Σκοποί της Λογιστικής 🎯
Μέχρι τώρα είδες τι είναι η Λογιστική και ποιοι τη χρειάζονται. Το επόμενο ερώτημα είναι: γιατί υπάρχει; Τι προσφέρει, στην πράξη, σε μια επιχείρηση που την εφαρμόζει;
Η απάντηση είναι πέντε βασικοί σκοποί. Κάθε επιχείρηση που τηρεί σωστά τα λογιστικά της βιβλία πετυχαίνει, ταυτόχρονα, όλα τα παρακάτω.
i. Προσδιορισμός της οικονομικής κατάστασης της επιχείρησης
Ο πρώτος σκοπός είναι να μπορεί η επιχείρηση να ξέρει, σε κάθε χρονική στιγμή, ποια είναι η οικονομική της κατάσταση — δηλαδή ποια είναι η περιουσία της.
Φαντάσου έναν μαθητή που ανοίγει ένα μικρό διαδικτυακό κατάστημα με χειροποίητα βραχιόλια. Αν κάποια στιγμή τον ρωτήσουν «πόσα χρήματα έχεις στο ταμείο, πόσα βραχιόλια σου έμειναν απούλητα και πόσα σου χρωστάνε ακόμα πελάτες που παρήγγειλαν με αντικαταβολή;», η Λογιστική είναι αυτή που του δίνει την ακριβή απάντηση, οποιαδήποτε στιγμή τη ζητήσει — όχι μόνο στο τέλος της χρονιάς.
Χωρίς οργανωμένη καταγραφή, μια επιχείρηση θα μάθαινε την πραγματική της κατάσταση μόνο αν σταματούσε τη δουλειά της και μετρούσε τα πάντα από την αρχή. Η Λογιστική λύνει ακριβώς αυτό το πρόβλημα: επιτρέπει να απαντηθεί το «πού βρίσκομαι τώρα;» ανά πάσα στιγμή, χωρίς διακοπή της λειτουργίας.
ii. Παρακολούθηση των μεταβολών των περιουσιακών στοιχείων
Δεν φτάνει να ξέρεις την περιουσία σου μία φορά· χρειάζεται να παρακολουθείς πώς αλλάζει μέρα με τη μέρα. Κάθε αγορά, κάθε πώληση, κάθε πληρωμή μεταβάλλει κάτι στα περιουσιακά στοιχεία της επιχείρησης.
Στο παράδειγμα του καταστήματος με τα βραχιόλια: όταν ο μαθητής αγοράζει χάντρες αξίας 50€ μετρητοίς, το ταμείο του μειώνεται κατά 50€ αλλά αυξάνεται το απόθεμά του σε πρώτες ύλες. Όταν πουλάει ένα βραχιόλι αντί 15€, το απόθεμα μειώνεται και το ταμείο αυξάνεται. Η Λογιστική καταγράφει κάθε τέτοια μεταβολή, ώστε να ξέρει ανά πάσα στιγμή όχι μόνο «πού βρίσκομαι» αλλά και «πώς έφτασα εδώ».
Ο σκοπός (i) αφορά μια φωτογραφία — πόση περιουσία υπάρχει τη στιγμή Χ. Ο σκοπός (ii) αφορά το βίντεο — πώς κινείται αυτή η περιουσία στον χρόνο, συναλλαγή με συναλλαγή. Χρειάζονται και οι δύο: η φωτογραφία από μόνη της δεν εξηγεί πώς προέκυψε το αποτέλεσμα.
iii. Προσδιορισμός των οικονομικών αποτελεσμάτων (κερδών ή ζημιών)
Ο τρίτος σκοπός είναι να υπολογίζεται αν η δραστηριότητα της επιχείρησης, σε μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο, οδήγησε σε κέρδος ή σε ζημία Αυτό ονομάζεται συνολικά οικονομικό αποτέλεσμα (economic result) της περιόδου.
Ο μαθητής με τα βραχιόλια, στο τέλος του μήνα, θέλει να ξέρει: τα χρήματα που εισέπραξε από τις πωλήσεις ήταν περισσότερα από όσα ξόδεψε για υλικά, συσκευασία και μεταφορικά; Αν ναι, είχε κέρδος· αν όχι, είχε ζημία. Χωρίς λογιστική καταγραφή των εσόδων και των εξόδων του, δεν θα μπορούσε να το ξέρει με σιγουριά — απλώς θα το «ένιωθε».
iv. Δυνατότητα άσκησης ελέγχων στη διαχείριση των περιουσιακών στοιχείων
Η Λογιστική δεν καταγράφει μόνο για να ενημερώνει· καταγράφει και για να επιτρέπει τον έλεγχο. Επειδή κάθε συναλλαγή αφήνει ίχνος στα λογιστικά βιβλία, μπορεί κάποιος να ελέγξει αν η περιουσία της επιχείρησης χρησιμοποιείται σωστά και αν τα χρήματα ή τα αγαθά της δεν χάνονται ή δεν κακοδιαχειρίζονται.
Το βιβλίο αναφέρει πως οι έλεγχοι αυτοί μπορεί να είναι:
| Είδος ελέγχου | Τι εξετάζει |
|---|---|
| Ουσιαστικός | Αν η πραγματική κατάσταση (π.χ. τα εμπορεύματα που υπάρχουν) συμφωνεί με ό,τι δείχνουν τα βιβλία |
| Τυπικός | Αν τα βιβλία και τα παραστατικά έχουν τηρηθεί σωστά, με βάση τους κανόνες |
| Προληπτικός | Γίνεται πριν ή κατά τη διάρκεια μιας συναλλαγής, για να αποτραπεί λάθος ή κατάχρηση |
| Κατασταλτικός | Γίνεται μετά τη συναλλαγή, για να εντοπιστεί τυχόν λάθος ή κατάχρηση που ήδη έγινε |
| Νομιμότητας | Αν οι συναλλαγές τηρούν τους νόμους και τους κανονισμούς |
Παράδειγμα: αν ο μαθητής προσλάμβανε έναν φίλο του να διαχειρίζεται το ταμείο του καταστήματος, τα λογιστικά βιβλία θα του επέτρεπαν να ελέγξει αν το χρηματικό ποσό που υπάρχει πραγματικά στο συρτάρι ταιριάζει με αυτό που έπρεπε να υπάρχει σύμφωνα με τις καταγεγραμμένες πωλήσεις και αγορές.
Θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί ότι ο έλεγχος «έρχεται μόνος του» αφού υπάρχει καταγραφή. Το βιβλίο όμως τον θεωρεί ξεχωριστό, βασικό σκοπό: η Λογιστική σχεδιάζεται ώστε τα βιβλία της να είναι ελέγξιμα — δηλαδή να μπορεί κανείς ανά πάσα στιγμή να επαληθεύσει ότι όσα γράφτηκαν είναι σωστά και ότι η περιουσία δεν έχει κακοδιαχειριστεί.
v. Συγκέντρωση στατιστικών δεδομένων για την εξέλιξη της επιχείρησης
Ο πέμπτος σκοπός αφορά τη μελέτη της επιχείρησης στον χρόνο. Τα λογιστικά στοιχεία που συγκεντρώνονται μήνα με τον μήνα ή χρόνο με τον χρόνο δημιουργούν στατιστικά δεδομένα (statistical data) που δείχνουν πώς εξελίσσονται τα οικονομικά μεγέθη της επιχείρησης — αν, δηλαδή, μεγαλώνει, μένει στάσιμη ή μικραίνει.
Ο μαθητής με τα βραχιόλια, συγκρίνοντας τις πωλήσεις κάθε μήνα, μπορεί να δει αν το κατάστημά του πουλάει περισσότερο τον Δεκέμβριο απ' ό,τι τον Ιούλιο, ή αν τα έξοδά του αυξάνονται με τον καιρό. Αυτές οι πληροφορίες δεν προκύπτουν από μία μόνο μέτρηση, αλλά από τη συστηματική συγκέντρωση δεδομένων περιόδου με περίοδο — κάτι που μόνο η Λογιστική μπορεί να προσφέρει με αξιοπιστία.
Η ίδια λογική στατιστικής συγκέντρωσης δεδομένων που χρησιμοποιεί μια μικρή επιχείρηση για τον εαυτό της, χρησιμοποιείται —σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα— και από κράτη, για να μετρήσουν μεγέθη όπως το εθνικό εισόδημα. Η Λογιστική δεν εξυπηρετεί μόνο μεμονωμένες επιχειρήσεις, αλλά είναι θεμέλιο και για ευρύτερες οικονομικές αναλύσεις.
Οι πέντε σκοποί μαζί
Οι πέντε σκοποί δεν λειτουργούν ανεξάρτητα — συνδέονται μεταξύ τους και συνθέτουν την πλήρη εικόνα που προσφέρει η Λογιστική σε μια επιχείρηση:
- Πού βρίσκομαι τώρα — ποια είναι η περιουσία μου (i)
- Πώς άλλαξε η περιουσία μου — ποιες μεταβολές έγιναν (ii)
- Πώς πήγε η δουλειά μου — κέρδισα ή έχασα (iii)
- Είναι όλα σωστά — μπορεί να ελεγχθεί η διαχείριση (iv)
- Προς τα πού πάω — πώς εξελίσσομαι στον χρόνο (v)
Μαζί, αυτοί οι σκοποί κάνουν τη Λογιστική απαραίτητο εργαλείο για κάθε επιχείρηση, ανεξαρτήτως μεγέθους.