Σύγκριση δανειακών προϊόντων και σωστές αποφάσεις δανεισμού 🏦

Δεν φτιάχνουν όλα τα δάνεια το ίδιο κόστος. Δύο τράπεζες μπορεί να προσφέρουν δάνειο για το ίδιο ποσό, αλλά ο δανειολήπτης να καταλήξει να πληρώσει πολύ διαφορετικά χρήματα ανάλογα με το ποιο προϊόν επέλεξε. Γι' αυτό, πριν δανειστούμε, πρέπει να συγκρίνουμε τα δανειακά προϊόντα που προσφέρουν οι τράπεζες με βάση συγκεκριμένα κριτήρια, και πριν καν φτάσουμε ως εκεί, να σκεφτούμε αν ο δανεισμός είναι πράγματι η σωστή απόφαση για τη δική μας ανάγκη.

Τι πρέπει να συγκρίνουμε πριν δανειστούμε

Ως καταναλωτές, είναι σημαντικό να συγκρίνουμε το κόστος των υπηρεσιών που προσφέρουν οι τράπεζες σε σχέση με τα προϊόντα δανεισμού. Τρία είναι τα βασικά σημεία στα οποία πρέπει να δίνουμε προσοχή.

1. Το είδος του επιτοκίου: σταθερό ή κυμαινόμενο

Το επιτόκιο ενός δανείου μπορεί να είναι:

• Σταθερό επιτόκιο: παραμένει αμετάβλητο για όλη τη διάρκεια του δανείου ή για ένα προκαθορισμένο χρονικό διάστημα. Ο δανειολήπτης γνωρίζει εκ των προτέρων ακριβώς πόσο θα πληρώνει κάθε μήνα, χωρίς εκπλήξεις.
• Κυμαινόμενο επιτόκιο: μεταβάλλεται κατά διαστήματα ανάλογα με την πορεία συγκεκριμένων οικονομικών δεικτών (π.χ. το Euribor), με αποτέλεσμα οι δόσεις και οι συνολικοί τόκοι του δανείου να αυξομειώνονται.

2. Οι χρεώσεις πέρα από το επιτόκιο

Ένα δάνειο δεν κοστίζει μόνο όσο δείχνει το επιτόκιό του. Πρέπει να προσέχουμε επίσης:

• Τις χρεώσεις που πιθανόν να υπάρχουν για πρόωρη αποπληρωμή του δανείου (δηλαδή αν θέλουμε να το εξοφλήσουμε νωρίτερα από όσο προβλέπει η σύμβαση).
• Τις χρεώσεις για μεταφορά του δανείου σε άλλη τράπεζα.
• Τα τέλη για διάφορες συναλλαγές που σχετίζονται με το δάνειο.

3. Οι χρεώσεις σε περίπτωση καθυστέρησης

Σε περίπτωση που ο δανειολήπτης καθυστερήσει την πληρωμή μιας δόσης, η τράπεζα συνήθως επιβάλλει πρόσθετα τέλη. Αυτό είναι ένα ακόμη κόστος που αξίζει να γνωρίζουμε πριν υπογράψουμε μια δανειακή σύμβαση, γιατί μπορεί να επιβαρύνει σημαντικά το συνολικό ποσό που θα πληρώσουμε.

Πηγές δανεισμού

Όταν κάποιος χρειάζεται χρήματα, δεν έχει μόνο την τράπεζα ως επιλογή. Δύο συνηθισμένες πηγές δανεισμού είναι:

• Οι τράπεζες, μέσω στεγαστικών, καταναλωτικών, φοιτητικών δανείων ή πιστωτικών καρτών.
• Η οικογένεια ή φίλοι, που μπορεί να δανείσουν χρήματα χωρίς τυπική σύμβαση ή τόκο.

Κάθε πηγή έχει τα δικά της πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα, όπως θα δούμε παρακάτω στην περίπτωση της Άννας.

Η περίπτωση της οικογένειας Αρτεμίου: πότε αξίζει να δανειστούμε

Η οικογένεια Αρτεμίου διαθέτει ήδη δύο αυτοκίνητα και σκέφτεται να συνάψει δάνειο αξίας €35.000 από την τράπεζα για την αγορά και τρίτου αυτοκινήτου. Τα ετήσια καθαρά έσοδα της οικογένειας είναι €32.400, τα ετήσια έξοδά της €30.900, και οι αποταμιεύσεις της είναι μηδενικές.

Πριν αποφασίσει, η οικογένεια πρέπει να λάβει υπόψη της τουλάχιστον δύο παράγοντες:

• Το διαθέσιμο περιθώριο στον προϋπολογισμό: με έσοδα €32.400 και έξοδα €30.900, το ετήσιο πλεόνασμα είναι μόλις €1.500, χωρίς καμία αποταμίευση. Μια νέα μηνιαία δόση δανείου θα πρέπει να χωρέσει μέσα σε αυτό το στενό περιθώριο, χωρίς να θέσει σε κίνδυνο τα βασικά έξοδα της οικογένειας.
• Την πραγματική ανάγκη για τρίτο αυτοκίνητο: η οικογένεια έχει ήδη δύο αυτοκίνητα. Ένα τρίτο δάνειο για κάτι που δεν είναι απολύτως απαραίτητο αυξάνει το χρέος χωρίς αντίστοιχο όφελος, ενώ επιβαρύνει επιπλέον με τόκους ένα ήδη περιορισμένο εισόδημα.

Ποιο δάνειο ταιριάζει σε ποια ανάγκη

Κάθε δανειακό προϊόν φτιάχτηκε για συγκεκριμένο σκοπό. Η αντιστοίχιση του σωστού τύπου δανείου με την πραγματική ανάγκη είναι μέρος της υπεύθυνης απόφασης δανεισμού:

Η επιλογή δεν είναι τυχαία: το στεγαστικό δάνειο έχει συνήθως χαμηλότερο επιτόκιο και μεγαλύτερη διάρκεια αποπληρωμής επειδή εξασφαλίζεται με το ίδιο το ακίνητο, ενώ μια πιστωτική κάρτα ταιριάζει σε μικρά, καθημερινά έξοδα και όχι σε μεγάλες αγορές.

Πότε αξίζει πραγματικά ο δανεισμός

Δεν αξίζει να δανειζόμαστε για οτιδήποτε. Ο δανεισμός έχει νόημα κυρίως όταν καλύπτει πραγματικές ανάγκες ή επενδύσεις που αυξάνουν τις δυνατότητές μας, και όχι επιθυμίες που μπορούν να περιμένουν ή να καλυφθούν αλλιώς. Για παράδειγμα:

• Κάλυψη εξόδων για σπουδές και αγορά πρώτης κατοικίας είναι περιπτώσεις όπου ο δανεισμός συνήθως αποτελεί σωστή απόφαση, αφού πρόκειται για βασικές ανάγκες ή επενδύσεις στο μέλλον.
• Αγορά πρώτου αυτοκινήτου, όταν αυτό είναι πραγματικά απαραίτητο (π.χ. για μετακίνηση στην εργασία), μπορεί επίσης να δικαιολογεί δανεισμό.
• Αντίθετα, έξοδα διακοπών, αγορά κονσόλας παιχνιδιών ή αγορά εξοχικής κατοικίας (δεύτερης, μη απαραίτητης κατοικίας) είναι περιπτώσεις όπου ο δανεισμός συνήθως δεν αποτελεί σωστή απόφαση, αφού πρόκειται για επιθυμίες και όχι για βασικές ανάγκες.

Η περίπτωση της Άννας: αποταμίευση ή δανεισμός;

Η Άννα είναι φοιτήτρια μουσικής και διπλωματούχος πιανίστρια, με αρκετό ελεύθερο χρόνο. Το πιάνο στο οποίο έμαθε να παίζει βρίσκεται στο πατρικό της σπίτι και το χρησιμοποιούν τα αδέλφια της, γι' αυτό θα ήθελε να αγοράσει δικό της καινούργιο πιάνο.

• Η αξία του πιάνου είναι €3.500.
• Έχει ήδη αποταμιεύσει €500 και εξοικονομεί €100 κάθε μήνα.
• Με το καινούργιο πιάνο θα μπορεί να παραδίδει μαθήματα πιάνου σε παιδιά στο σπίτι της, κερδίζοντας €320 κάθε μήνα.

Για να αποκτήσει το ποσό που χρειάζεται, η Άννα έχει τρεις επιλογές, καθεμιά με δικά της θετικά και αρνητικά.

i. Να συνεχίσει να αποταμιεύει

Αν συνεχίσει να αποταμιεύει €100 τον μήνα, χρειάζεται αρκετούς μήνες ακόμη για να συγκεντρώσει τα €3.500. Αυτή η επιλογή έχει σαν θετικό ότι δεν επιβαρύνεται με κανέναν τόκο και δεν αναλαμβάνει καμία υποχρέωση απέναντι σε τράπεζα ή σε άλλο πρόσωπο — τα χρήματα παραμένουν δικά της σε κάθε βήμα. Το αρνητικό είναι ότι η απόκτηση του πιάνου καθυστερεί σημαντικά, και μαζί της καθυστερεί και η δυνατότητα να ξεκινήσει να παραδίδει μαθήματα και να κερδίζει τα €320 τον μήνα.

ii. Να δανειστεί τα χρήματα από την οικογένειά της

Ένα δάνειο από την οικογένεια έχει σαν θετικό ότι συνήθως δεν συνοδεύεται από τόκο, ούτε από αυστηρή σύμβαση ή πιεστικό χρονοδιάγραμμα αποπληρωμής, οπότε το συνολικό κόστος είναι μικρότερο ή μηδενικό. Το αρνητικό είναι ότι μπορεί να δημιουργήσει ένταση στις οικογενειακές σχέσεις αν η αποπληρωμή καθυστερήσει, καθώς οι οικονομικές υποχρεώσεις ανάμεσα σε συγγενείς δεν είναι πάντα εύκολο να διαχειριστούν χωρίς παρεξηγήσεις.

iii. Να πάρει δάνειο από την τράπεζα

Ένα τραπεζικό δάνειο έχει σαν θετικό ότι η Άννα αποκτά αμέσως το πιάνο και μπορεί να ξεκινήσει από νωρίς να παραδίδει μαθήματα, κερδίζοντας €320 τον μήνα — ποσό που της επιτρέπει να αποπληρώνει τις δόσεις άνετα. Το αρνητικό είναι ότι θα πρέπει να πληρώσει τόκο πάνω στο ποσό που δανείστηκε, άρα το συνολικό κόστος του πιάνου θα είναι μεγαλύτερο από την τιμή αγοράς του, και αναλαμβάνει μια τυπική, δεσμευτική υποχρέωση απέναντι στην τράπεζα.

Βασικές έννοιες για σωστές αποφάσεις δανεισμού

Για να συγκρίνουμε σωστά προϊόντα δανεισμού και αποταμίευσης, χρειάζεται να ξεχωρίζουμε μερικές βασικές έννοιες:

• Η χρεωστική κάρτα δεν είναι δάνειο· συνδέεται απευθείας με τον τραπεζικό λογαριασμό του κατόχου της και του επιτρέπει να ξοδεύει μόνο τα χρήματα που ήδη διαθέτει εκεί. Αντίθετα, η πιστωτική κάρτα λειτουργεί ως μορφή δανεισμού, αφού ο κάτοχός της ξοδεύει χρήματα που θα πληρώσει αργότερα στην τράπεζα.
• Το καταθετικό επιτόκιο είναι πάντοτε μικρότερο από το δανειακό επιτόκιο — έτσι κερδίζει η τράπεζα: δανείζεται φθηνά (μέσω των καταθέσεων) και δανείζει ακριβότερα.
• Όσο μεγαλύτερη είναι η χρονική διάρκεια μιας αποταμίευσης, τόσο μεγαλύτερο τείνει να είναι το καταθετικό επιτόκιο που προσφέρει η τράπεζα, ως ανταμοιβή για τη μακροχρόνια δέσμευση των χρημάτων.
• Όσο μεγαλύτερη είναι η διάρκεια αποπληρωμής ενός δανείου, τόσο μεγαλύτερος είναι συνολικά ο τόκος που θα πληρώσει ο δανειζόμενος, ακόμη κι αν οι μηνιαίες δόσεις είναι μικρότερες — γιατί ο τόκος υπολογίζεται για περισσότερο χρόνο.
• Ο τόκος εκφράζεται σε ποσό χρημάτων (π.χ. €), ενώ το επιτόκιο εκφράζεται σε ποσοστό (%). Το επιτόκιο είναι αυτό που καθορίζει πόσος τόκος θα προκύψει πάνω σε ένα συγκεκριμένο ποσό και χρονικό διάστημα.
• Δεν έχουν όλες οι εμπορικές τράπεζες τα ίδια προϊόντα και τις ίδιες χρεώσεις — γι' αυτό ακριβώς χρειάζεται σύγκριση πριν από κάθε δανεισμό.

Τέλος, αξίζει να θυμόμαστε ότι ο δανεισμός δεν είναι πάντοτε λανθασμένη απόφαση — όπως είδαμε και στις περιπτώσεις της οικογένειας Αρτεμίου και της Άννας, το αν ένα δάνειο είναι σωστή επιλογή εξαρτάται από την πραγματική ανάγκη, τη δυνατότητα αποπληρωμής και τη σύγκριση με τις υπόλοιπες διαθέσιμες επιλογές.