3.6.4 Τόκος 💰
Για την απόκτηση του συντελεστή παραγωγής Κεφάλαιο (πραγματικό κεφάλαιο) είναι απαραίτητο να διατεθεί ένα χρηματικό ποσό (χρηματικό κεφάλαιο), γι' αυτό στην οικονομική ορολογία ονομάζεται τόκος η αμοιβή του συντελεστή Κεφάλαιο.
Τόκος είναι η αμοιβή που παίρνει ο κάτοχος του κεφαλαίου, όταν το διαθέτει για να χρησιμοποιηθεί στην παραγωγή αγαθών. Στην πράξη, τόκος είναι η αμοιβή που παίρνει εκείνος που δανείζει κάποια χρήματα ή η αποζημίωση που πληρώνει όταν κάποιος δανείζεται χρήματα.
Παρατήρησε τη διαφορά: το πραγματικό κεφάλαιο είναι κάτι απτό, όπως ένα μηχάνημα ή ένα εργαλείο. Το χρηματικό κεφάλαιο είναι τα χρήματα που χρειάζονται για να αγοραστεί αυτό το μηχάνημα. Ο τόκος είναι η αμοιβή για το χρηματικό κεφάλαιο που κάποιος διαθέτει, ώστε αυτό τελικά να μετατραπεί σε πραγματικό κεφάλαιο και να χρησιμοποιηθεί στην παραγωγή.
Όταν κάποιος δανείζεται για την επιχείρησή του, πληρώνει τόκο. Στην περίπτωση αυτή, ο τόκος είναι εμφανής: φαίνεται καθαρά ως ένα ποσό που πρέπει να πληρωθεί. Όταν όμως χρησιμοποιεί δικά του κεφάλαια, παρόλο που δεν φαίνεται να παίρνει τόκο, εντούτοις ένα μέρος από το εισόδημά του θεωρείται ως αμοιβή για το κεφάλαιο που έχει διαθέσει.
Πολύ συχνά νομίζουμε ότι τόκος υπάρχει μόνο όταν παίρνουμε δάνειο από τράπεζα ή από άλλο πρόσωπο. Αυτό είναι λάθος. Ακόμα κι όταν μια επιχείρηση χρησιμοποιεί δικά της χρήματα (χωρίς δανεισμό), ένα μέρος του εισοδήματός της θεωρείται και πάλι αμοιβή για το κεφάλαιο που διέθεσε — απλώς αυτός ο τόκος δεν είναι εμφανής, όπως συμβαίνει όταν κάποιος δανείζεται από τρίτο.
Ο συντελεστής παραγωγής πίσω από τον τόκο
Κάθε συντελεστής παραγωγής έχει τη δική του αμοιβή: η εργασία αμείβεται με μισθό, οι φυσικοί πόροι με γαιοπρόσοδο, η επιχειρηματικότητα με κέρδος και το κεφάλαιο με τόκο. Όποιος διαθέτει χρηματικό κεφάλαιο —είτε το δανείζει σε άλλον είτε το επενδύει σε δική του επιχείρηση— δικαιούται μια αμοιβή γι' αυτό, ακριβώς επειδή στερείται τη χρήση των χρημάτων του (ή αναλαμβάνει κίνδυνο) προκειμένου αυτά να συμβάλουν στην παραγωγή.
Ένα παράδειγμα με αριθμούς: κατάθεση σε τράπεζα
Ας δούμε πώς υπολογίζεται ο τόκος στην πιο απλή περίπτωση, μια τραπεζική κατάθεση. Έστω ότι μια μαθήτρια καταθέτει ευρώ σε τραπεζικό λογαριασμό ταμιευτηρίου με ετήσιο επιτόκιο . Ο απλός τόκος για έναν χρόνο υπολογίζεται με τον τύπο:
Μετά από έναν χρόνο, η τράπεζα θα πιστώσει στον λογαριασμό ευρώ τόκο. Αυτά τα ευρώ είναι η αμοιβή που παίρνει η μαθήτρια επειδή διέθεσε το χρηματικό της κεφάλαιο στην τράπεζα, η οποία με τη σειρά της το χρησιμοποιεί (π.χ. δανείζοντάς το σε επιχειρήσεις) για να στηρίξει την παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών. Η ίδια λογική ισχύει αντίστροφα: αν η μαθήτρια δανειζόταν ευρώ με το ίδιο επιτόκιο, θα πλήρωνε η ίδια ευρώ τόκο στον δανειστή της.
Το επιτόκιο ενός δανείου συνήθως είναι υψηλότερο από το επιτόκιο μιας κατάθεσης. Η διαφορά αυτή είναι, ανάμεσα σε άλλα, το κέρδος της τράπεζας για τον ρόλο που παίζει: συγκεντρώνει χρήματα από πολλούς καταθέτες και τα δανείζει σε όσους τα χρειάζονται, αναλαμβάνοντας τον κίνδυνο ο δανειολήπτης να μην αποπληρώσει.