Ουσίες που Προκαλούν Εθισμό 💊

Μερικές από τις ουσίες που καταναλώνει ο άνθρωπος προκαλούν εθισμό, δηλαδή μεταβάλλουν τη λειτουργία των νευρικών κυττάρων του, με αποτέλεσμα αυτά να μην μπορούν πλέον να λειτουργήσουν φυσιολογικά χωρίς τη συνεχή λήψη των ουσιών αυτών. Ουσίες όπως το αλκοόλ, η νικοτίνη και τα ναρκωτικά προκαλούν συνήθως ανοχή: απαιτούν δηλαδή από τον χρήστη τη λήψη ολοένα και μεγαλύτερων ποσοτήτων, ώσπου η ουσία καθίσταται τόσο πολύ αναγκαία (εξάρτηση) ώστε ο χρήστης να μην μπορεί πλέον να ζήσει χωρίς αυτήν.

Ψυχική και Σωματική Εξάρτηση

Η εξάρτηση διακρίνεται συχνά σε δύο μορφές, αν και η διάκρισή τους δεν είναι πάντοτε σαφής:

Η απεξάρτηση, δηλαδή η απαλλαγή του ατόμου από την ανάγκη χρήσης της ουσίας που του έχει προκαλέσει εθισμό, δεν είναι εύκολη διαδικασία, καθώς συχνά έχει μεγάλη διάρκεια και είναι επίπονη.

Οι Τρεις Βασικές Κατηγορίες Εθιστικών Ουσιών

Στην ενότητα αυτή εξετάζονται τρεις μεγάλες κατηγορίες ουσιών που προκαλούν εθισμό: τα ναρκωτικά, οι κατευναστικές ουσίες (με κύριο εκπρόσωπο το αλκοόλ) και η νικοτίνη.

Ναρκωτικά 💉

Τα ναρκωτικά είναι ουσίες που επιδρούν στο κεντρικό νευρικό σύστημα και στον ψυχισμό του χρήστη. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν η ηρωίνη, η μορφίνη, η μεθαδόνη, η κοκαΐνη, το LSD, η μαριχουάνα και άλλες.

Προέλευση της Μορφίνης και της Ηρωίνης

Η μορφίνη και η ηρωίνη είναι προϊόντα του οπίου, το οποίο παράγεται από το φυτό «μήκων η υπνοφόρος» (παπαρούνα). Η παπαρούνα ήταν γνωστή ήδη στους αρχαίους Αιγύπτιους, οι οποίοι τη χρησιμοποιούσαν για την καταπολέμηση του πόνου και ως κατευναστικό του νευρικού συστήματος.

Η μεθαδόνη είναι μια ναρκωτική ουσία με παρόμοια δράση με τη μορφίνη. Επειδή χορηγείται από το στόμα και διασπάται στο λεπτό έντερο, έχει βραδύτερη και ηπιότερη δράση από άλλα ναρκωτικά. Γι' αυτόν τον λόγο χρησιμοποιείται τα τελευταία χρόνια σε προγράμματα απεξάρτησης ναρκομανών, στους οποίους χορηγείται σε σταδιακά μειούμενες δόσεις ως υποκατάστατο της ηρωίνης.

Το Στερητικό Σύνδρομο

Τα εξαρτημένα από τα ναρκωτικά άτομα δύσκολα μπορούν να σταματήσουν τη λήψη των ουσιών αυτών. Ακόμη κι όταν το αποφασίσουν, έχουν να αντιμετωπίσουν ένα σύνολο συμπτωμάτων, το στερητικό σύνδρομο, που καθιστά την κατάσταση ιδιαίτερα επώδυνη. Στο στερητικό σύνδρομο περιλαμβάνονται συμπτώματα όπως:

• Έντονη διέγερση
• Έντονη εφίδρωση
• Μυϊκές συσπάσεις
• Ισχυροί πόνοι σε ολόκληρο το σώμα

Η ένταση των συμπτωμάτων αυτών είναι τόσο μεγάλη, ώστε ο χρήστης συχνά αποθαρρύνεται, σταματά τη διαδικασία απεξάρτησης και επανέρχεται στη συστηματική χρήση ναρκωτικών.

Γιατί η Απεξάρτηση Είναι Τόσο Δύσκολη: ο Ρόλος των Ενδορφινών

Ο ανθρώπινος οργανισμός παράγει ο ίδιος ορισμένες ουσίες, τις «φυσιολογικές μορφίνες», που ονομάζονται ενδορφίνες και εγκεφαλίνες. Αυτές επιδρούν στα εγκεφαλικά κέντρα και έχουν ως σκοπό την καταστολή των μικρών πόνων και των διεγέρσεων που παρουσιάζονται ανά πάσα στιγμή στον οργανισμό — χωρίς αυτές, η ζωή θα ήταν ένα συνεχές μαρτύριο. Όταν ο πόνος είναι πολύ μεγάλος, η δράση των ενδορφινών δεν αρκεί για την καταστολή του, οπότε βοηθάμε τον οργανισμό με αναλγητικά φάρμακα.

Η μορφίνη και τα παράγωγά της λειτουργούν με παρόμοιο τρόπο όπως οι ενδορφίνες, αλλά έχουν πολύ ισχυρότερη δράση. Όταν ο οργανισμός λαμβάνει συνεχώς δόσεις μορφίνης, αναστέλλει τους δικούς του μηχανισμούς παραγωγής ενδορφινών, αφού πλέον οι φυσικές αυτές ουσίες δεν του «χρειάζονται».

Κατευναστικές Ουσίες 🍷

Στην κατηγορία των κατευναστικών ουσιών ανήκουν το αλκοόλ, τα βαρβιτουρικά και άλλες ουσίες. Η συχνή χρήση των ουσιών αυτών σε μεγάλες ποσότητες, και ακόμη περισσότερο η συνδυασμένη λήψη τους, έχουν καταστρεπτικές επιπτώσεις στην υγεία του ατόμου.

Πώς Δρα το Αλκοόλ στον Οργανισμό

Η αιθυλική αλκοόλη (το οινόπνευμα) που περιέχεται στα αλκοολούχα ποτά διαχέεται εύκολα από το γαστρεντερικό σωλήνα στο αίμα και, μέσω αυτού, σε κάθε όργανο του σώματος. Τα συστήματα του οργανισμού που προσβάλλονται περισσότερο από την υπερβολική και συστηματική χρήση αλκοόλ είναι:

• Το νευρομυϊκό σύστημα
• Το γαστρεντερικό σύστημα
• Το καρδιαγγειακό σύστημα

Όσο μεγαλύτερη είναι η περιεκτικότητα ενός οργάνου σε νερό, τόσο ευκολότερα διαχέεται το οινόπνευμα σε αυτό και τόσο περισσότερο αυξάνεται η συγκέντρωσή του εκεί, με αποτέλεσμα το όργανο να πλήττεται σοβαρότερα από άλλα όργανα με μικρότερη περιεκτικότητα σε νερό. Ο εγκέφαλος, για παράδειγμα, έχει μεγάλη περιεκτικότητα σε νερό και γι' αυτό παρουσιάζει την τάση να συγκεντρώνει το οινόπνευμα, ακόμη κι όταν η ποσότητα που καταναλώνεται είναι μικρή.

Κατά τον καταβολισμό του οινοπνεύματος παράγεται η ακεταλδεΰδη, η οποία προξενεί καταστροφές στα κύτταρα των διάφορων ιστών και επομένως διαταραχές σε όλα σχεδόν τα συστήματα του ανθρώπινου οργανισμού. Οι αλκοολικοί, λόγω της φθοράς των κυττάρων του εγκεφάλου τους, παρουσιάζουν:

• Απώλεια μνήμης
• Φαινόμενα σύγχυσης
• Παραισθήσεις
• Ψυχωτική συμπεριφορά

Επιπτώσεις στο Πεπτικό Σύστημα και το Ήπαρ

Το πεπτικό σύστημα επιβαρύνεται σημαντικά από την κατανάλωση αλκοόλ, καθώς το οινόπνευμα προκαλεί αύξηση των εκκρίσεων του στομάχου και στη συνέχεια φλεγμονή. Παράλληλα, η υπερβολική κατανάλωση οινοπνεύματος ελαττώνει την ικανότητα του λεπτού εντέρου να απορροφά τις θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή.

Συνέπεια αυτού είναι η φθορά του ήπατος: αντί να αποθηκεύει τις πρωτεΐνες και τους υδατάνθρακες που χρησιμοποιούν τα ηπατικά κύτταρα, το ήπαρ αποθηκεύει λίπη, με αποτέλεσμα τη διόγκωσή του. Η συνεχιζόμενη κατανάλωση οινοπνεύματος από έναν αλκοολικό καταλήγει συχνά σε εκφυλισμό του ηπατικού ιστού, μια κατάσταση που ονομάζεται κίρρωση του ήπατος.

Αλκοόλ, Καρδιαγγειακά Νοσήματα και Καρκίνος

Η κατάχρηση του αλκοόλ προκαλεί υπέρταση και έτσι αυξάνει τις πιθανότητες εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων. Το αλκοόλ συσχετίζεται επίσης με αύξηση της πιθανότητας εμφάνισης διάφορων μορφών καρκίνου (στομάχου, ήπατος, πνευμόνων), ενώ σε συνδυασμό με τη νικοτίνη ευθύνεται ειδικότερα για καρκίνους του λάρυγγα και του οισοφάγου.

Νικοτίνη 🚬

Η νικοτίνη είναι μια δραστική ουσία που περιέχεται στον καπνό των τσιγάρων και είναι το ίδιο εθιστική όσο και η κοκαΐνη. Στην επιβλαβή για τον οργανισμό δράση της νικοτίνης περιλαμβάνονται:

• Έντονη σύσπαση των αγγείων, λόγω έκκρισης αδρεναλίνης
• Επακόλουθη αύξηση της αρτηριακής πίεσης
• Αύξηση της κινητικότητας του γαστρεντερικού σωλήνα

Οι καπνιστές, πέρα από τους κινδύνους στους οποίους εκτίθενται λόγω της νικοτίνης —αυξημένες πιθανότητες για καρδιαγγειακά νοσήματα και παθήσεις του στομάχου— υπόκεινται και στις καταστρεπτικές συνέπειες της πίσσας.

Συγκεντρωτική Εικόνα των Εθιστικών Ουσιών

Ο παρακάτω πίνακας συνοψίζει τις τρεις κατηγορίες ουσιών που εξετάστηκαν, τους κύριους εκπροσώπους τους και τις βασικές τους επιδράσεις στον οργανισμό.