3.5 Κεφάλαιο (Capital) 🏭
Στο μάθημα των Οικονομικών η λέξη «κεφάλαιο» έχει δύο εντελώς διαφορετικές σημασίες, και είναι σημαντικό να μην τις μπερδεύεις:
- Κεφάλαιο (με κεφαλαίο Κ, όπως στον τίτλο ενός βιβλίου) — ένα από τα τμήματα στα οποία χωρίζεται ένα βιβλίο ή ένα μάθημα. Για παράδειγμα, αυτή η ενότητα ανήκει στο Κεφάλαιο 3: Συντελεστές Παραγωγής.
- Κεφάλαιο (ως οικονομικός όρος) — ένας από τους συντελεστές παραγωγής, δηλαδή τα αγαθά που χρησιμοποιούνται για να παραχθούν άλλα αγαθά.
Σε αυτή την ενότητα, όποτε γράφουμε «κεφάλαιο» εννοούμε τον συντελεστή παραγωγής, όχι ένα κεφάλαιο βιβλίου.
Στις προηγούμενες ενότητες γνωρίσαμε την Εργασία, την Επιχειρηματικότητα και τους Φυσικούς Πόρους. Τώρα θα μελετήσουμε τον τέταρτο και τελευταίο συντελεστή παραγωγής: το Κεφάλαιο.
Τι είναι το Κεφάλαιο
Κεφάλαιο είναι τα αγαθά που παράγει ο άνθρωπος και τα οποία χρησιμοποιεί για την παραγωγή άλλων αγαθών και παροχή υπηρεσιών.
Με άλλα λόγια, το κεφάλαιο δεν είναι κάτι που βρίσκουμε έτοιμο στη φύση —όπως οι φυσικοί πόροι— αλλά κάτι που κατασκευάζει ο ίδιος ο άνθρωπος με σκοπό να το χρησιμοποιήσει για να παράξει κι άλλα αγαθά.
Στον συντελεστή παραγωγής Κεφάλαιο περιλαμβάνονται όλοι οι παραχθέντες πόροι (παραγωγικά αγαθά), όπως:
- τα μηχανήματα
- οι δρόμοι
- τα εργοστάσια
- τα σχολεία
- τα γραφεία
- τα κτήρια
και πολλά άλλα.
Μπορεί να σου φαίνεται περίεργο, αλλά ένα σχολείο είναι κεφαλαιουχικό αγαθό! Χρησιμοποιείται για να «παραχθεί» κάτι πολύ σημαντικό: η εκπαίδευση, δηλαδή η γνώση και οι δεξιότητες των μαθητών. Το ίδιο ισχύει και για ένα νοσοκομείο, που χρησιμοποιείται για να παραχθεί η υπηρεσία της υγειονομικής περίθαλψης.
Η διαφορά ανάμεσα σε Κεφάλαιο και Φυσικούς Πόρους
Το πιο σημαντικό σημείο που πρέπει να καταλάβεις είναι πώς ξεχωρίζουμε το κεφάλαιο από τους φυσικούς πόρους. Το κριτήριο είναι απλό: το ρωτάμε αν το κατασκεύασε ο άνθρωπος ή όχι.
Ας δούμε ένα παράδειγμα:
- Όταν ο άνθρωπος ποτίζει τα σιτηρά του από το ποτάμι, το ποτάμι αποτελεί μέρος του συντελεστή παραγωγής «Φυσικοί Πόροι», γιατί ο άνθρωπος δεν κατασκεύασε το ποτάμι — το βρήκε έτοιμο στη φύση.
- Αν όμως ο άνθρωπος κατασκευάσει ένα φράγμα στο οποίο να συγκεντρώνεται το νερό, και με αυτό να ποτίζει τα σιτηρά του, τότε το φράγμα είναι κεφαλαιουχικό (παραγωγικό) αγαθό, δηλαδή αποτελεί συντελεστή παραγωγής «Κεφάλαιο».
Πρόσεξε ότι το νερό είναι νερό και στις δύο περιπτώσεις! Αυτό που αλλάζει τον χαρακτηρισμό του δεν είναι το υλικό καθαυτό, αλλά αν παρενέβη ή όχι ο άνθρωπος για να το «παράξει» ή να το διαμορφώσει. Το φυσικό ποτάμι είναι φυσικός πόρος. Το ανθρώπινο έργο (το φράγμα) που το αξιοποιεί είναι κεφάλαιο.
Γιατί ο άνθρωπος παράγει κεφάλαιο
Ο άνθρωπος παράγει κεφάλαιο για να αυξήσει την παραγωγικότητά του.
Για παράδειγμα, η θεριστική μηχανή μπορεί να θερίσει σε μικρό χρονικό διάστημα μια έκταση με σιτηρά, για την οποία προηγουμένως χρειάζονταν πολλοί εργάτες, για αρκετές μέρες, για να τη θερίσουν.
Το Κεφάλαιο, ως συντελεστής παραγωγής, είναι σημαντικό για μια χώρα, γιατί αυξάνει την παραγωγικότητα, η οποία επηρεάζει θετικά την οικονομία μιας χώρας.
Σκέψου το μέγεθος της διαφοράς: μια σύγχρονη θεριστική μηχανή μπορεί να κάνει σε λίγες ώρες τη δουλειά που παλιά χρειαζόταν δεκάδες εργάτες και πολλές μέρες να ολοκληρώσουν. Αυτό είναι το κεφάλαιο σε δράση — αυξάνει τεράστια την παραγωγικότητα της εργασίας.
Το χρηματικό κεφάλαιο ΔΕΝ είναι συντελεστής παραγωγής
Αυτό είναι ένα σημείο που μπερδεύει πολλούς μαθητές, γι' αυτό χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή.
Το χρηματικό κεφάλαιο (τα χρήματα, δηλαδή) δεν είναι συντελεστής παραγωγής. Αποτελεί απλώς το μέσο με το οποίο θα αποκτηθούν οι συντελεστές παραγωγής, οι οποίοι θα συμβάλουν στην παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών.
Με άλλα λόγια: τα χρήματα από μόνα τους δεν παράγουν τίποτα. Χρησιμεύουν για να αγοράσουμε μηχανήματα, εργαλεία ή κτήρια — και αυτά τα ίδια τα μηχανήματα, τα εργαλεία και τα κτήρια είναι το πραγματικό κεφάλαιο ως συντελεστής παραγωγής.
Για παράδειγμα, αν μια αρτοποιία έχει 10.000 ευρώ στην τράπεζα, αυτά τα χρήματα δεν ψήνουν ψωμί. Μόνο όταν χρησιμοποιηθούν για να αγοραστεί ένας φούρνος (το κεφαλαιουχικό αγαθό), τότε δημιουργείται ο συντελεστής παραγωγής που θα συμβάλει στην παραγωγή ψωμιού.
Η τεχνολογία ως μέρος του Κεφαλαίου
Στον συντελεστή παραγωγής Κεφάλαιο περιλαμβάνεται και η τεχνολογία, δηλαδή οι επιστημονικές γνώσεις, οι έρευνες και οι εμπειρίες που εφαρμόζονται στην παραγωγή.
Οι οικονομικά προηγμένες χώρες διαθέτουν τεχνογνωσία (know-how), δηλαδή γνώση και ικανότητα χρήσης της τεχνολογίας. Αυτό δημιουργεί πλεονέκτημα, άρα και προβάδισμα στις χώρες αυτές, οι οποίες τη χρησιμοποιούν και τη διαθέτουν στις άλλες χώρες.
Οι χώρες με προηγμένη τεχνολογία δεν κρατούν την τεχνογνωσία μόνο για τον εαυτό τους — τη «διαθέτουν» και σε άλλες χώρες, για παράδειγμα μέσω αδειών χρήσης, συνεργασιών ή πώλησης δικαιωμάτων. Έτσι η τεχνολογία γίνεται και η ίδια πηγή εσόδων, όχι μόνο εργαλείο παραγωγής.