Δάνειο, Είδη Δανείων και Πιστωτική Κάρτα 💳

Υπάρχουν στιγμές που θέλουμε να αγοράσουμε κάτι —ένα σπίτι, ένα αυτοκίνητο, ακόμα και ένα βιβλίο για το σχολείο— αλλά δεν έχουμε αυτή τη στιγμή όλα τα χρήματα που χρειάζονται. Μπορεί όμως να ξέρουμε ότι στο μέλλον θα τα έχουμε, π.χ. όταν θα πάρουμε τον επόμενο μισθό. Για τέτοιες περιπτώσεις υπάρχει ο δανεισμός: ένας τρόπος να χρησιμοποιήσουμε σήμερα χρήματα που θα κερδίσουμε αργότερα.

Τι είναι το δάνειο

Ένα δάνειο είναι μια συμφωνία ανάμεσα σε δύο πλευρές:

• Ο δανειστής (π.χ. μια τράπεζα) είναι αυτός που δίνει τα χρήματα.
• Ο δανειολήπτης είναι αυτός που τα παίρνει και δεσμεύεται να τα επιστρέψει.

Ο δανειολήπτης λαμβάνει ένα χρηματικό ποσό από τον δανειστή και αναλαμβάνει την υποχρέωση να του το επιστρέψει μετά από ένα ορισμένο χρονικό διάστημα, που ονομάζεται διάρκεια του δανείου. Η επιστροφή δεν γίνεται συνήθως εφάπαξ (μονομιάς), αλλά σε τακτά χρονικά διαστήματα —π.χ. κάθε μήνα— με μια σταθερή πληρωμή που ονομάζεται δόση.

Ο δανειστικός τόκος: γιατί επιστρέφουμε περισσότερα απ' όσα πήραμε

Όταν δανειζόμαστε χρήματα, δεν επιστρέφουμε μόνο το ποσό που πήραμε· επιστρέφουμε περισσότερα. Η επιπλέον αυτή επιβάρυνση ονομάζεται δανειστικός τόκος.

Ο δανειστικός τόκος είναι η χρηματική επιβάρυνση που επιβάλλει ο δανειστής στον δανειολήπτη για την υπηρεσία που του προσφέρει —δηλαδή για το ότι του «δανείζει» χρήματα που θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει αλλιώς. Υπολογίζεται ως ποσοστό πάνω στο χρηματικό ποσό του δανείου, το οποίο ονομάζεται επιτόκιο.

Σκέψου το τόκο σαν το «κόστος» που πληρώνουμε επειδή χρησιμοποιούμε τα χρήματα κάποιου άλλου νωρίτερα απ' όσο θα έπρεπε κανονικά. Όσο μεγαλύτερο είναι το επιτόκιο ή όσο περισσότερο κρατάμε το δάνειο, τόσο περισσότερο τόκο πληρώνουμε συνολικά.

Τα είδη δανείων

Δεν δανειζόμαστε χρήματα πάντα για τον ίδιο λόγο, γι' αυτό υπάρχουν διαφορετικά είδη δανείων, ανάλογα με τον σκοπό που θα εξυπηρετήσουν:

Κάθε είδος δανείου έχει συνήθως διαφορετικό επιτόκιο και διαφορετική διάρκεια αποπληρωμής, ανάλογα με το ύψος του ποσού και τον κίνδυνο που αναλαμβάνει ο δανειστής. Ένα στεγαστικό δάνειο, για παράδειγμα, αποπληρώνεται συνήθως σε πολλά χρόνια (ακόμα και 20-30 χρόνια), ενώ ένα καταναλωτικό δάνειο έχει συνήθως πολύ μικρότερη διάρκεια.

Η πιστωτική κάρτα: μια ιδιαίτερη μορφή δανεισμού

Η πιστωτική κάρτα αποτελεί κι αυτή ένα είδος δανείου, αλλά λειτουργεί διαφορετικά από ένα «κλασικό» δάνειο. Ο κάτοχός της μπορεί να πραγματοποιεί αγορές ή να κάνει αναλήψεις χρημάτων μέχρι ένα προκαθορισμένο όριο, το οποίο ονομάζεται πιστωτικό όριο. Με κάθε συναλλαγή, ο κάτοχος αναλαμβάνει την υποχρέωση να εξοφλήσει το ποσό που έχει χρησιμοποιήσει σε μεταγενέστερο χρόνο —συνήθως στο τέλος του μήνα.

Η πιστωτική κάρτα διαφέρει από ένα σύνηθες δάνειο σε ένα σημαντικό σημείο: αν ο κάτοχος εξοφλήσει ολόκληρο το ποσό στην καθορισμένη προθεσμία, συχνά δεν πληρώνει καθόλου τόκο. Αν όμως δεν εξοφλήσει το πλήρες ποσό, τότε το υπόλοιπο που μένει ανεξόφλητο επιβαρύνεται με συνήθως πολύ υψηλό επιτόκιο —πολύ πιο υψηλό από τα περισσότερα άλλα είδη δανείων.

Ο κίνδυνος του υπερδανεισμού

Ο υπερδανεισμός συμβαίνει όταν κάποιος δανείζεται περισσότερα χρήματα απ' όσα μπορεί ρεαλιστικά να αποπληρώσει με το εισόδημά του. Είναι ένας πολύ σοβαρός κίνδυνος, γιατί:

• Οι δόσεις των δανείων μπορεί να καταναλώνουν μεγάλο μέρος του εισοδήματος, αφήνοντας ελάχιστα χρήματα για τις υπόλοιπες ανάγκες (τροφή, ρεύμα, ένδυση κ.λπ.).
• Αν το άτομο αδυνατεί να πληρώσει τις δόσεις του, μπορεί να οδηγηθεί σε πτώχευση — δηλαδή στην αδυναμία να ανταποκριθεί στις οικονομικές του υποχρεώσεις.
• Το άγχος από τα χρέη επηρεάζει και την καθημερινή ζωή και ψυχολογία του ατόμου.

Για να αποφύγει κανείς αυτόν τον κίνδυνο, χρειάζεται συνετή διαχείριση των οικονομικών του — δηλαδή να δανείζεται μόνο όσο πραγματικά μπορεί να αποπληρώσει, και να σχεδιάζει προσεκτικά κάθε δανεισμό πριν τον αναλάβει.

Χρηματοοικονομική ανεξαρτησία

Στόχος κάθε ατόμου θα πρέπει να είναι η χρηματοοικονομική ανεξαρτησία: η κατάσταση στην οποία μπορεί να καλύπτει τις ανάγκες του και να αποπληρώνει τις υποχρεώσεις του χωρίς να εξαρτάται υπερβολικά από δανεισμό ή από άλλους. Η συνετή χρήση των δανείων —όχι η πλήρης αποφυγή τους, αλλά η λογική και μετρημένη χρήση τους— είναι απαραίτητη προϋπόθεση για να τη διατηρήσει κανείς.

Ο κανόνας 30/40: πόσο δανεισμό αντέχει το εισόδημά μας

Πώς ξέρει όμως κανείς αν δανείζεται «λογικά» ή αν κινδυνεύει να υπερδανειστεί; Ένα χρήσιμο εργαλείο είναι ο κανόνας 30/40, ο οποίος προτείνει ενδεικτικά όρια για έναν βιώσιμο δανεισμό. Ο κανόνας βασίζεται πάνω στο μεικτό εισόδημα ενός ατόμου ή νοικοκυριού.

Το μεικτό εισόδημα είναι το μηνιαίο εισόδημα ενός ατόμου πριν αφαιρεθούν οι φόροι και οι άλλες κρατήσεις — δηλαδή το «ακαθάριστο» ποσό, πριν μπει στην τσέπη το καθαρό.

Ο κανόνας ορίζει δύο ξεχωριστά όρια:

• Το 30%: Η δόση ενός στεγαστικού δανείου δεν θα πρέπει να ξεπερνά το 30% του μεικτού μηνιαίου εισοδήματος.
• Το 40%: Αν υπάρχει ανάγκη για επιπλέον δάνεια —π.χ. ένα δάνειο αυτοκινήτου παράλληλα με το στεγαστικό— το άθροισμα όλων των δόσεων όλων των δανείων μαζί δεν θα πρέπει να ξεπερνά το 40% του μεικτού μηνιαίου εισοδήματος.

Αριθμητικό παράδειγμα

Ας δούμε τον κανόνα σε πράξη, με ένα παράδειγμα σε ευρώ.

Έστω ότι μια οικογένεια έχει μεικτό μηνιαίο εισόδημα 2.000 €.

Βήμα 1 — Το όριο του 30% για το στεγαστικό δάνειο:

Αυτό σημαίνει ότι η δόση του στεγαστικού δανείου της οικογένειας δεν θα πρέπει να ξεπερνά τα 600 € τον μήνα.

Βήμα 2 — Το όριο του 40% για το σύνολο όλων των δανείων:

Αυτό σημαίνει ότι αν η οικογένεια έχει, εκτός από το στεγαστικό, και άλλα δάνεια (π.χ. δάνειο αυτοκινήτου ή προσωπικό δάνειο), το άθροισμα όλων των δόσεων μαζί δεν θα πρέπει να ξεπερνά τα 800 € τον μήνα.

Αν λοιπόν η δόση του στεγαστικού είναι 600 €, στην οικογένεια απομένουν το πολύ 800 € − 600 € = 200 € «περιθώριο» για τη δόση ενός τυχόν επιπλέον δανείου, ώστε να μείνει μέσα στο όριο του 40%.