Κεφ. Δ΄ — Τι είναι ο σοφιστής; 🤔
Ο Σωκράτης ρωτά τον Ιπποκράτη κάτι φαινομενικά απλό: τι είναι ο σοφιστής; Ο νέος απαντά τρεις φορές και τρεις φορές αποτυγχάνει — καταλήγοντας στο «οὐκέτι ἔχω σοι λέγειν» (δεν έχω τι άλλο να σου πω).
Αυτή η ομολογία άγνοιας δεν είναι ήττα· είναι η αφετηρία της σωκρατικής μεθόδου. Πρώτα συνειδητοποιείς ότι δεν ξέρεις, και μετά μπορείς να μάθεις.
Πρόσεξε τη δομή του συλλογισμού: κάθε τεχνίτης είναι «ἐπιστήμων» σε κάτι συγκεκριμένο — ο ζωγράφος στις εικόνες, ο κιθαριστής στην κιθάριση. Ο Σωκράτης ζητά το αντίστοιχο αντικείμενο του σοφιστή, και εκεί ο Ιπποκράτης σωπαίνει.
Το ερώτημα «περί τίνος δεινόν ποιεῖ λέγειν;» (σε τι τον κάνει ικανό να μιλά;) είναι το σημείο που ο διάλογος θα ανοίξει το κεντρικό του θέμα: τη διδασκαλία της αρετής.
– Οἶσθα οὖν ὅ μέλλεις νῦν πράττειν, ἢ σε λανθάνει; ἢν δ' ἐγώ. – Τοῦ πέρι; Ὅτι μέλλεις τὴν ψυχὴν τὴν σαυτοῦ παρασχεῖν θεραπεῦσαι ἀνδρί, ὡς φής, σοφιστῇ· ὅ τι δέ ποτε ὁ σοφιστής ἐστιν, θαυμάζοιμ' ἂν εἰ οἶσθα. Καίτοι εἰ τοῦτ' ἀγνοεῖς, οὐδὲ ὅτῳ παραδίδως τὴν ψυχὴν οἶσθα, οὔτ' εἰ ἀγαθῷ, οὔτ' εἰ κακῷ πράγματι. – Οἶμαί γ', ἔφη, εἰδέναι. – Λέγε δή, τί ἡγεῖ εἶναι τὸν σοφιστήν; – Ἐγὼ μέν, ἦ δ' ὅς, ὥσπερ τοὔνομα λέγει, τοῦτον εἶναι τὸν τῶν σοφῶν ἐπιστήμονα. – Οὐκοῦν, ἦν δ' ἐγώ, τοῦτο μέν ἔξεστι λέγειν καί περί ζωγράφων καί περί τεκτόνων, ὅτι οὗτοί εἰσιν οἱ τῶν σοφῶν ἐπιστήμονες· ἀλλ' εἴ τις ἔροιτο ἡμᾶς, Τῶν τί σοφῶν εἰσιν οἱ ζωγράφοι ἐπιστήμονες; εἴποιμεν ἄν που αὐτῷ ὅτι τῶν πρός τὴν ἀπεργασίαν τὴν τῶν εἰκόνων, καί τἆλλα οὕτως. Εἰ δέ τις ἐκεῖνο ἔροιτο, Ὁ δέ σοφιστής τῶν τί σοφῶν ἐστιν; Τί ἄν εἴποιμεν αὐτόν εἶναι, ὦ Σώκρατες, ἤ ἐπιστάτην τοῦ ποιῆσαι δεινόν λέγειν; – Ἴσως ἄν, ἦν δ' ἐγώ, ἀληθῆ λέγοιμεν, οὐ μέντοι ἱκανῶς γε· ἐρωτήσεως γάρ ἔτι ἡ ἀπόκρισις ἡμῖν δεῖτε, περί ὅτου ὁ σοφιστής δεινόν ποιεῖ λέγειν· ὥσπερ ὁ κιθαριστής δεινόν δήπου ποιεῖ λέγειν περί οὗπερ καί ἐπιστήμονα, περί κιθαρίσεως· ἦ γάρ; – Ναί. – Εἶεν· ὁ δέ δή σοφιστής περί τίνος δεινόν ποιεῖ λέγειν; Ἦ δῆλον ὅτι περί οὗπερ καί ἐπίσταται; – Εἰκός γε. – Τί δή ἐστιν τοῦτο περί οὗ αὐτός τε ἐπιστήμων ἐστίν ὁ σοφιστής καί τόν μαθητὴν ποιεῖ; – Μὰ Δί', ἔφη, οὐκέτι ἔχω σοι λέγειν.