Πρώτα Αποταμίευση και Μετά Κατανάλωση 🐷

Φαντάσου δύο έφηβους που παίρνουν το ίδιο μηνιαίο χαρτζιλίκι. Ο πρώτος, μόλις πάρει τα χρήματά του, βάζει αμέσως ένα μικρό ποσό στην άκρη, σε μια κουμπαρά ή σε τραπεζικό λογαριασμό, και μετά ξοδεύει ό,τι απομένει ελεύθερα. Ο δεύτερος ξοδεύει πρώτα ό,τι χρειάζεται και ό,τι επιθυμεί, και μόνο αν περισσέψει κάτι στο τέλος του μήνα, το αποταμιεύει. Ένα χρόνο μετά, ποιος από τους δύο θα έχει καταφέρει να βάλει περισσότερα χρήματα στην άκρη;

Στην πράξη, σχεδόν πάντα ο πρώτος. Αυτή η απλή αλλά ισχυρή ιδέα —να αποταμιεύουμε πριν καταναλώσουμε και όχι μετά— είναι η τρίτη μεγάλη συμβουλή χρηματοοικονομικής διαχείρισης για κάθε νοικοκυριό, και ονομάζεται «Πρώτα Αποταμίευση και Μετά Κατανάλωση».

Γιατί η σειρά έχει σημασία

Θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί: «Δεν είναι το ίδιο αν αποταμιεύσω πριν ή μετά; Στο τέλος, το ποσό που θα βάλω στην άκρη είναι το ίδιο.» Στη θεωρία, ίσως. Στην πράξη, όμως, η σειρά αλλάζει τα πάντα, επειδή η αποταμίευση χρειάζεται δύο πράγματα που δεν είναι εύκολο να διατηρηθούν μήνα με τον μήνα: αυτοπειθαρχία και συστηματικότητα.

Όταν αφήνουμε την αποταμίευση για το τέλος, βασιζόμαστε στο «ό,τι περισσέψει». Το πρόβλημα είναι ότι, όσο περισσότερα χρήματα έχουμε διαθέσιμα, τόσο πιο εύκολα βρίσκουμε λόγους να τα ξοδέψουμε: ένα ρούχο που μας άρεσε, μια έξοδος με φίλους, μια παραγγελία online. Στο τέλος του μήνα, συχνά δεν περισσεύει τίποτα — όχι επειδή δεν είχαμε αρκετά χρήματα, αλλά επειδή η κατανάλωση «γέμισε» όλο τον διαθέσιμο χώρο.

Αντίθετα, όταν αποταμιεύουμε πρώτα —δηλαδή αμέσως μόλις λάβουμε το εισόδημα ή το χαρτζιλίκι μας— η αποταμίευση δεν εξαρτάται πια από τη διάθεσή μας ή από το πόσο πειρασμό αντισταθήκαμε. Έχει ήδη γίνει. Ό,τι μένει μετά είναι αυτό που μπορούμε να καταναλώσουμε με την ησυχία μας, χωρίς να νιώθουμε ενοχές ή άγχος.

Αυτή η τακτική είναι διεθνώς γνωστή με το αγγλικό της όνομα «pay yourself first» (πλήρωσε πρώτα τον εαυτό σου): σαν να είσαι ο πρώτος «λογαριασμός» που πρέπει να εξοφλήσεις κάθε μήνα, πριν ακόμα πληρώσεις οτιδήποτε άλλο.

Μικρά ποσά, μεγάλη αξία με τον χρόνο

Ίσως σκεφτείς: «Έχω μόνο λίγα ευρώ τον μήνα, τι νόημα έχει να αποταμιεύω 5 ή 10 ευρώ;» Το νόημα βρίσκεται ακριβώς στη συστηματικότητα. Ακόμα και ένα μικρό ποσό, αν αποταμιεύεται τακτικά, συσσωρεύεται με την πάροδο του χρόνου και γίνεται σημαντικό.

Η ίδια λογική ισχύει και για ένα ολόκληρο νοικοκυριό. Δύο ελληνικές παροιμίες αποδίδουν τέλεια αυτή την ιδέα:

Αυτές οι δύο παροιμίες δεν είναι απλώς ωραία λόγια — περιγράφουν με ακρίβεια πώς λειτουργεί στην πράξη η αποταμίευση: χρειάζεται μια αρχή (η απόφαση να ξεκινήσουμε) και συνέπεια στον χρόνο (η επανάληψη, μήνα με τον μήνα).

Πώς εφαρμόζεται στην καθημερινότητα ενός νοικοκυριού

Η αρχή «πρώτα αποταμίευση, μετά κατανάλωση» δεν σημαίνει ότι πρέπει να στερούμαστε τα πάντα. Σημαίνει απλώς ότι αλλάζουμε τη σειρά με την οποία διαχειριζόμαστε το εισόδημά μας κάθε μήνα:

1. Πρώτο βήμα — Αποταμίευση. Μόλις μπει το εισόδημα (μισθός, χαρτζιλίκι, δώρο), βάζουμε αμέσως ένα προκαθορισμένο ποσό στην άκρη, π.χ. σε έναν ξεχωριστό τραπεζικό λογαριασμό ή σε μια κουμπαρά.
2. Δεύτερο βήμα — Αναγκαία έξοδα. Τακτοποιούμε τα αναμενόμενα, απαραίτητα έξοδα του μήνα (π.χ. λογαριασμοί, βασικά έξοδα του νοικοκυριού).
3. Τρίτο βήμα — Ελεύθερη κατανάλωση. Ό,τι απομένει, μπορούμε να το χρησιμοποιήσουμε πιο άνετα για αγαθά που δεν είναι απολύτως αναγκαία, αλλά τα επιθυμούμε.

Το ενδιαφέρον είναι ότι αυτή η σειρά δεν κάνει την κατανάλωση μας λιγότερο ευχάριστη — αντίθετα, τη διευκολύνει. Ένα νοικοκυριό που έχει ήδη αποταμιεύσει το «φασούλι στο σακούλι» του και έχει τακτοποιήσει τα μηνιαία του έξοδα, θα πάει πιο εύκολα και με λιγότερο άγχος σε μια συναυλία ή θα αγοράσει κάτι που του αρέσει, ακριβώς επειδή ξέρει ότι η αποταμίευσή του είναι ήδη εξασφαλισμένη.

Γιατί λειτουργεί η τακτική «πλήρωσε πρώτα τον εαυτό σου»

Η μεγάλη αξία αυτής της συμβουλής βρίσκεται στο ότι μετατρέπει την αποταμίευση από μια προαιρετική επιλογή («θα δούμε αν περισσέψουν χρήματα») σε μια σταθερή συνήθεια («αυτό γίνεται πάντα πρώτο»). Με αυτόν τον τρόπο:

• Δεν εξαρτόμαστε από τη θέλησή μας κάθε φορά που έχουμε χρήματα στα χέρια μας.
• Χτίζουμε σταδιακά μια κουλτούρα αποταμίευσης — δηλαδή μια συνήθεια που μας συνοδεύει σε όλη μας τη ζωή.
• Πλησιάζουμε πιο σταθερά σημαντικούς οικονομικούς μας στόχους, όπως η αγορά ενός σπιτιού, ενός αυτοκινήτου, ή η κάλυψη εξόδων σπουδών.
• Αποκτάμε μεγαλύτερη ηρεμία στην καθημερινή μας κατανάλωση, αφού ξέρουμε ότι έχουμε ήδη «κλειδώσει» ένα ποσό για το μέλλον.

Ανακεφαλαίωση της λογικής

Η τρίτη συμβουλή χρηματοοικονομικής διαχείρισης μάς διδάσκει ότι η σειρά με την οποία διαχειριζόμαστε το εισόδημά μας έχει τεράστια σημασία. Αν αφήσουμε την αποταμίευση για το τέλος, συνήθως δεν γίνεται ποτέ, γιατί η κατανάλωση απορροφά όλο το διαθέσιμο εισόδημα. Αν όμως αποταμιεύσουμε πρώτα —έστω και ένα μικρό, σταθερό ποσό— τότε η αποταμίευση γίνεται σιγουριά και όχι τύχη, και με την πάροδο του χρόνου συσσωρεύεται σε κάτι πραγματικά σημαντικό, βοηθώντας μας να πετύχουμε τους οικονομικούς μας στόχους.