Τι είναι αποταμίευση και γιατί να ξεκινήσω νωρίς 💰
Τι είναι η αποταμίευση
Η αποταμίευση είναι το μέρος του εισοδήματος που δεν καταναλώνεται. Αν, δηλαδή, κάποιος κερδίζει ένα ποσό χρημάτων και δεν το ξοδεύει ολόκληρο, ό,τι μένει είναι αποταμίευση.
Η αποταμίευση απαιτεί πειθαρχία και συστηματικότητα, γι' αυτό και πρέπει να προηγείται της κατανάλωσης. Αυτό σημαίνει πως ο πιο αποτελεσματικός τρόπος αποταμίευσης δεν είναι να δει κανείς τι του περισσεύει στο τέλος του μήνα, αλλά να βάζει στην άκρη ένα ποσό μόλις εισπράξει το εισόδημά του, και μετά να οργανώνει τα υπόλοιπα έξοδά του με ό,τι απομένει.
Πολύ κόσμος σκέφτεται «θα αποταμιεύσω ό,τι μου περισσέψει». Στην πράξη, σχεδόν ποτέ δεν περισσεύει τίποτα με αυτόν τον τρόπο, γιατί η κατανάλωση απλώς επεκτείνεται μέχρι να καλύψει όλο το διαθέσιμο εισόδημα. Η αποταμίευση λειτουργεί μόνο όταν μπαίνει πρώτη, πριν από τα έξοδα, κι όχι σαν το υπόλοιπο που απομένει.
Ακόμα και μια μικρή αποταμίευση, σε μια περίοδο που τα οικονομικά είναι δύσκολα, αποκτά σημαντική αξία με το πέρασμα του χρόνου. Η συνήθεια αυτή βοηθά ένα άτομο με δύο τρόπους:
- Πραγματοποίηση μελλοντικών στόχων — για παράδειγμα, η αγορά ενός αυτοκινήτου, σπουδές ή ένα ταξίδι.
- Κάλυψη αναγκών διαβίωσης μετά τη συνταξιοδότηση — δηλαδή όταν κάποιος σταματήσει να εργάζεται και δεν έχει πλέον μηνιαίο μισθό.
Πέρα από αυτά, η αποταμίευση σε τραπεζικά ιδρύματα προσφέρει και ασφάλεια έναντι κλοπών — τα χρήματα δεν κινδυνεύουν όπως θα κινδύνευαν αν έμεναν σε μετρητά μέσα στο σπίτι — ενώ παράλληλα δίνει τη δυνατότητα να αυξηθούν τα χρήματα με την πάροδο του χρόνου, χάρη στον τόκο που αποδίδει η τράπεζα.
Τράπεζα, τόκος και ανατοκισμός: οι βασικές έννοιες
Για να κατανοήσει κανείς πώς «δουλεύουν» τα αποταμιευμένα χρήματα, χρειάζεται να γνωρίζει τρεις βασικές έννοιες.
Τράπεζα
Η τράπεζα είναι ο οργανισμός που συγκεντρώνει χρήματα από τους καταθέτες, δηλαδή από ανθρώπους σαν εμάς που αποταμιεύουν. Σε αντάλλαγμα, η τράπεζα δίνει στους καταθέτες ένα ποσοστό επί των χρημάτων που κατέθεσαν — αυτό είναι ο καταθετικός τόκος. Στη συνέχεια, η τράπεζα δανείζει τα χρήματα αυτά σε άλλα άτομα ή επιχειρήσεις, αλλά με υψηλότερο επιτόκιο απ' όσο έδωσε στους καταθέτες. Η διαφορά ανάμεσα στα δύο επιτόκια είναι, ουσιαστικά, ένας από τους τρόπους με τους οποίους κερδίζει η τράπεζα.
Τόκος
Ο τόκος είναι, λοιπόν, το «κέρδος» που παίρνει ο καταθέτης επειδή άφησε τα χρήματά του στην τράπεζα αντί να τα κρατήσει ο ίδιος. Είναι ένα ποσοστό επί του ποσού που έχει καταθέσει, και του το πληρώνει η τράπεζα ως αντάλλαγμα για τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσει αυτά τα χρήματα, π.χ. για να τα δανείσει σε άλλους.
Ανατοκισμός
Όταν κάποιος αφήνει τα χρήματά του κατατεθειμένα στην τράπεζα για περισσότερο από έναν χρόνο, συμβαίνει κάτι ενδιαφέρον: ο τόκος που κέρδισε τον πρώτο χρόνο δεν μένει «στην άκρη» αδρανής, αλλά προστίθεται στο αρχικό κεφάλαιο και ξανατοκίζεται μαζί μ' αυτό τον επόμενο χρόνο. Αυτό το φαινόμενο λέγεται ανατοκισμός.
Ο ανατοκισμός σημαίνει ότι τα χρήματα μεγαλώνουν όλο και πιο γρήγορα όσο περνά ο καιρός, γιατί κάθε χρόνο δεν τοκίζεται μόνο το αρχικό ποσό, αλλά και οι τόκοι που έχουν ήδη μαζευτεί από προηγούμενους χρόνους. Γι' αυτό λέγεται ότι ο χρόνος είναι ο καλύτερος σύμμαχος της αποταμίευσης — όσο νωρίτερα ξεκινήσει κάποιος, τόσο περισσότερο χρόνο έχει ο ανατοκισμός να «δουλέψει» υπέρ του.
Γνωρίζατε ότι: πότε και πόσο πρέπει να αποταμιεύει κανείς
Όσο νωρίτερα ξεκινήσει κάποιος να αποταμιεύει, τόσο το καλύτερο. Στην Κύπρο, για να εξασφαλίσει ένα άτομο που εργάζεται στον ιδιωτικό τομέα ένα επαρκές εισόδημα μετά την ηλικία των 65 ετών, χρειάζεται να αποταμιεύει κάθε μήνα το 1/6 του ακαθάριστου εισοδήματός του, από την πρώτη του εργοδότηση —περίπου στην ηλικία των 20-25 ετών— μέχρι τη συνταξιοδότηση, δηλαδή τα 65 έτη.
Η ιδανική ηλικία για να ξεκινήσει κανείς να αποταμιεύει είναι η στιγμή που αρχίζει να αποκτά το δικό του εισόδημα. Εκείνη τη στιγμή διαθέτει ξαφνικά περισσότερα χρήματα απ' ό,τι πριν, κάτι που αποτελεί μια εξαιρετική ευκαιρία για αποταμίευση — πριν προλάβει να συνηθίσει να ξοδεύει ολόκληρο το ποσό που έχει διαθέσιμο.
Αν η αποταμίευση δεν ξεκινήσει στην ηλικία των 20-25 ετών, τότε το άτομο θα χρειαστεί αργότερα να αποταμιεύει πολύ μεγαλύτερο ποσοστό του εισοδήματός του για να φτάσει στο ίδιο αποτέλεσμα. Για παράδειγμα, όποιος ξεκινήσει να αποταμιεύει στα 40 του χρόνια θα χρειαστεί να βάζει στην άκρη περίπου το 1/4 του μηνιαίου εισοδήματός του, ώστε να εξασφαλίσει επαρκές εισόδημα στη συνταξιοδότηση. Η καθυστέρηση, δηλαδή, δεν χάνεται απλώς — αντικαθίσταται με μεγαλύτερη προσπάθεια αργότερα.
Αξίζει, τέλος, να σημειωθεί ότι αποταμίευση δεν είναι μόνο τα χρήματα που μένουν σε τραπεζικό λογαριασμό. Θεωρείται αποταμίευση και η αγορά περιουσιακών στοιχείων, όπως για παράδειγμα μια κατοικία, τα οποία μπορούν να ρευστοποιηθούν — δηλαδή να μετατραπούν σε χρήμα — μετά τη συνταξιοδότηση.