Τέταρτο Στάσιμο (στ. 1605-1656)

Κύρια σημεία

Πόσο μάταιη είναι η ανθρώπινη ευτυχία φαίνεται στην περίπτωση του Οιδίποδα που, ενώ προηγουμένως έλυσε το αίνιγμα της Σφίγγας, έσωσε την πόλη και έγινε βασιλιάς, τώρα είναι ο πιο άθλιος από τους ανθρώπους. Τελικά τον βρήκε και τον δίκασε ο χρόνος που όλα τα βλέπει.

Γενικό σχόλιο

Το στάσιμο αυτό είναι ο θρήνος του Χορού μετά την πλήρη αποκάλυψη της αλήθειας. Ο Χορός δεν μιλά μόνο για τον Οιδίποδα: ξεκινά από μια καθολική διαπίστωση για τη μηδαμινότητα όλων των θνητών και κατεβαίνει στο ατομικό παράδειγμα του Οιδίποδα, για να ξαναγυρίσει στο προσωπικό πένθος. Η δομή του είναι μια αντίθεση: παλιά δόξα ↔ σημερινή συμφορά.

Το κείμενο

ΧΟΡΟΣ

1605
Α, αχ, ω γενεές των θνητών,
πόσο εγώ τη ζωή σας
και το μηδέν ένα τα 'χω!
Γιατί ποιος άνθρωπος, ποιος,
την ευτυχία χαίρεται αλλιώς,
1610
παρά σαν μια ονειροφαντασιά,
που αφού θα την ονειρευτεί
γυρνάει και φεύγει;
Τη δικιά σου τη μοίρα,
τη δικιά σου παράδειγμα παίρνω,
1615
ταλαίπωρε Οιδίποδα,
και τίποτ' απ' τ' ανθρώπινα
δε μακαρίζω.
Αυτός όσο κανείς πιο μακριά
σαϊτεύοντας κέρδισε
1620
την πιο ασύγκριτη ευτυχία·
κι αφού ξολόθρεψε, ω Δία,
τη χρησμωδό τη γαμψώνυχη,
πύργος της χώρας μου στυλώθηκε
στο θάνατο καταντικρύ.
1625
Γι' αυτό από τότε
βασιλιάς μου, ω Οιδίπου,
ονομάστηκες και σε μεγάλες
τιμές εδοξάστηκες,
στην τρανή αφεντεύοντας
1630
μέσα τη Θήβα.
Κι τώρα ποιος αθλιότερος ν' ακούς,
ποιος σαν κι αυτόν μέσα σε τέτοιες κατάρες
και τέτοιες άγριες συμφορές
να βρέθηκε με μια στροφή της τύχης;
1635
Ω, αλίμονό σου, Οιδίπου ξακουστέ,
που εσένα, το παιδί,
το ίδιο με τον πατέρα
λιμάνι φοβερό
σε χώρεσε, νυμφίος να πέσεις!
1640
Πώς το δυνάστηκαν, μα πώς
οι πατρικές σου οι αυλακιές
τόσο καιρό, ταλαίπωρε,
αμίλητα να σε υποφέρουν;
Μα σε ήβρε τέλος, δίχως να το θες,
1645
ο χρόνος, που όλα βλέπει, και τον δίκασε
το γάμο τον κακόγαμο,
που ο ίδιος και γεννούσε και γεννιόταν.
Αλίμονό σου, ω του Λάιου γιε,
άμποτ' εγώ ποτέ
1650
να μη σε είχα γνωρίσει·
γιατί πικρά θρηνώ
κι από καρδιάς το κλάμα χύνω.
Όμως, να πω και το σωστό,
χάρη σε σένα μπόρεσα
1655
να ξανασάνω εγώ
κι ύπνο στα μάτια μου να δώσω.

Ερμηνευτικά σχόλια

1605. Αχ, αχ, ω γενεές των θνητών... γυρνάει και φεύγει: Οι ποιητές συχνά εξαίρουν τη ματαιότητα των εγκοσμίων. Ο ίδιος ο Σοφοκλής στον «Αίαντα» γράφει:

.....τίποτα εμείς άλλο
δεν είμαστε, όσοι ζούμε, παρά μόνο
φαντάσματα κι ένας ανάερος ίσκιος (στ. 125 - 127)

Κατά τον Bowra η ανθρώπινη μηδαμινότητα βρίσκεται στο ότι ο άνθρωπος δεν ξέρει τίποτε, στο ότι ζει μέσα σ' έναν κόσμο απατηλών φαινομένων.

1613. Τη δικιά σου τη μοίρα, τη δικιά σου παράδειγμα παίρνω...: Με την περίπτωση του Οιδίποδα οι θεοί θέλησαν να δώσουν ένα σωτήριο μάθημα στους ανθρώπους υποστηρίζει ο Bowra. Ο S.M. Adams όμως υποστηρίζει ότι ο Οιδίπους δεν είναι ο άνθρωπος, είναι απλώς ο Οιδίπους, ο ξεχωριστός· όχι η συνηθισμένη μοίρα (Sophocles the playwright - Oedipus Tyrannus, 81).

1619. κέρδισε την πιο ασύγκριτη ευτυχία: Ο Χορός επισημαίνει την αντίθεση ανάμεσα στην παλιά δόξα και ευτυχία του Οιδίποδα, ανάμεσα στα κατορθώματά του (ξολόθρεψε τη χρησμωδό τη γαμψώνυχη) και την τωρινή του κατάντια.

1644. Μα σε ήβρε τέλος... κακόγαμο: Η ιδέα της αποκατάστασης της ηθικής τάξης είναι βασική για την ελληνική σκέψη και, όταν συντελεστεί στη σκηνή, οδηγεί στην κάθαρση της συνείδησης των θεατών.

1653. Όμως να πω και το σωστό...: Παρά την κατάντια του Οιδίποδα ο Χορός διατηρεί την ευγνωμοσύνη του προς αυτόν για όσα πρόσφερε στην πόλη.