Ανάγκες, Επιθυμίες και Προσωπικός Προϋπολογισμός 💶

Ως άνθρωποι έχουμε απεριόριστες ανάγκες και επιθυμίες, ενώ τα χρήματα, ο χρόνος και τα αγαθά που έχουμε στη διάθεσή μας είναι περιορισμένα. Γι' αυτό εργαζόμαστε — και οι γονείς μας εργάζονται — ώστε να αποκτήσουμε τα αγαθά και τις υπηρεσίες που χρειαζόμαστε για να τις ικανοποιήσουμε. Το πώς ξεχωρίζουμε τι είναι πραγματικά αναγκαίο από τι απλώς θα θέλαμε, και το πώς οργανώνουμε τα χρήματά μας ώστε να καλύψουμε πρώτα το σημαντικό, είναι η βάση κάθε καλής οικονομικής απόφασης — από το χαρτζιλίκι ενός εφήβου μέχρι τον προϋπολογισμό μιας ολόκληρης οικογένειας.

Ανάγκες: τι χρειαζόμαστε πραγματικά 🍞

Οι ανάγκες είναι όλα όσα χρειαζόμαστε για να ζήσουμε με αξιοπρέπεια και να εξελιχθούμε. Δεν αφορούν μόνο την επιβίωση με τη στενή έννοια (τροφή, νερό, στέγη), αλλά και όσα μας επιτρέπουν να μεγαλώνουμε σωματικά, ψυχικά και κοινωνικά χωρίς στερήσεις: την ιατρική φροντίδα όταν αρρωσταίνουμε, τα σχολικά βιβλία και τα είδη γραφείου για να μαθαίνουμε, τα ρούχα που ταιριάζουν στην εποχή και στο μέγεθός μας.

Μερικά παραδείγματα ανάγκων στην καθημερινότητα ενός εφήβου:

• Το φαγητό στο σπίτι και το πρόγευμα πριν το σχολείο
• Το σπίτι όπου μένει η οικογένεια, με ρεύμα και νερό
• Τα ρούχα και τα παπούτσια που χρειάζεται, ειδικά όταν το προηγούμενο ζευγάρι έχει φθαρεί ή έχει μικρύνει
• Τα σχολικά βιβλία, τα τετράδια και τα υλικά που ζητά το σχολείο
• Η επίσκεψη στον γιατρό ή στον οδοντίατρο όταν χρειάζεται

Επιθυμίες: τι θα θέλαμε να έχουμε 🎮

Οι επιθυμίες είναι όσα θα θέλαμε να είχαμε, αλλά δεν μας είναι απολύτως απαραίτητα για να επιβιώσουμε ή να λειτουργήσουμε καλά. Δεν σημαίνει ότι είναι «κακές» ή ότι πρέπει να τις αγνοούμε — μας κάνουν χαρούμενους, μας διασκεδάζουν, μας φέρνουν πιο κοντά με φίλους. Απλώς, αν δεν τις αποκτήσουμε, η ζωή μας συνεχίζεται κανονικά.

Παραδείγματα επιθυμιών ενός εφήβου:

• Το τελευταίο μοντέλο κινητού τηλεφώνου, ενώ το παλιό ακόμα λειτουργεί
• Ένα βιντεοπαιχνίδι ή μια συνδρομή σε υπηρεσία ψυχαγωγίας
• Επώνυμα αθλητικά παπούτσια αντί για οποιαδήποτε παπούτσια που κάνουν τη δουλειά
• Έξοδος για φαγητό με φίλους, ενώ υπάρχει ήδη φαγητό στο σπίτι

Ο διαχωρισμός ανάμεσα σε ανάγκη και επιθυμία μάς βοηθά στην καλύτερη και πιο συνετή χρήση των χρημάτων μας: αν ξέρουμε ποιο έξοδο είναι πραγματικά απαραίτητο, δεν κινδυνεύουμε να ξοδέψουμε τα χρήματά μας σε κάτι λιγότερο σημαντικό και να μας λείψουν όταν χρειαστούμε κάτι ουσιαστικό.

Ιεράρχηση: ποιο βάζουμε πρώτο 📋

Επειδή τα χρήματα και οι πόροι μας είναι περιορισμένοι, δεν μπορούμε να ικανοποιήσουμε όλες τις ανάγκες και τις επιθυμίες μας ταυτόχρονα. Εδώ μπαίνει η ιεράρχηση: η ικανοποίηση των αναγκών ανάλογα με την αναγκαιότητά τους, δηλαδή το πόσο επείγουσες ή σημαντικές είναι.

Κάθε άνθρωπος έχει διαφορετικές ανάγκες, γι' αυτό και η ιεράρχηση είναι προσωπική υπόθεση — δεν υπάρχει μία λίστα που ταιριάζει σε όλους. Ωστόσο, μια λογική σειρά προτεραιότητας συνήθως μοιάζει έτσι:

1. Ό,τι εξασφαλίζει την επιβίωση και την υγεία — φαγητό, στέγη, ιατρική φροντίδα
2. Ό,τι είναι απαραίτητο για τη μόρφωση και την καθημερινή λειτουργία — σχολικά είδη, μεταφορά
3. Ό,τι βελτιώνει την ποιότητα ζωής χωρίς να είναι αυστηρά απαραίτητο — επιθυμίες με μέτρο, όταν έχουν εξασφαλιστεί τα προηγούμενα

Για παράδειγμα, ένας έφηβος με 20€ χαρτζιλίκι που χρειάζεται νέα σχολικά τετράδια (ανάγκη) αλλά θέλει και ένα νέο βιντεοπαιχνίδι (επιθυμία) πρέπει να ιεραρχήσει: πρώτα καλύπτει τα τετράδια, και αν περισσέψουν χρήματα, τα αποταμιεύει ή τα ξοδεύει στην επιθυμία του.

Ο προσωπικός προϋπολογισμός: το εργαλείο για να τα βάλουμε όλα σε τάξη 📊

Για να μπορούμε να ικανοποιούμε όσο το δυνατόν περισσότερες ανάγκες μας, είναι χρήσιμη η ετοιμασία προσωπικού προϋπολογισμού. Ο προσωπικός προϋπολογισμός είναι απλά ένα σχέδιο πάνω στο χαρτί (ή σε μια εφαρμογή) όπου καταγράφουμε πόσα χρήματα μπαίνουν και πόσα βγαίνουν από την τσέπη μας κάθε μήνα.

Η ετοιμασία μηνιαίου προσωπικού προϋπολογισμού είναι σημαντική διαδικασία. Καταγράφοντας τα έσοδα και τα έξοδα σε μηνιαία βάση μπορείς να έχεις καλύτερη διαχείριση των οικονομικών σου.

Πώς φτιάχνεται ένας προσωπικός προϋπολογισμός

Η διαδικασία είναι απλή και μπορεί να την εφαρμόσει και ένας έφηβος με το χαρτζιλίκι του:

1. Καταγράφεις όλα τα έσοδά σου του μήνα — π.χ. χαρτζιλίκι, δώρα σε χρήματα, αμοιβή από κάποια μικρή δουλειά
2. Καταγράφεις όλα τα έξοδά σου του μήνα — π.χ. μετακίνηση, σχολικά είδη, διασκέδαση
3. Συγκρίνεις έσοδα και έξοδα — αν τα έξοδα ξεπερνούν τα έσοδα, χρειάζεται να μειώσεις κάποια έξοδα ή να βρεις τρόπο να αυξήσεις τα έσοδά σου
4. Προσαρμόζεις τις επιλογές σου ώστε να καλύπτονται πρώτα οι ανάγκες, μετά οι επιθυμίες, και ό,τι περισσεύει να πηγαίνει ίσως σε αποταμίευση

Ένας απλός πίνακας βοηθά να τα βλέπουμε όλα μαζί με μια ματιά:

Σταθερά και κυμαινόμενα (μεταβλητά) έσοδα και έξοδα 🔄

Τα έσοδα και τα έξοδα που καταγράφουμε στον προϋπολογισμό μας δεν είναι όλα ίδιου τύπου. Μπορεί να είναι σταθερά ή κυμαινόμενα (μεταβλητά), και η διάκριση αυτή είναι πολύ χρήσιμη για να προβλέπουμε τι θα συμβεί τους επόμενους μήνες.

Σταθερά έσοδα και έξοδα

Τα σταθερά έσοδα και έξοδα είναι εκείνα που παραμένουν ίδια (ή σχεδόν ίδια) κάθε μήνα — τα γνωρίζουμε εκ των προτέρων και δεν αλλάζουν απρόσμενα.

• Σταθερό έσοδο: το τακτικό χαρτζιλίκι που δίνουν οι γονείς κάθε μήνα, π.χ. 30€ τον μήνα, ή ο μηνιαίος μισθός ενός ενήλικα εργαζόμενου
• Σταθερό έξοδο: το ενοίκιο ενός σπιτιού, η μηνιαία συνδρομή σε μια υπηρεσία (π.χ. διαδίκτυο στο σπίτι), το δίδακτρο σε ένα φροντιστήριο

Κυμαινόμενα (μεταβλητά) έσοδα και έξοδα

Τα κυμαινόμενα ή μεταβλητά έσοδα και έξοδα αλλάζουν από μήνα σε μήνα — δεν μπορούμε να τα προβλέψουμε με ακρίβεια, γιατί εξαρτώνται από περιστάσεις.

• Μεταβλητό έσοδο: τα δώρα σε χρήματα που παίρνει κανείς σε γενέθλια ή γιορτές (άλλο μήνα μπορεί να πάρει, άλλο όχι), η αμοιβή από περιστασιακή βοήθεια σε κάποια δουλειά
• Μεταβλητό έξοδο: τα έξοδα για ιατρική φροντίδα όταν αρρωσταίνει κανείς (δεν συμβαίνει κάθε μήνα), το κόστος του ρεύματος που αλλάζει ανάλογα με την κατανάλωση, τα έξοδα για δώρα σε φίλους όταν έχουν γενέθλια

Ιδιωτικά και δημόσια αγαθά: ποιος πληρώνει τι; 🏫

Όλα τα προϊόντα και οι υπηρεσίες που χρησιμοποιούμε για να παραχθούν κοστίζουν — κάποιος πρέπει να πληρώσει για αυτά. Υπάρχουν όμως δύο διαφορετικοί τρόποι με τους οποίους πληρώνουμε γι' αυτά, ανάλογα με το είδος του αγαθού.

Τα ιδιωτικά αγαθά είναι προϊόντα και υπηρεσίες όπως τα τρόφιμα, τα έπιπλα ή οι υπηρεσίες ενός οδοντιάτρου, για τα οποία πληρώνεις απευθείας τη στιγμή που τα αγοράζεις. Εσύ αποφασίζεις αν θα τα αγοράσεις και πόσα θα πληρώσεις.

Τα δημόσια αγαθά, αντίθετα, παρέχονται από το κράτος — όπως το δημόσιο σχολείο, το δημόσιο νοσοκομείο ή οι υπηρεσίες της πυροσβεστικής. Γι' αυτά δεν πληρώνουμε απευθείας κάθε φορά που τα χρησιμοποιούμε: τα νοικοκυριά τα πληρώνουν μέσα από τους φόρους που πληρώνουν.

Η κατανόηση αυτής της διαφοράς μάς βοηθά να καταλάβουμε γιατί πληρώνουμε φόρους και πού πηγαίνουν αυτά τα χρήματα: δεν «χάνονται», αλλά επιστρέφουν σε εμάς με τη μορφή υπηρεσιών που χρησιμοποιεί όλη η κοινωνία.