Τα Ήθη στον «Οιδίποδα Τύραννο» 🎭

Στην αριστοτελική ανάλυση της τραγωδίας τα ήθη είναι το δεύτερο κατά σειρά σπουδαιότητας μέρος, αμέσως μετά τον μύθο. Ο Σοφοκλής θεωρείται ο κατεξοχήν «ηθογράφος» των τριών μεγάλων τραγικών: τα πρόσωπά του δεν είναι σύμβολα ούτε μαριονέτες ανώτερων δυνάμεων, αλλά ζωντανοί άνθρωποι με συνεπή ιδιοσυγκρασία, που ενεργούν ελεύθερα και ακριβώς γι' αυτό οδηγούνται στην καταστροφή.

---

Πώς ψυχογραφεί ο Σοφοκλής: η τεχνική της διαγραφής των χαρακτήρων ✍️

Ο Σοφοκλής δεν περιγράφει ποτέ τα πρόσωπά του από έξω. Δεν υπάρχει αφηγητής που να μας πει «ο Οιδίπους ήταν οξύθυμος». Η διαγραφή των χαρακτήρων γίνεται αποκλειστικά έμμεσα και δραματικά, με πέντε βασικούς τρόπους.

1. Με τις πράξεις

Η πράξη είναι το ασφαλέστερο τεκμήριο του ήθους. Ο Οιδίπους δεν λέει ότι είναι ενεργητικός: έχει ήδη στείλει τον Κρέοντα στους Δελφούς πριν ακόμη του το ζητήσουν οι ικέτες (στ. 87 κ.ε.), έχει ήδη καλέσει τον Τειρεσία πριν του το προτείνει ο Χορός (στ. 364). Το σχόλιο του βιβλίου στον στ. 364 είναι χαρακτηριστικό: «για δεύτερη φορά ο Οιδίπους αποδεικνύεται προνοητικός και γρήγορος στις αποφάσεις και πράξεις του».

2. Με τα λόγια και το ύφος

Το ύφος του καθενός είναι σφραγίδα του χαρακτήρα του. Ο Οιδίπους μιλάει με προστακτικές, ρητορικές ερωτήσεις, απειλές και υπερβολές. Ο Κρέων μιλάει με συλλογισμούς, όρους και μετρημένη επιχειρηματολογία (στ. 768 κ.ε.). Η Ιοκάστη μιλάει με κατευναστικό, μητρικό τόνο. Ο Χορός μιλάει με ερωτήσεις και επικλήσεις.

3. Με τις στάσεις απέναντι στο θείο και στην αλήθεια

Η στάση κάθε προσώπου απέναντι στους χρησμούς λειτουργεί σαν «καθρέφτης» του ήθους του: ο Τειρεσίας ξέρει και σιωπά, ο Χορός πιστεύει και ελπίζει, η Ιοκάστη αμφισβητεί, ο Οιδίπους ζητά την αλήθεια με κάθε τίμημα.

4. Με τις αντιθέσεις και τις συγκρούσεις

Ο Σοφοκλής τοποθετεί δίπλα στον ήρωα πρόσωπα-αντίβαρα, ώστε το ήθος του να φανερωθεί από τη σύγκριση:

5. Με την εξέλιξη μέσα στον χρόνο

Ο χαρακτήρας δεν αποκαλύπτεται μονομιάς. Στον Πρόλογο βλέπουμε τον σωτήρα-βασιλιά, στο Α΄ Επεισόδιο τον οξύθυμο, στο Β΄ τον καχύποπτο, στο Γ΄ και Δ΄ τον ακάθεκτο ερευνητή, στην Έξοδο τον άνθρωπο που ξέρει.

---

Το πορτρέτο του Οιδίποδα 👑

Ο Οιδίπους είναι ο πληρέστερα διαγραμμένος χαρακτήρας του αρχαίου δράματος. Το σχόλιο στον στ. 45 τον περιγράφει ως «το ελεύθερο άτομο της αθηναϊκής πολιτείας, το προικισμένο με τη δύναμη του πνεύματος και την πίστη στη λογική».

Τα προτερήματα (οι αρετές του ήθους του) ✨

Ευφυΐα και δύναμη του πνεύματος. Είναι ο «λύτης των αινιγμάτων»: μόνος αυτός έλυσε το αίνιγμα της Σφίγγας, εκεί που απέτυχε ακόμη και ο μάντης Τειρεσίας — γεγονός που ο ίδιος πετά κατάμουτρα στον μάντη (στ. 522 κ.ε.). Η ευφυΐα αυτή δεν είναι μαγική: είναι ανθρώπινη λογική, συνδυαστική σκέψη, ικανότητα να διασταυρώνει μαρτυρίες. Η ανάκριση του αγγελιοφόρου (στ. 1357 κ.ε.) και η αντιπαράσταση βοσκού–αγγελιοφόρου (Δ΄ Επεισόδιο) είναι υποδείγματα μεθοδικής έρευνας.

Ενεργητικότητα και προνοητικότητα. Δεν περιμένει· προλαβαίνει. Έχει στείλει τον Κρέοντα στους Δελφούς (στ. 87 κ.ε.) και έχει ήδη καλέσει τον Τειρεσία (στ. 364) πριν του τα υποδείξουν άλλοι. Το σχόλιο στον στ. 194 σημειώνει ότι από την απόφασή του να μάθει την αλήθεια «αρχίζει ουσιαστικά η περιπέτεια του Οιδίποδα».

Αγάπη για την πόλη και φιλοδημία. Ήδη στον στ. 87 δηλώνει «μα η ψυχή η δική μου... πονεί»· το σχόλιο παρατηρεί ότι «από την αρχή ο Οιδίπους παρουσιάζεται εξαιρετικά φιλόδημος· αυτό είναι ένα σταθερό χαρακτηριστικό του σ' όλη την τραγωδία». Στον στ. 893 η στάση του είναι πάλι «φιλόπολις, αποφασισμένος να θέσει υπεράνω και της ζωής του το καλό των πολιτών». Ο λαός τον αντιμετωπίζει όπως οι Αθηναίοι τον Περικλή στον λοιμό (σχόλιο στ. 63).

Πάθος για την αλήθεια. Είναι το κεντρικό γνώρισμά του και το τραγικότερο. Στον στ. 1418 λέει ότι δεν θα σταματήσει «ώσπου να βρω ποια είναι η γενιά μου» — «είναι το ανήσυχο πνεύμα, ο φλογερός ερευνητής της αλήθειας», σχολιάζει το βιβλίο. Στον στ. 1575, αν και όλα δείχνουν πια εναντίον του, επιμένει: «Και για μένα να τον ακούσω· κι όμως ας ακούσω». Ο Κitto τονίζει ότι κανένας χρησμός δεν του είπε πως οφείλει να βρει την αλήθεια — αυτό είναι δική του, ελεύθερη επιλογή.

Θάρρος και τόλμη. «Ένας μικρόψυχος θα κατάπινε την προσβολή και θα έμενε ασφαλής στην Κόρινθο, αλλά ο Οιδίπους ήταν τολμηρός», γράφει ο Kitto. Το ίδιο θάρρος τον κάνει, στην Έξοδο, να αναλάβει μόνος του την τιμωρία του και να ζητά επίμονα εξορία (η απαίτηση επαναλαμβάνεται έξι φορές μετά τον λόγο του εξάγγελου, σχόλιο στ. 1923).

Ευσέβεια. Το σχόλιο στον στ. 45 τον χαρακτηρίζει «όπως ο Αθηναίος του 5ου αιώνα — ευσεβής, αποδέχεται δηλαδή τον θεό, αλλά χωρίς να αφήνεται στα χέρια του». Στέλνει στους Δελφούς, δέχεται τον χρησμό, καταριέται τον φονιά με τελετουργική επισημότητα.

Στοργή και τρυφερότητα. Στην Έξοδο (στ. 1937 κ.ε., 1991 κ.ε.) φροντίζει για την ταφή της Ιοκάστης και ικετεύει τον Κρέοντα για τις κόρες του. Το σχόλιο σημειώνει ότι «ο αποτροπιασμός του θεατή... μετατρέπεται εδώ σε γνήσια συγκίνηση και αληθινό θαυμασμό προς τον στοργικό πατέρα και τον ψυχικά αλύγιστο άνθρωπο».

Τα ελαττώματα (τα μειονεκτήματα του ήθους του) ⚡

Οξυθυμία και ευερεθιστότητα. Είναι το πρώτο που εκδηλώνεται. Μόλις ο Τειρεσίας αρνηθεί να μιλήσει, ο Οιδίπους εκρήγνυται: «Λοιπόν, άθλιε των αθλίων» (στ. 439) — «η σύγκρουση με τον Τειρεσία οδηγεί στην πρώτη κορύφωση των γεγονότων». Η ίδια οργή τον πιάνει με τον Κρέοντα (στ. 698) και με τον βοσκό, τον οποίο απειλεί με βασανιστήρια.

Καχυποψία. Πηγάζει από τη θέση του τυράννου. Το σχόλιο στον στ. 184 το εξηγεί: «Για έναν τύραννο ο πλούτος και η εξουσία θεωρούνται τα μέγιστα αγαθά. Η στάση αυτή τους καθιστά καχύποπτους και ανασφαλείς, γιατί συνεχώς υποψιάζονται αντιζηλίες». Έτσι, στον στ. 698, βλέπει στον Κρέοντα «τον αποδειγμένο ληστή του θρόνου» — και το βιβλίο σχολιάζει: «τον αντιμετωπίζει με τυφλή οργή... τα συμπεράσματά του και οι κατηγορίες που εκτοξεύει είναι αυθαίρετα».

Βιαστικές, αυθαίρετες κρίσεις. Χωρίς καμία απόδειξη κατασκευάζει ολόκληρη συνωμοσία Κρέοντα–Τειρεσία (στ. 457: «είσαι άδικος, αυθαίρετος στα συμπεράσματά του και αλαζονικός»). Στον στ. 810 ο ίδιος ο Χορός τον προειδοποιεί ότι «εκείνοι που αποφασίζουν βιαστικά, σκοντάφτουν».

Αλαζονεία, έπαρση και ύβρη. Ο τίτλος «Οιδίπους τύραννος» και όχι «βασιλιάς» έχει, κατά το βιβλίο, «σκοπό να τονίσει στο αθηναϊκό ακροατήριο τα χαρακτηριστικά του τυράννου, όπως ήδη τους ήταν γνωστά: καχυποψία, φόβος μήπως χάσουν την εξουσία, απότομος χαρακτήρας, αυθαιρεσία, ύβρις, έπαρση». Ο Άγγελος Τερζάκης ορίζει ακριβώς πού βρίσκεται η ύβρη: «Αν υπάρχει Ύβρις στον Οιδίποδα τύραννο, σ' αυτό συνίσταται: στην αυτοπεποίθηση και στην περηφάνεια του ήρωα για την πνευματική του εγρήγορση». Το βιβλίο συμπληρώνει (στ. 2046): «η βεβαιότητα του Οιδίποδα για την ενοχή του Κρέοντα και του Τειρεσία τον οδήγησε στην ύβρη».

Αυθαιρεσία και δεσποτισμός. Στον στ. 834 («Όπως να 'ναι χρωστάς υποταγή») το σχόλιο διαπιστώνει: «Η απάντηση του Οιδίποδα δείχνει αυθαιρεσία και δεσποτισμό: υπεράνω όλων τοποθετεί τις αποφάσεις — όποιες κι αν είναι — του άρχοντα».

Πείσμα. «Κλειδί στην πεισματική συμπεριφορά του Οιδίποδα είναι η τύφλα του έξυπνου ανθρώπου, που πιστεύοντας πως αποκάλυψε την αλήθεια, επιμένει σ' αυτή παραβλέποντας όλα τα άλλα ενδεχόμενα» (σχόλιο στ. 719).

Ασέβεια σε στιγμές πανικού. Στον στ. 1273 «ο Οιδίπους παρουσιάζεται στο σημείο αυτό το ίδιο ασεβής με την Ιοκάστη», και στον στ. 1450 η υπερβολική αυτοπεποίθηση κορυφώνεται στην αλαζονική δήλωση ότι είναι «παιδί της Τύχης, της καλοδωρήτρας».

Πώς επηρέασαν τα γνωρίσματα αυτά την εξέλιξη των γεγονότων 🌀

Ο χαρακτήρας του Οιδίποδα δεν είναι διακοσμητικός: είναι ο κινητήρας της πλοκής.

1. Η οξυθυμία στο τρίστρατο (η φιλονικία με τον αμαξηλάτη και τον γέροντα) προκάλεσε την πατροκτονία, πολύ πριν αρχίσει το έργο.
2. Η τόλμη τον οδήγησε στη Σφίγγα και η ευφυΐα στη λύση του αινίγματος — άρα στον θρόνο και στην αιμομιξία.
3. Η αποφασιστικότητα μετά τον χρησμό των Δελφών τον εμπόδισε να γυρίσει στην Κόρινθο: «με τον αποφασιστικό του χαρακτήρα, δεν ξαναγυρίζει ποτέ στην Κόρινθο» (Kitto).
4. Η φιλοδημία και η ευσέβεια τον έκαναν να αναλάβει την έρευνα για τον φονιά — δηλαδή, τραγικά ειρωνικά, την έρευνα εναντίον του εαυτού του (στ. 188: «ώστε βοηθώντας εκείνον ωφελώ τον εαυτό μου» — «κατηγορούμενος είναι ο ίδιος ο ανακριτής»).
5. Η καχυποψία και η βιαστικότητα τον έστρεψαν εναντίον του Τειρεσία και του Κρέοντα — και έτσι προκάλεσαν την παρέμβαση της Ιοκάστης, που με τη διήγηση για το τρίστρατο (στ. 961) άναψε την πρώτη υποψία μέσα του. Η προσπάθειά της να τον καθησυχάσει τον ανησύχησε περισσότερο: εδώ αρχίζει η περιπέτεια (σχόλιο στ. 974).
6. Το πάθος για την αλήθεια τον οδήγησε στην αντιπαράσταση των μαρτύρων και στην αναγνώριση. Το σχόλιο στον στ. 1575 τονίζει ότι «η αυτοαναγνώριση στον Οιδίποδα Τύραννο επαινείται ιδιαίτερα, διότι προέρχεται αβίαστα από τα ίδια τα πράγματα».
7. Το ίδιο πάθος, τέλος, τον οδήγησε στην αυτοτύφλωση και στην αυτοεξορία — που, κατά τον Dodds, «είναι το ίδιο πράξεις ελεύθερης εκλογής».

---

Η Ιοκάστη 👩

Η Ιοκάστη είναι το δεύτερο πιο σύνθετο ήθος του έργου. Μπαίνει στη σκηνή (στ. 845) ως συμφιλιώτρια ανάμεσα στον άντρα και τον αδελφό της και βγαίνει από αυτήν για να αυτοκτονήσει.

• Ευσέβεια στην αρχή, ασέβεια στη συνέχεια. Τα πρώτα της λόγια «δείχνουν ευλάβεια και πίστη στους θεούς» (σχόλιο στ. 863). Όμως στον στ. 971 («κι εσύ καθόλου μην τους λογαριάζεις») παρουσιάζεται «ασεβής με σοβαρά κλονισμένη την πίστη στο θείο, γιατί ο χρησμός του Απόλλωνα για τον Λάιο δεν επαληθεύτηκε».
• Σύνεση και πρακτικό πνεύμα. Προσπαθεί να συμβιβάσει, να καθησυχάσει, να μειώσει τη σημασία των χρησμών (στ. 950). Είναι όμως το τραγικότερο παράδειγμα αντεστραμμένης πρόθεσης: «όλη η προσπάθειά της θα λειτουργήσει αντίστροφα στη συνείδηση του Οιδίποδα».
• Θρησκευτική παλινδρόμηση. Ενώ αμφισβητεί τους χρησμούς, στο Γ΄ Επεισόδιο (στ. 1205) «καταφεύγει στην προσευχή και στις προσφορές προς τον Απόλλωνα» — απόδειξη ότι η απιστία της είναι απελπισία, όχι πεποίθηση.
• Μοιρολατρία και ηθικός μηδενισμός. Στον στ. 1293 («Το πιο καλύτερο είναι, έτσι όπως λάχει, να ζει κανείς όσο μπορεί») «δείχνει περιφρόνηση και αδιαφορία για κάθε ηθική αρχή».
• Μητρική αγωνία. Στο τέλος του Γ΄ Επεισοδίου αναγνωρίζει πρώτη την αλήθεια και προσπαθεί μάταια να αποτρέψει τον Οιδίποδα από την έρευνα. Το σχόλιο στον στ. 1430 είναι συγκλονιστικό: «Υποφέρει μόνη της· ούτε ο Οιδίπους την καταλαβαίνει ούτε ο αγγελιοφόρος». Τα τελευταία της λόγια (στ. 1441) μένουν ακατανόητα για τον Οιδίποδα.
• Η μοίρα της. Επιλέγει τη σιωπή και τον θάνατο· ο Οιδίπους επιλέγει τον λόγο και τη ζωή με το βάρος της γνώσης. Η αντίθεση αυτή είναι το μέτρο του μεγαλείου του ήρωα.

---

Ο Κρέων 🧊

Ο Κρέων είναι σκόπιμα διαγραμμένος ως αντίθετο του Οιδίποδα — το «λογικό» αντίβαρο στο πάθος του ήρωα.

• Ευαίσθητος, φιλότιμος, λογικός και πράος. Έτσι τον χαρακτηρίζει ρητά το σχόλιο στον στ. 675: «Ο Κρέων παρουσιάζεται ευαίσθητος και φιλότιμος, λογικός και πράος».
• Ψύχραιμος επιχειρηματολόγος. Απέναντι στην κατηγορία της συνωμοσίας απαντά με τεκμηριωμένο συλλογισμό (στ. 768): προτιμά τη δύναμη χωρίς τον τίτλο του βασιλιά από τον τίτλο με τις ευθύνες. Επικαλείται το «φυσικό» του (στ. 787) και προτείνει ως απόδειξη το ίδιο το μαντείο (στ. 790). Ο Χορός αναγνωρίζει στα λόγια του «λογική στις σκέψεις και νηφαλιότητα» (στ. 810).
• Χωρίς φιλοδοξία για την εξουσία. «Χρόνος δίκαιον άνδρα δείκνυσι μόνος» (στ. 807) — η δικαίωσή του θα έρθει με τον χρόνο, και έρχεται.
• Ευσεβής και μετρημένος στην Έξοδο. Ενώ ο Οιδίπους στα δύο πρώτα επεισόδια στηριζόταν στους δικούς του υπολογισμούς και έφτασε σε «τελείως λαθεμένο συμπέρασμα», ο Κρέων στην Έξοδο (στ. 1926) «δίνει την πρώτη θέση στις βουλές του θεού προκειμένου να ενεργήσει σωστά». Στην απαίτηση του Οιδίποδα να εξοριστεί απαντά με επιφύλαξη: «Ο θεός μονάχα αυτό που ζητάς μπορεί να δώσει» (στ. 2038).
• Χωρίς εκδικητικότητα. Δεν εκμεταλλεύεται την πτώση του αντιπάλου του. Η αντίθεση ανάμεσα στη βεβαιότητα του Οιδίποδα στην αρχή και στην επιφύλαξη του Κρέοντα στο τέλος «είναι ενδεικτική της απάντησης που δίνει ο Σοφοκλής στο θέμα της ανθρώπινης βεβαιότητας».

---

Ο Τειρεσίας 🔮

• Ο τυφλός που βλέπει. Είναι η ζωντανή αντίθεση σωματικής και πνευματικής όρασης: «σε πολλά σημεία θα αντιπαραταχθεί η φυσική τυφλότητα με την πνευματική, που διακρίνουν αντίστοιχα τον Τειρεσία και τον Οιδίποδα» (σχόλιο στ. 389).
• Απρόθυμος και σπλαχνικός. Δεν έρχεται να καταγγείλει· έρχεται αναγκασμένος και προσπαθεί να φύγει χωρίς να μιλήσει. Μιλάει μόνο όταν προσβληθεί.
• Αξιοπρεπής και ανυποχώρητος. Δεν λυγίζει μπροστά στην εξουσία. «Θα 'ρθει ό,τι θα 'ρθει κι αν εγώ σιωπήσω» (στ. 448) — δηλώνει ότι η αλήθεια δεν εξαρτάται από τη γλώσσα του.
• Οργίλος όταν προκληθεί. Στην κατηγορία της συνέργειας απαντά με την προφητεία της αυτοτύφλωσης: «χωρίς πια φως στα μάτια, μα σκοτάδια» (στ. 563).
• Φορέας του θείου λόγου. Ενσαρκώνει τη μαντική τέχνη, τη γνώση που δεν κερδίζεται με τη λογική. Το πικρό του «δεινόν το φρονείν» ισχύει και για τους δυο τους: η γνώση δεν ωφελεί όποιον την έχει.

---

Ο Χορός των γερόντων Θηβαίων 🎶

Ο Χορός στο έργο έχει σαφές, συνεπές ήθος: είναι ευσεβής, φιλόπολις, νομιμόφρων και μετριοπαθής.

• Ευσέβεια. Στην Πάροδο επικαλείται τους θεούς με απόλυτη πίστη· στο Α΄ Στάσιμο, ενώ αμφιβάλλει για τη σοφία του Τειρεσία, δηλώνει: «Μόνον ο Δίας και ο Απόλλωνας είναι σοφοί» (στ. 659) — «παραμένει ακλόνητη η πίστη στους θεούς».
• Νομιμοφροσύνη και αφοσίωση στον Οιδίποδα. Στο Α΄ Στάσιμο, παρά τις κατηγορίες, «τελικά συναισθηματικά τάσσεται με το μέρος του Οιδίποδα» (στ. 622) και δηλώνει: «κι έτσι ποτέ μου δεν μπορώ στο νου μου για κακούργο να τον βάλω» (στ. 666).
• Μεσολαβητικός ρόλος. Παρεμβαίνει και σώζει τον Κρέοντα από την οργή του Οιδίποδα· λειτουργεί σαν φωνή της μετριοπάθειας («εκείνοι που αποφασίζουν βιαστικά, σκοντάφτουν», στ. 810).
• Ανθρώπινη ευθραυστότητα. Στο Β΄ Στάσιμο φοβάται ότι «γκρεμίζονται τα θεία» (στ. 1198)· στο Γ΄ Στάσιμο παρασύρεται στην αισιοδοξία του Οιδίποδα με το χαρούμενο υπόρχημα, ακριβώς πριν από την καταστροφή.
• Συμπόνια χωρίς κολακεία. Στο Δ΄ Στάσιμο θρηνεί για τη ματαιότητα της ανθρώπινης ευτυχίας, αλλά «διατηρεί την ευγνωμοσύνη του προς αυτόν για όσα πρόσφερε στην πόλη» (στ. 1653). Είναι, τελικά, η φωνή της κοινής ανθρώπινης εμπειρίας — αυτός που κλείνει το έργο με τη σολώνεια αρχή «μηδένα προ του τέλους μακάριζε».

---

Τα δευτερεύοντα πρόσωπα 👥

Και τα μικρά πρόσωπα του έργου έχουν σαφή, συνεπή ιδιοσυγκρασία — και καθένα τους λειτουργεί ως μοχλός της πλοκής.

---

Η συνέπεια του ήθους ⚖️

Ο Αριστοτέλης απαιτεί από τα ήθη της τραγωδίας να είναι χρηστά, αρμόττοντα, όμοια και — το κρισιμότερο εδώ — ομαλά, δηλαδή συνεπή προς τον εαυτό τους από την αρχή ως το τέλος. Στην περίπτωση του Οιδίποδα η αρχή αυτή τηρείται απόλυτα. Το βιβλίο το δηλώνει ρητά (σχόλιο στ. 863): «Ο Σοφοκλής παρουσιάζει χαρακτήρες με συνέπεια στις πράξεις τους και λογική αναγκαιότητα στη σκέψη τους».

Πού φαίνεται η συνέπεια του Οιδίποδα

Η γραμμή είναι σαφής: τα ίδια γνωρίσματα υπηρετούν πρώτα το μεγαλείο του και ύστερα την καταστροφή του, και στο τέλος πάλι το μεγαλείο του. Ακόμη και η αυτοτύφλωση είναι πράξη απόλυτα συνεπής: ο άνθρωπος που δεν αντέχει τα μισά, που θέλει την αλήθεια «ολόκληρη», επιβάλλει και την τιμωρία στον εαυτό του «ολόκληρη».

Εξέλιξη ή αλλαγή;

Ο Οιδίπους δεν αλλάζει χαρακτήρα — αλλάζει γνώση. Στην Έξοδο η ορμητικότητά του δεν έχει σβήσει· έχει αλλάξει κατεύθυνση: από την επίθεση στους άλλους στράφηκε στην τιμωρία του εαυτού. Το σχόλιο στον στ. 2046 το συνοψίζει αριστουργηματικά: «Ο ήρωας ξαναβρίσκει τον εαυτό του, επανακεραιώνεται, αποκαθίσταται η κυριαρχική, δυναμική, όλο νοημοσύνη μορφή των αρχικών σκηνών... Με τα θεϊκά μέτρα και επίπεδα ο Οιδίπους στο τέλος του δράματος είναι καλύτερος άνθρωπος παρά στην αρχή».

Οι μεγάλες ερμηνευτικές θέσεις για το ήθος του ήρωα 📚

---

Συνοπτικός πίνακας των ηθών 🗂️