που ακολουθούν, από την Ευρωπαϊκή Στατιστική Υπηρεσία, δείχνουν καθαρά γιατί το κατά κεφαλήν εισόδημα από μόνο του δεν αρκεί για να περιγράψει το βιοτικό επίπεδο μιας χώρας:
| Χώρα | Παρατήρηση |
|---|---|
| Ισπανία | Κατά κεφαλήν ΑΕΠ χαμηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ, αλλά προσδόκιμο ζωής 83,5 έτη — από τα πρώτα στην ΕΕ |
| Ιταλία | Κατά κεφαλήν ΑΕΠ χαμηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ, αλλά προσδόκιμο ζωής 83,4 έτη — από τα πρώτα στην ΕΕ |
| Γερμανία | Ένα από τα υψηλότερα κατά κεφαλήν ΑΕΠ στην Ευρώπη, αλλά και το δεύτερο μεγαλύτερο μισθολογικό χάσμα μεταξύ των δύο φύλων στην ΕΕ (20,9% το 2018) |
Πηγή: Ευρωπαϊκή Στατιστική Υπηρεσία.
Η Ισπανία και η Ιταλία έχουν χαμηλότερο κατά κεφαλήν ΑΕΠ από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όμως οι κάτοικοί τους ζουν περισσότερο από σχεδόν όλους τους υπόλοιπους Ευρωπαίους: το προσδόκιμο ζωής φτάνει τα 83,5 έτη στην Ισπανία και τα 83,4 στην Ιταλία. Αντίθετα, η Γερμανία, με ένα από τα υψηλότερα κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ευρώπης, είχε το 2018 το δεύτερο μεγαλύτερο μισθολογικό χάσμα ανάμεσα σε άνδρες και γυναίκες στην ΕΕ (20,9%). Αυτά τα παραδείγματα δείχνουν γιατί χρειάζεται να συμπληρώνουμε το ΑΕΠ και άλλους οικονομικούς δείκτες με ένα ευρύτερο φάσμα δεδομένων, ώστε να αποκτούμε μια πληρέστερη εικόνα για το βιοτικό επίπεδο μιας χώρας.
Ένας μαθητής θα μπορούσε εύκολα να σκεφτεί ότι «η χώρα με το ψηλότερο κατά κεφαλήν εισόδημα έχει σίγουρα και το καλύτερο βιοτικό επίπεδο». Το παράδειγμα της Γερμανίας δείχνει ότι αυτό δεν ισχύει πάντα: ένα ψηλό εισόδημα μπορεί να συνυπάρχει με ανισότητες (π.χ. στις αμοιβές ανδρών και γυναικών) που επηρεάζουν αρνητικά το βιοτικό επίπεδο μέρους του πληθυσμού.