Ο Μύθος του «Οιδίποδα Τυράννου»: Συνολική Θεώρηση 🎭

Ο μύθος είναι, κατά τον Αριστοτέλη, «η ψυχή της τραγωδίας». Δεν πρόκειται απλώς για την «ιστορία» που αφηγείται το έργο, αλλά για τον τρόπο με τον οποίο ο ποιητής οργανώνει τα γεγονότα, ώστε το ένα να προκύπτει από το άλλο με αναγκαιότητα και το σύνολο να οδηγεί στην κάθαρση του θεατή.

Στον «Οιδίποδα Τύραννο» ο μύθος θεωρείται το τελειότερο δείγμα τραγικής πλοκής στην αρχαία δραματουργία. Το έργο δεν παρουσιάζει την ιστορία του Οιδίποδα από την αρχή: ξεκινά τη στιγμή που όλα έχουν ήδη συμβεί. Ο Οιδίπους έχει ήδη σκοτώσει τον πατέρα του και έχει ήδη παντρευτεί τη μητέρα του. Αυτό που παρακολουθεί ο θεατής δεν είναι η πράξη, αλλά η ανακάλυψη της πράξης — μια δραματική ανάκριση που ο ίδιος ο ήρωας διεξάγει εναντίον του εαυτού του χωρίς να το ξέρει.

---

Το μυθολογικό υπόβαθρο: τα προγενέστερα γεγονότα 📜

Για να καταλάβει ο θεατής την τραγωδία, πρέπει να γνωρίζει όσα προηγήθηκαν της σκηνικής δράσης — και τα γνώριζε, γιατί ο μύθος ήταν κοινό κτήμα των Αθηναίων:

• Ο Λάιος, βασιλιάς της Θήβας, και η Ιοκάστη πήραν χρησμό ότι ο γιος τους θα σκοτώσει τον πατέρα του.
• Όταν γεννήθηκε το παιδί, τρύπησαν τα σφυρά του (τους αστραγάλους) και το έδωσαν σε βοσκό για να το εκθέσει στον Κιθαιρώνα.
• Ο βοσκός το λυπήθηκε και το παρέδωσε σε βοσκό από την Κόρινθο, ο οποίος το έφερε στον άτεκνο βασιλιά Πόλυβο. Εκείνος το ανάθρεψε ως δικό του γιο.
• Ενήλικος πια ο Οιδίπους, ακούγοντας ότι δεν είναι γιος του Πόλυβου, πήγε στους Δελφούς. Ο χρησμός του είπε ότι θα σκοτώσει τον πατέρα του και θα σμίξει με τη μητέρα του.
• Για να αποφύγει τον χρησμό, έφυγε από την Κόρινθο. Σε ένα τρίστρατο συνάντησε έναν γέροντα με τη συνοδεία του, φιλονίκησε και τους σκότωσε. Ήταν ο Λάιος.
• Έλυσε το αίνιγμα της Σφίγγας, ελευθέρωσε τη Θήβα, ανακηρύχθηκε βασιλιάς και πήρε γυναίκα του τη χήρα βασίλισσα — την Ιοκάστη, τη μητέρα του.

---

Η εξέλιξη της δράσης μέρος προς μέρος 🎬

Πρόλογος (στ. 1-201): Η αφετηρία της έρευνας

Οι Θηβαίοι, με επικεφαλής τον ιερέα, έχουν συγκεντρωθεί ικέτες μπροστά στα ανάκτορα και ζητούν από τον βασιλιά Οιδίποδα να σώσει την πόλη από τον λοιμό. Ο Οιδίπους απαντά ότι ανησυχεί περισσότερο από τον καθένα και ότι έχει ήδη στείλει τον Κρέοντα στο Μαντείο των Δελφών. Ο Κρέων επιστρέφει και ανακοινώνει τον χρησμό: πρέπει να διωχθεί από την πόλη το μίασμα, ο άντρας που σκότωσε τον Λάιο. Ο Οιδίπους αναλαμβάνει επίσημα να βρει τον φονιά.

Κεντρικό θέμα: η ανάληψη της έρευνας. Ο Οιδίπους γίνεται ο ανακριτής μιας υπόθεσης στην οποία είναι ο ένοχος.

Πάροδος (στ. 202-270): Το κλίμα του πόνου

Ο Χορός — δεκαπέντε ευγενείς Θηβαίοι γέροντες — χαιρετίζει με ικανοποίηση τον χρησμό και επικαλείται τους θεούς να διώξουν το θανατικό. Ακολουθεί η αφήγηση των δεινών της πόλης. Το χορικό δεν προωθεί τη δράση· δημιουργεί την ατμόσφαιρα αγωνίας μέσα στην οποία θα ξετυλιχθεί η έρευνα.

Πρώτο Επεισόδιο (στ. 271-621): Η πρώτη σύγκρουση

Ο Οιδίπους εκφωνεί επίσημη διακήρυξη-κατάρα: όποιος γνωρίζει τον φονιά οφείλει να τον φανερώσει· ο ένοχος να αποκλειστεί από κάθε επικοινωνία, ιερή ή κοινωνική. Καλείται ο μάντης Τειρεσίας, ο οποίος αρχικά αρνείται να μιλήσει. Ερεθισμένος όμως από τις προσβολές και τις κατηγορίες του Οιδίποδα, αποκαλύπτει ότι ο ίδιος ο Οιδίπους είναι ο φονιάς και ο μιαρός της πόλης. Ο Οιδίπους, ανίκανος να το δεχτεί, βλέπει παντού συνωμοσία: κατηγορεί τον Κρέοντα και τον Τειρεσία ως συνωμότες που θέλουν τον θρόνο του.

Κεντρικό θέμα: η σύγκρουση της ανθρώπινης λογικής (Οιδίπους) με τη θεϊκή γνώση (Τειρεσίας). Η αλήθεια λέγεται καθαρά — και δεν γίνεται πιστευτή.

Πρώτο Στάσιμο (στ. 622-672): Η αμφιβολία του Χορού

Ο Χορός διερωτάται ποιος είναι ο φονιάς και απορεί για τα μαντεύματα του Τειρεσία. Δεν πείθεται από τα λόγια του μάντη: δεν βρίσκει λόγο να σχετίζεται η γενιά του Λάβδακου με τον γιο του Πόλυβου. Παραμένει όμως ακλόνητη η πίστη του ότι «μόνο ο Δίας και ο Απόλλωνας είναι σοφοί». Συναισθηματικά τάσσεται με το μέρος του Οιδίποδα.

Δεύτερο Επεισόδιο (στ. 673-1146): Η πρώτη ρωγμή

Το εκτενέστερο επεισόδιο του έργου, με τρεις φάσεις:

1. Λογομαχία Κρέοντα - Οιδίποδα. Ο Κρέων παρουσιάζεται λογικός, πράος και φιλότιμος· ο Οιδίπους τον αντιμετωπίζει με τυφλή οργή και αυθαίρετα συμπεράσματα. Η Ιοκάστη και ο Χορός επεμβαίνουν και τον συγκρατούν.
2. Συνομιλία Ιοκάστης - Οιδίποδα. Η Ιοκάστη, θέλοντας να καθησυχάσει τον σύζυγό της, αμφισβητεί την αλήθεια των χρησμών: επικαλείται ως απόδειξη τον χρησμό που δόθηκε στον Λάιο και δεν βγήκε, αφού ο Λάιος σκοτώθηκε από ληστές σε ένα τρίστρατο.
3. Η έναρξη της αυτοαναγνώρισης. Η λέξη «τρίστρατο» τρομάζει τον Οιδίποδα. Ζητά λεπτομέρειες: τόπο, χρόνο, εμφάνιση του Λάιου, αριθμό συνοδών. Διηγείται τη δική του ζωή στην Κόρινθο, τον χρησμό, τη φυγή, τον φόνο στο τρίστρατο. Η μόνη ελπίδα του κρέμεται από μια λέξη: ο μοναδικός επιζών μίλησε για «ληστές» στον πληθυντικό.

Κεντρικό θέμα: η αμφισβήτηση των χρησμών γεννά, ειρωνικά, την πρώτη υποψία του Οιδίποδα για τον εαυτό του. Η προσπάθεια καθησυχασμού είναι το πρώτο βήμα της αποκάλυψης.

Δεύτερο Στάσιμο (στ. 1147-1198): Η υπεράσπιση της θείας τάξης

Ο Χορός εύχεται τα λόγια και τα έργα του να στηρίζονται στους θεϊκούς νόμους και υμνεί τη θεία τάξη. Καταδικάζει την ύβρη — «η έπαρση τον γεννάει τον τύραννο» — και την ασέβεια. Το χορικό είναι απάντηση στην ασέβεια της Ιοκάστης: αν οι χρησμοί διαψευστούν, «έρρει τα θεία», γκρεμίζονται τα θεία και ο κόσμος γίνεται χαοτικός.

Τρίτο Επεισόδιο (στ. 1199-1459): Η ανατροπή

Φτάνει αγγελιαφόρος από την Κόρινθο και αναγγέλλει τον θάνατο του βασιλιά Πόλυβου και την επιθυμία των Κορινθίων να δώσουν τη βασιλεία στον Οιδίποδα. Το γεγονός χαροποιεί την Ιοκάστη και τον Οιδίποδα: βλέπουν σ' αυτό τη ματαίωση των χρησμών. Μένει όμως ο φόβος για τη μητέρα, τη Μερόπη. Ο άγγελος, θέλοντας να απαλλάξει τον Οιδίποδα από κάθε φόβο, αποκαλύπτει:

• ότι ο Οιδίπους δεν είναι γιος του Πόλυβου,
• ότι ήταν έκθετο βρέφος που ο ίδιος ο άγγελος δώρισε στον άτεκνο βασιλιά της Κορίνθου,
• ότι το βρέφος, που το πήρε από βοσκό του Λάιου, είχε τρυπημένα τα σφυρά των ποδιών του.

Η Ιοκάστη αναγνωρίζει αμέσως στον Οιδίποδα το έκθετο παιδί της και προσπαθεί μάταια να τον αποτρέψει από την έρευνα. Αποχωρεί στο ανάκτορο με μια σπαρακτική κραυγή. Ο Οιδίπους, παρερμηνεύοντας τη φυγή της ως αριστοκρατική ντροπή για ταπεινή καταγωγή, ανακηρύσσει τον εαυτό του «παιδί της Τύχης» και επιμένει.

Κεντρικό θέμα: η είδηση που έρχεται να λύσει τον φόβο, τον μεταβάλλει σε καταστροφή. Είναι το σημείο της περιπέτειας.

Τρίτο Στάσιμο (στ. 1460-1481): Η ψεύτικη χαρά

Στη θέση του τρίτου στασίμου έχουμε ένα υπόρχημα. Ο Χορός εκφράζει την ελπίδα ότι σύντομα ο Οιδίπους θα αποδειχτεί Θηβαίος και φαντάζεται πως είναι γέννημα κάποιου θεού — του Πάνα, του Λοξία, του Ερμή ή του Βάκχου — και κάποιας Νύμφης. Η παρεμβολή χαρούμενου τραγουδιού λίγο πριν από την καταστροφή είναι προσφιλής τεχνική του Σοφοκλή: μικραίνει το διάστημα της αβεβαιότητας και δημιουργεί δυνατή αντίθεση με όσα ακολουθούν.

Τέταρτο Επεισόδιο (στ. 1482-1604): Η αναγνώριση

Μπαίνει ο δούλος βοσκός, που ο Οιδίπους είχε ήδη ζητήσει να δει ως τον μοναδικό μάρτυρα του φόνου. Ο βοσκός όμως είναι ταυτόχρονα και το πρόσωπο που έδωσε το βρέφος στον Κορίνθιο αγγελιαφόρο. Ο Οιδίπους τον φέρνει σε αντιπαράσταση με τον άγγελο και τα δύο νήματα της αποκάλυψης συνενώνονται. Με ερωτήσεις και απειλές μαθαίνει ότι το βρέφος που διατάχθηκε να εκθέσει στον Κιθαιρώνα δόθηκε στον αγγελιαφόρο και κατέληξε στον Πόλυβο — και ότι το παιδί αυτό ήταν παιδί του Λάιου και της Ιοκάστης.

Η αλήθεια αποκαλύπτεται ολόκληρη. Ο Οιδίπους κραυγάζει ότι όλα βγήκαν αληθινά και ορμά στο ανάκτορο.

Κεντρικό θέμα: η αναγνώριση — η μετάβαση από την άγνοια στη γνώση.

Τέταρτο Στάσιμο (στ. 1605-1656): Ο θρήνος για την ανθρώπινη μοίρα

Ο Χορός στοχάζεται πάνω στη ματαιότητα της ανθρώπινης ευτυχίας. Ο Οιδίπους, που έλυσε το αίνιγμα της Σφίγγας, έσωσε την πόλη και έγινε βασιλιάς, είναι τώρα ο πιο άθλιος από τους ανθρώπους. «Τη δικιά σου τη μοίρα, τη δικιά σου παράδειγμα παίρνω». Τελικά τον βρήκε και τον δίκασε ο χρόνος που όλα τα βλέπει. Ο Χορός επισημαίνει την αντίθεση ανάμεσα στην παλιά δόξα και τη σημερινή κατάντια.

Έξοδος (στ. 1657-2054): Η καταστροφή και το τέλος

Ο εξάγγελος αναγγέλλει στον Χορό την αυτοκτονία της Ιοκάστης και την αυτοτύφλωση του Οιδίποδα: ο ήρωας βρήκε τη γυναίκα του κρεμασμένη και με τις χρυσές περόνες του πέπλου της κατέστρεψε τα μάτια του. Ακολουθεί κομμός ανάμεσα στον Χορό και τον τυφλό πια Οιδίποδα: αμοιβαίος θρήνος για τα πάθη του ήρωα, και ο Οιδίπους δικαιολογεί την τύφλωσή του — δεν άντεχε να αντικρίσει με μάτια τους γονείς του στον Άδη ούτε τα παιδιά του και την πόλη.

Ο Κρέων επιστρέφει ως νέος κύριος της Θήβας και φέρεται με μετριοπάθεια. Ο Οιδίπους ζητά εξορία και αποχαιρετά συγκινητικά τις κόρες του, την Αντιγόνη και την Ισμήνη. Το τέλος είναι ήσυχο, με την επανάληψη της γνωστής ρήσης του Σόλωνα στον Κροίσο: «μηδένα πρὸ τοῦ τέλους μακάριζε».

---

Ο ρόλος των «δευτερευόντων» προσώπων 👥

Το μεγάλο παράδοξο του έργου: τα πρόσωπα που καθορίζουν την εξέλιξη δεν είναι οι βασιλιάδες και οι μάντεις, αλλά δύο ταπεινοί δούλοι. Οι δευτερεύοντες χαρακτήρες λειτουργούν εδώ ως καταλύτες.

Ο αγγελιαφόρος από την Κόρινθο (Τρίτο Επεισόδιο)

• Έρχεται με είδηση που φαινομενικά είναι ευχάριστη (θάνατος Πόλυβου, προσφορά θρόνου).
• Θέλοντας να καθησυχάσει τον Οιδίποδα για τον φόβο της μητρομιξίας, αποκαλύπτει το κρίσιμο: ο Οιδίπους δεν είναι γιος του Πόλυβου.
• Είναι ο ίδιος αυτόπτης μάρτυρας: παρέλαβε ο ίδιος το βρέφος με τα τρυπημένα σφυρά.
• Δραματική λειτουργία: πυροδοτεί την περιπέτεια. Η πρόθεσή του (ανακούφιση) και το αποτέλεσμα (καταστροφή) είναι διαμετρικά αντίθετα.

Ο βοσκός του Λάιου (Τέταρτο Επεισόδιο)

• Είναι το μοναδικό πρόσωπο που γνωρίζει και τα δύο μυστικά: παρέστη στον φόνο του Λάιου στο τρίστρατο (ως ο μόνος επιζών) και παρέδωσε το βρέφος στον Κορίνθιο αντί να το εκθέσει.
• Ο Οιδίπους τον ζήτησε ως μάρτυρα του φόνου· εκείνος αποδεικνύεται μάρτυρας της γέννησης.
• Έτσι, στο πρόσωπό του, τα δύο ανεξάρτητα νήματα της έρευνας —«ποιος σκότωσε τον Λάιο;» και «ποιος είναι ο Οιδίπους;»— δένονται σε έναν κόμπο και αποδεικνύονται ένα και το αυτό ερώτημα.
• Μιλά μόνο υπό την απειλή βασανιστηρίων: η αντίστασή του επιβραδύνει δραματικά και εντείνει την αγωνία.

Ο Τειρεσίας και ο Κρέων

Αν και δεν είναι «δευτερεύοντα» με τη στενή έννοια, λειτουργούν κι αυτοί ως μοχλοί: ο Τειρεσίας διατυπώνει την αλήθεια από νωρίς (πρώτο επεισόδιο) και ο Κρέων, ως αντίπαλος στη λογομαχία, προκαλεί τη διαμάχη που φέρνει στη σκηνή την Ιοκάστη — και μαζί της την πρώτη αναφορά στο τρίστρατο.

---

Περιπέτεια, αναγνώριση, τραγική ειρωνεία ⚡

Η περιπέτεια

Ορισμός: η μεταβολή της δράσης στο αντίθετό της. Μια ενέργεια που γίνεται με έναν σκοπό, φέρνει το ακριβώς αντίθετο αποτέλεσμα.

Κύριο χωρίο — Τρίτο Επεισόδιο (στ. 1199-1459): Ο Κορίνθιος αγγελιαφόρος έρχεται για να χαροποιήσει τον Οιδίποδα και να τον απαλλάξει από τον φόβο του χρησμού. Αποκαλύπτοντας ότι δεν είναι γιος του Πόλυβου, κάνει το ακριβώς αντίθετο: του αφαιρεί την τελευταία του άμυνα και τον οδηγεί στην καταστροφή. Αυτό είναι το κλασικό παράδειγμα περιπέτειας που αναφέρει ο ίδιος ο Αριστοτέλης στην «Ποιητική».

Δευτερεύουσες περιπέτειες:

Η αναγνώριση

Ορισμός: η μετάβαση από την άγνοια στη γνώση. Κατά τον Αριστοτέλη, η τελειότερη μορφή είναι εκείνη που συμπίπτει με την περιπέτεια — και αυτό ακριβώς συμβαίνει εδώ.

Η αναγνώριση στον «Οιδίποδα Τύραννο» δεν είναι στιγμιαία· είναι σταδιακή διαδικασία σε βαθμίδες:

1. Πρώτο Επεισόδιο (στ. 271-621): Ο Τειρεσίας κατονομάζει τον Οιδίποδα ως φονιά. Είναι αναγνώριση που απορρίπτεται — η αλήθεια λέγεται και δεν γίνεται δεκτή.
2. Δεύτερο Επεισόδιο (στ. 673-1146): η αναφορά στο τρίστρατο. Πρώτη ρωγμή, «έναρξη της αυτοαναγνώρισης». Ο Οιδίπους υποπτεύεται ότι είναι ο φονιάς του Λάιου, όχι ακόμη ότι είναι ο γιος του.
3. Τρίτο Επεισόδιο (στ. 1199-1459): η αναγνώριση της Ιοκάστης. Εκείνη καταλαβαίνει πρώτη την πλήρη αλήθεια από τα τρυπημένα σφυρά και προσπαθεί μάταια να σταματήσει την έρευνα. Ο Οιδίπους παραμένει τυφλός.
4. Τέταρτο Επεισόδιο (στ. 1482-1604): η πλήρης αναγνώριση του Οιδίποδα στην αντιπαράσταση βοσκού και αγγελιαφόρου. Είναι το κορυφαίο σημείο του έργου: μαθαίνει ταυτόχρονα ότι είναι πατροκτόνος και μητρογαμήτης, ότι είναι γιος αυτών που σκότωσε και παντρεύτηκε.

Παρατηρήστε ότι η αναγνώριση συνοδεύεται και από μια δεύτερη, βαθύτερη: την αναγνώριση των σημαδιών του σώματος — τα τρυπημένα σφυρά, από τα οποία πήρε και το όνομά του (Οιδί-πους = πρησμένο πόδι). Το ίδιο του το όνομα ήταν εξαρχής η απόδειξη της ταυτότητάς του.

Η τραγική ειρωνεία

Ορισμός: ο θεατής γνωρίζει την αλήθεια που ο ήρωας αγνοεί. Έτσι, τα λόγια του ήρωα αποκτούν διπλό νόημα: ένα για τον ίδιο και ένα, εντελώς διαφορετικό, για το κοινό. Στον «Οιδίποδα Τύραννο» η τραγική ειρωνεία είναι η πιο έντονη σε όλη την αρχαία τραγωδία, γιατί όλο το έργο στηρίζεται στη διπλή γνώση.

Χαρακτηριστικά χωρία:

• Πρόλογος (στ. 1-201). Ο Οιδίπους απευθύνεται στους Θηβαίους ως πατέρας που φροντίζει τα παιδιά του — και είναι κυριολεκτικά αδελφός των παιδιών του. Δηλώνει ότι πονά «για όλους» και ότι η ψυχή του στενάζει «για την πόλη, για μένα και για σένα μαζί».

• Πρώτο Επεισόδιο, ο μονόλογος της διακήρυξης (στ. 271-621). Το πυκνότερο σε ειρωνεία σημείο του έργου:

  • Ο Οιδίπους δηλώνει ότι είναι «ξένος κι απ' την πράξη», δηλαδή άσχετος με το έγκλημα — ενώ είναι ο δράστης.
  • Καταριέται τον φονιά να ζήσει άθλια — καταριέται τον εαυτό του.
  • Απαγορεύει σε όλους να τον δεχτούν σε σπίτι, να του δώσουν αγιασμό ή μερίδιο σε θυσία.
  • Λέει ότι θα αγωνιστεί για τον Λάιο «σαν να ήταν ο δικός μου πατέρας» — και είναι πράγματι ο πατέρας του.
  • Δηλώνει ότι κληρονόμησε τη γυναίκα και τη βασιλεία του Λάιου, χωρίς να αντιλαμβάνεται τι σημαίνει αυτό.
  • Υπόσχεται ότι όποιος φανερώσει τον ένοχο «κακό κανένα δε θα πάθει, μόνο ανείραχτος θα φύγει από τη χώρα» — στο τέλος ο ίδιος δεν φεύγει «ανείραχτος», αλλά αυτοτυφλωμένος.

• Πρώτο Επεισόδιο, η σύγκρουση με τον Τειρεσία. Ο Οιδίπους, που βλέπει με τα μάτια, χλευάζει τον τυφλό μάντη για την τύφλωσή του. Ο Τειρεσίας του απαντά ότι σύντομα θα είναι κι εκείνος τυφλός. Ο βλέπων είναι πνευματικά τυφλός· ο τυφλός βλέπει την αλήθεια. Η αντίθεση φως / σκοτάδι, όραση / τύφλωση διατρέχει όλο το έργο και κορυφώνεται στην αυτοτύφλωση της Εξόδου.

• Δεύτερο Επεισόδιο (στ. 673-1146). Η Ιοκάστη επικαλείται ως απόδειξη της αναξιοπιστίας των χρησμών ακριβώς εκείνα τα στοιχεία (τρίστρατο, χρόνος, εμφάνιση του Λάιου) που αποδεικνύουν την αλήθεια τους. Θέλει να καταρρίψει τη μαντική και τη στηρίζει.

• Τρίτο Επεισόδιο (στ. 1199-1459). Οι δύο σύζυγοι πανηγυρίζουν τη διάψευση των χρησμών τη στιγμή ακριβώς που ξεκινά η επαλήθευσή τους. Ο Οιδίπους αυτοανακηρύσσεται «παιδί της Τύχης» και καυχιέται για ταπεινή καταγωγή, ενώ είναι γιος βασιλιάδων και καταραμένος.

• Τρίτο Στάσιμο (στ. 1460-1481). Ο Χορός πανηγυρίζει και φαντάζεται θεϊκή καταγωγή για τον Οιδίποδα, τη στιγμή που η Ιοκάστη έχει ήδη μπει στο ανάκτορο για να αυτοκτονήσει. Η χαρά και η καταστροφή συνυπάρχουν στη σκηνή.

---

Η ενότητα και η οικονομία του μύθου 🧩

Τρία στοιχεία κάνουν τον μύθο του έργου υποδειγματικό:

• Ενότητα δράσης. Ένα και μόνο ερώτημα διατρέχει το έργο από τον Πρόλογο ως την Έξοδο: «ποιος είναι ο ένοχος;» — που αποδεικνύεται το ίδιο με το «ποιος είμαι εγώ;». Κανένα επεισόδιο δεν είναι διακοσμητικό.
• Αιτιακή αλληλουχία. Κάθε γεγονός γεννά αναγκαστικά το επόμενο: ο λοιμός φέρνει τον χρησμό, ο χρησμός την έρευνα, η έρευνα τον Τειρεσία, ο Τειρεσίας τη σύγκρουση με τον Κρέοντα, η σύγκρουση την Ιοκάστη, η Ιοκάστη το τρίστρατο, το τρίστρατο την ανάγκη του μάρτυρα-βοσκού.
• Σύμπτωση περιπέτειας και αναγνώρισης. Η στιγμή που ο Οιδίπους μαθαίνει ποιος είναι, είναι ταυτόχρονα η στιγμή που από ευτυχία περνά στη δυστυχία. Ο Αριστοτέλης θεωρεί αυτή τη σύμπτωση την τελειότερη δομή τραγικού μύθου.

Ο χρόνος της σκηνικής δράσης είναι μία μόνο μέρα, ενώ ο χρόνος του μύθου καλύπτει δεκαετίες. Ο Σοφοκλής επιτυγχάνει αυτή τη συμπύκνωση με την τεχνική της αναδρομικής αφήγησης: το παρελθόν δεν παριστάνεται, ανακαλύπτεται μέσα από τα λόγια των προσώπων. Το έργο είναι ουσιαστικά μια ανάκριση που καταλήγει στην αυτογνωσία.