Τρίτο Επεισόδιο (στ. 1199-1459)
Κύρια σημεία
- Αγγελιαφόρος από την Κόρινθο αναγγέλλει το θάνατο του βασιλιά Πόλυβου και την επιθυμία των Κορινθίων να δώσουν τη βασιλεία στον Οιδίποδα.
- Το γεγονός του θανάτου του Πόλυβου χαροποιεί την Ιοκάστη και τον Οιδίποδα, επειδή βλέπουν σ' αυτό τη ματαίωση των χρησμών.
- Ο άγγελος πληροφορούμενος τους φόβους των βασιλέων σχετικά με το χρησμό αποκαλύπτει: (α) ότι ο Οιδίπους δεν είναι γιος του Πόλυβου, (β) ότι είναι ένα έκθετο βρέφος που ο ίδιος δώρισε στον άτεκνο βασιλιά της Κορίνθου, (γ) ότι το βρέφος, που το πήρε από ένα βοσκό του Λάιου, είχε τρυπημένα τα σφυρά των ποδιών του.
- Η Ιοκάστη αναγνωρίζει στον Οιδίποδα το έκθετο παιδί της και προσπαθεί μάταια να τον αποτρέψει από το να μάθει την πραγματική του ταυτότητα.
Το κείμενο
ΙΟΚΑΣΤΗ
Προύχοντες της Καδμείας, μου ήρθε στο νου μου
1200
στους ναούς να πάω των θεών με τούτα
που 'χω πάρει μαζί μου τα στεφάνια
και τα θυμιάματά μου· γιατί ο Οιδίπους
πολύ ψηλά σηκώνει την ψυχή του
με κάθε λογής έγνοιες, και δεν κρίνει,
1205
σαν άντρας γνωστικός, τους νέους χρησμούς
απ' τους παλιούς, μα κάθεται κι ακούει
σ' ό,τι του πουν, αν του μιλούν για φόβο·
αφού λοιπόν μ' όλες τις συμβουλές μου
δεν κατόρθωσα τίποτα, σε σένα,
1210
Λύκειε Απόλλωνα, που είσαι ο πιο κοντά μας,
ήρθα μ' αυτές τις προσφορές ικέτης,
για να δώσεις μια λύση που να σβήσει
το μίασμα· γιατί τώρα τρέμομε όλοι
να βλέπομε έτσι εκείνον, καθώς ναύτες
1215
του πλοίου τον κυβερνήτη αλαλιασμένο.
ΑΓΓΕΛΙΑΦΟΡΟΣ
Θα μπορούσα από σας να μάθω, ω ξένοι,
τα παλάτια του Οιδίποδα πού να 'ναι;
και μάλιστ' αν γνωρίζετε κι ο ίδιος
πού να 'ναι να μού πείτε;
ΧΟΡΟΣ
1220
Αυτά είναι, ξένε,
τα σπίτια του και μέσα είναι κι ο ίδιος
κι αυτή εδώ η γυναίκα του, η μητέρα
των παιδιών του.
ΑΓΓΕΛΙΑΦΟΡΟΣ
Μα ευτυχισμένη να 'ναι
1225
και μες σ' ευτυχισμένους πάντα, αφού είναι
γυναίκα τέλεια σ' όλα της εκείνου.
ΙΟΚΑΣΤΗ
Το ίδιο, ξένε, κι εσύ· γιατί τ' αξίζεις
για τις καλές ευχές σου· μα ξηγήσου,
ποια ανάγκη εδώ σε φέρνει και τι θέλεις
1230
να μας πληροφορήσεις;
ΑΓΓΕΛΙΑΦΟΡΟΣ
Καλά νέα
για τα σπίτια και για τον άρχοντά σου,
δέσποινά μου.
ΙΟΚΑΣΤΗ
Σαν τι νέα, κι από μέρος
1235
τίνος σταλμένος έρχεσαι;
ΑΓΓΕΛΙΑΦΟΡΟΣ
Απ' την Κόρινθο
και τα νέα που θ' ακούσεις μπορεί βέβαια
και να σ' ευχαριστήσουν, και πώς όχι;
μα μπορεί κιόλα και να σε πικράνουν.
ΙΟΚΑΣΤΗ
1240
Μα τι 'ναι κι έχει διπλή δύναμη έτσι;
ΑΓΓΕΛΙΑΦΟΡΟΣ
Βασιλιά τους οι ντόπιοι της Ισθμίας,
καθώς εκεί το λέγαν, θα τον κάμουν.
ΙΟΚΑΣΤΗ
Και πώς, δεν είναι πια στην εξουσία
ο γέροντας ο Πόλυβος;
ΑΓΓΕΛΙΑΦΟΡΟΣ
1245
Και βέβαια
δεν είναι, γιατί ο θάνατος τον έχει
βάλει στον τάφο.
ΙΟΚΑΣΤΗ
Τι μου λες; Αλήθεια
έχει πεθάνει ο Πόλυβος;
ΑΓΓΕΛΙΑΦΟΡΟΣ
Αν είναι
1250
και σε γελώ, μου αξίζει να πεθάνω.
ΙΟΚΑΣΤΗ
Γυναίκα, δε θα πεταχτείς αμέσως
την είδηση να πεις στον κύριό σου;
Ω χρησμοί των θεών, πού λοιπόν είστε;
τον άντρα αυτόν ο Οιδίπους τρέμοντας
1255
μήπως σκοτώσει, ζούσε εξορισμένος
τόσον καιρό· και τώρα εκείνος πάει
έτσι απ' την τύχη, ουδ' απ' αυτού το χέρι.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Γυναίκ' αγαπημένη μου, Ιοκάστη,
γιατί έστειλες να με καλέσεις έξω;
ΙΟΚΑΣΤΗ
1260
Άκουε αυτό τον άνθρωπο και κοίτα
πού οι άγιοι του θεού χρησμοί τελειώνουν.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Και ποιος δα να 'ναι αυτός και τι μας λέει;
ΙΟΚΑΣΤΗ
Έρχεται από την Κόρινθο να φέρει
την είδηση, πως δεν υπάρχει πια
1265
ο πατέρας σου ο Πόλυβος, μα πάει.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Τι μας λες, ξένε, πε μου το κι ο ίδιος.
ΑΓΓΕΛΙΑΦΟΡΟΣ
Αφού αυτό πρώτο πρέπει να βεβαιώσω,
ναι, ξέρε το, πως είναι πεθαμένος.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Και πώς, μ' έγκλημα τάχα ή απ' αρρώστια;
ΑΓΓΕΛΙΑΦΟΡΟΣ
1270
Παλιά κορμιά, μικρή σπρωξιά τα γέρνει.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Απ' αρρώστια, όπως φαίνεται, πάει ο δόλιος.
ΑΓΓΕΛΙΑΦΟΡΟΣ
Καί σύμμετρα με τα πολλά του χρόνια.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Αχ κι αχ· γιατί λοιπόν κανείς, γυναίκα,
να δίνει προσοχή στη μαντολόγα
1275
Δελφική εστία, ή στις κραξιές των όρνιων
ψηλά απ' τον ουρανό, που όπως μου εδείχναν,
θα 'πρεπε τον πατέρα το δικό μου
να τον σκότωνα εγώ; μα τώρα εκείνος
πεθαμένος κάτω απ' τη γη κοιμάται
1280
κι εγώ είμ' εδώ, χωρίς σπαθί ν' αγγίξω,
εκτός πια αν τον εμάρανε ο καημός μου
κι έτσι να θανατώθηκε από μένα.
ΙΟΚΑΣΤΗ
Δε σου τα πρόλεγα όλ' αυτά εγώ τότε;
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
1285
Μου τα 'λεγες, μα με είχε πάρει ο φόβος.
ΙΟΚΑΣΤΗ
Διώξε λοιπόν τώρα όλ' αυτά απ' το νου σου.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Και πώς, δεν πρέπει να φοβούμαι ακόμα
το γάμο της μητέρας μου;
ΙΟΚΑΣΤΗ
Μα αξίζει
1290
ο άνθρωπος να φοβάται, αφού τον έχει
κάτω απ' την εξουσία της η Τύχη
και καθαρά τίποτα δεν προβλέπει;
Το πιο καλύτερο είναι, έτσι όπως λάχει,
να ζει κανείς όσο μπορεί· και συ
1295
μην τρέμεις της μητέρας σου τους γάμους·
πολλοί με τη μητέρα τους ως τώρα
έχουν πλαγιάσει στ' όνειρό τους· όμως,
όσοι δε δίνουν σημασία στα τέτοια,
περνούνε και πιο εύκολα τη ζωή τους.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
1300
Καλά θε να 'ταν όλ' αυτά ειπωμένα,
αν αυτή που με γέννησε δε ζούσε·
μα αφού ζει, ανάγκη πάσα, όσο και να 'ναι
σωστά όσα λες, να 'χω πάντα το φόβο.
ΙΟΚΑΣΤΗ
Μα οι τάφοι του πατέρα σου μεγάλο
1305
είναι φως για τα μάτια σου.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Μεγάλο,
το νιώθω, μα της ζωντανής ο φόβος —
ΑΓΓΕΛΙΑΦΟΡΟΣ
Μα ποια είν' αυτή η γυναίκα που φοβάστε;
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Είναι η Μερόπη, γέρο, που την είχε
1310
ο Πόλυβος γυναίκα.
ΑΓΓΕΛΙΑΦΟΡΟΣ
Και τι να 'ναι
που σας κάνει να φοβάστε από κείνη;
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Θεόσταλτος χρησμός τρομερός, ξένε.
ΑΓΓΕΛΙΑΦΟΡΟΣ
Και μπορεί να τον πείτε, ή μη δεν κάνει
1315
να τον ακούσει κι άλλος;
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Πώς δεν κάνει;
Είπε ο Λοξίας κάποτε, πως πρέπει
γυναίκα τη μητέρα μου να κάμω
και το αίμα του πατέρα μου να χύσω
1320
με τα χέρια μου αυτά· κι εγώ για τούτο
ζούσα μακριά απ' την Κόρινθο από χρόνια.
Κι ήταν αλήθεια για καλό μου· μα όμως
και τίποτα τόσο γλυκό δεν είναι
παρά να βλέπεις των γονιών τα μάτια.
ΑΓΓΕΛΙΑΦΟΡΟΣ
1325
Μα αλήθεια, αυτά φοβόσουν κι είχες φύγει
εκεί από την πατρίδα;
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Ναι, γιατί
δεν ήθελα φονιάς εγώ να γινω
του πατέρα μου, γέρο.
ΑΓΓΕΛΙΑΦΟΡΟΣ
1330
Και πώς τώρα
να μη σ' έβγαζα εγώ απ' αυτό το φόβο,
αφού μ' αυτή ήρθα, βασιλιά, για σένα
την καλή μου διάθεση;
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Και θα 'χεις
1335
την πλερωμή από μέρους μου που αξίζεις.
ΑΓΓΕΛΙΑΦΟΡΟΣ
Μα ίσα-ίσα κι εγώ γι' αυτό είναι που ήρθα,
για να δω τίποτα καλό από σένα
σαν θα γυρίσεις σπίτι σου.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Ποτέ μου
1340
εγώ δε θα βρεθώ με τους γονιούς μου.
ΑΓΓΕΛΙΑΦΟΡΟΣ
Γιε μου, δεν ξέρεις, φαίνεται, τι κάνεις.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Πώς, γέροντα; για το θεό, εξηγήσου.
ΑΓΓΕΛΙΑΦΟΡΟΣ
Αν είναι αυτός ο λόγος που αποφεύγεις
στα σπίτια σου να 'ρθεις.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
1345
Γιατί φοβούμαι
μη βγουν αληθινοί οι χρησμοί του Φοίβου.
ΑΓΓΕΛΙΑΦΟΡΟΣ
Μην πέσεις σε ανομία με τους γονιούς σου;
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Αυτό είναι, γέρο· αυτό φοβούμαι πάντα.
ΑΓΓΕΛΙΑΦΟΡΟΣ
Να ξέρεις τάχα πως δεν έχεις δίκιο
1350
καθόλου να φοβάσαι;
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Και πώς όχι,
αφού από κείνους είμαι γεννημένος;
ΑΓΓΕΛΙΑΦΟΡΟΣ
Γιατί δεν είχε ο Πόλυβος συγγένεια
καμιά με σένα.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
1355
Πώς, τι λες; αλήθεια
δε με γέννησε ο Πόλυβος;
ΑΓΓΕΛΙΑΦΟΡΟΣ
Δεν είσαι
πιότερο εκείνου, απ' ό,τι είσαι και μένα,
μα το ίδιο.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Και πώς είναι ο πατέρας
1360
το ίδιο μ' έναν, που τίποτα δε μου είναι;
ΑΓΓΕΛΙΑΦΟΡΟΣ
Μα δε γέννησα ούτ' εγώ, ούτ' εκείνος.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Και γιατί τότε να με λέει "παιδί μου";
ΑΓΓΕΛΙΑΦΟΡΟΣ
Δώρο σε πήρε κάποτε, να ξέρεις,
απ' τα δικά μου χέρια.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
1365
Κι έτσι τόσο
μ' αγάπησε, ενώ με είχε πάρει απ' άλλον;
ΑΓΓΕΛΙΑΦΟΡΟΣ
Τον έσφιξε η ακληριά του που είχε ως τότε.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Και με είχες αγοράσει εσύ, ή με βρήκες
και μ' έδωσες;
ΑΓΓΕΛΙΑΦΟΡΟΣ
1370
Σε ήβρα στου Κιθαιρώνα
τις σύδεντρες πλαγιές.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Και για ποιο λόγο
βρέθηκες να γυρνάς σ' αυτά τα μέρη;
ΑΓΓΕΛΙΑΦΟΡΟΣ
Κοπάδια φύλαγα ορεινά εκεί πάνω.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
1375
Βοσκός λοιπόν και με μισθό γυρνούσες;
ΑΓΓΕΛΙΑΦΟΡΟΣ
Για να γενώ σωτήρας σου, παιδί μου,
εκείνο τον καιρό.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Και τί κακό
με βρήκες να υποφέρω, όταν με πήρες;
ΑΓΓΕΛΙΑΦΟΡΟΣ
1380
Οι κλείδωσες θενά το μαρτυρούσαν
των ποδιών σου.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Ωιμέ, ποια μου θυμίζεις
παλιά μου συφορά!
ΑΓΓΕΛΙΑΦΟΡΟΣ
Σ' έλυσα που είχες
1385
τα σφυρά των ποδιών σου τρυπημένα.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Φριχτή ντροπή απ' τα σπάργανά μου επήρα.
ΑΓΓΕΛΙΑΦΟΡΟΣ
Που σ' αυτό και χρωστάς τ' όνομα που 'χεις
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Ω για όνομα των θεών, πε μου, ποιος ήταν
που το 'καμε, η μητέρα μου ή ο πατέρας;
ΑΓΓΕΛΙΑΦΟΡΟΣ
1390
Δεν ξέρω· αυτός που σ' έδωκε σε μένα
θα γνωρίζει καλύτερα.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Ώστε απ' άλλον
με πήρες και δεν είσαι εσύ που με ήβρες.
ΑΓΓΕΛΙΑΦΟΡΟΣ
Όχι, σε μένα σ' έδωκε ένας άλλος
1395
βοσκός.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Και ποιος; ξέρεις να πεις ποιος ήταν;
ΑΓΓΕΛΙΑΦΟΡΟΣ
Μ' απ' τους δούλους του Λάιου ελεγόταν.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Που ήταν πριν βασιλιάς σ' αυτή τη χώρα;
ΑΓΓΕΛΙΑΦΟΡΟΣ
Μάλιστα, αυτού του ανθρώπου βοσκός ήταν.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
1400
Και να 'ναι ζωντανός αυτός ακόμα
για να τον δω κι εγώ;
ΑΓΓΕΛΙΑΦΟΡΟΣ
Εσείς οι ντόπιοι
θα το ξέρετε αυτό καλύτερά μου.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Είναι από σας κανείς εδώ να ξέρει
1405
το βοσκό που λέει αυτός, αν στα χωράφια,
ή κάπου εδώ τον είδε; αποκριθείτε
κι ήρθε ο καιρός να βγουν αυτά στη μέση.
ΧΟΡΟΣ
Νομίζω πως κανείς άλλος δε θα 'ναι,
μα αυτός απ' τα χωράφια που ζητούσες
1410
πριν να τον δεις· όμως πιο καλά απ' όλους
θα μπορούσε να σου το πει η Ιοκάστη.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Λες να 'ναι αυτός, γυναίκα, που εμείς τώρα
θέλαμε νά 'ρθει εδώ, ο ίδιος με κείνον
που λέει ετούτος;
ΙΟΚΑΣΤΗ
1415
Τι τα θες ποιον είπε;
Μη δίνεις διόλου προσοχή και κάμε
μηδέ να τα θυμάσαι μάταια λόγια.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Ποτέ αυτό δε θα γίνει· να πετύχω
τέτοια σημάδια εγώ και δε θενά βρω
1420
ποια είναι η γενιά μου;
ΙΟΚΑΣΤΗ
Μη, για το θεό·
αν λυπάσαι τη ζωή σου, παραιτήσου
απ' το ψάξιμο αυτό· φτάνει η δική μου
η συφορά.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
1425
Μα έγνοια σου εσένα· εσύ
και αν εγώ τρίδουλος βρεθώ από μάνα,
δεν έχεις να ταπεινωθείς καθόλου.
ΙΟΚΑΣΤΗ
Όμως άκου και μένα, σε ξορκίζω,
και μην το κάμεις.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Μου είναι αδύνατο
1430
να σου υπακούσω και να μην τα μάθω
ξάστερα αυτά.
ΙΟΚΑΣΤΗ
Μα εγώ είναι για καλό σου
που τις πιο ορθές τις συμβουλές σου δίνω.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Αυτές ίσα-ίσα οι συμβουλές μου κάνουν
1435
κακό τόσον καιρό.
ΙΟΚΑΣΤΗ
Δυστυχισμένε,
είθε ποτέ ποιος είσαι να μη μάθεις.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Δε θα πάει κανείς να μου τον φέρει
εδώ το βοσκό; κι αυτή αφήσετέ την
1440
να χαίρεται με την πλούσια γενιά της.
ΙΟΚΑΣΤΗ
Αλί σου αλί, τρισάμοιρε· γιατ' είναι
αυτό το μόνο που 'χω να σου δώσω
τ' όνομα πια κι ύστερα τίποτ' άλλο.
ΧΟΡΟΣ
Γιατί η γυναίκα να 'φυγε έτσι, Οιδίπου,
1445
απ' άγρια τιναγμένη λύπη; Τρέμω
μη σε κακό ξεσπάσει η σιωπή της.
ΟΙΔΙΠΟΥΣ
Σ' ό,τι θέλει ας ξεσπάσει· όμως εγώ
θα επιμείνω να μάθω τη γενιά μου
κι ας είναι ταπεινή· εκείνη βέβαια,
1450
που σαν γυναίκα επάνω της το παίρνει,
θα ντρέπεται την πρόστυχη σειρά μου.
Μα εγώ που παίρνω για παιδί της Τύχης
τον εαυτό μου, της καλοδωρήτρας,
δε θε ν' ατιμαστώ, γιατί αυτήν έχω
1455
μητέρα μου, κι οι μήνες της ζωής μου
και μικρό μ' έχουν και μεγάλο δείξει.
Κι αφού τέτοιος γεννήθηκα, ποτέ μου
πια αλλιώτικος δε θά βγω, που ν' αφήσω·
έτσι χωρίς να μάθω τη γενιά μου.
Ερμηνευτικά σχόλια
1205. δεν κρίνει, σαν άντρας γνωστικός, τους νέους χρησμούς απ' τους παλιούς: Η Ιοκάστη, παρόλο που επιμένει στο ανυπόστατο των χρησμών, καταφεύγει στην προσευχή και στις προσφορές προς τον Απόλλωνα. Η προσευχή της αποσκοπεί όχι μόνο στο «να σβηστεί το μίασμα» αλλά και στο ν' απαλλαγεί ο Οιδίπους από τη βαριά κατηγορία, που, αν βγει αληθινή, θα βουτήξει και αυτόν και την ίδια στην πιο φοβερή ντροπή.
Με τη χειρονομία και τα λόγια της Ιοκάστης η βαριά ατμόσφαιρα του προηγούμενου επεισοδίου (υποψίες και φόβοι του Οιδίποδα ότι και ο ίδιος μπορούσε να είναι ο φονιάς του Λάιου) μεταφέρεται πάλι στη σκηνή.
1215. Αγγελιαφόρος: μπαίνει εύθυμος από την αριστερή πάροδο, επειδή νομίζει πως φέρνει ευχάριστες ειδήσεις. Η είσοδός του φέρνει μια μετατόπιση στη συνέχεια του έργου: (α) μας μεταφέρει στα όσα έγιναν στην Κόρινθο (θάνατος του Πόλυβου), (β) η συνομιλία του αγγελιοφόρου με τον Οιδίποδα οδηγεί τον τελευταίο στην αναζήτηση της πραγματικής του ταυτότητας, ενώ προηγουμένως προσπαθούσε ν' ανακαλύψει το φονιά του Λάιου.
1222. η γυναίκα του, η μητέρα των παιδιών του: Οι λέξεις όπως είναι το κείμενο, υποδηλώνουν την αληθινή σχέση της Ιοκάστης με τον Οιδίποδα: είναι γυναίκα και μητέρα του.
1253. ω χρησμοί των θεών, πού λοιπόν είστε; - πού οι άγιοι του θεού χρησμοί τελειώνουν: Η Ιοκάστη εκφράζεται ειρωνικά για τους χρησμούς, πράγμα που για το θεατή είναι τραγική ειρωνεία, επειδή γνωρίζει ότι οι χρησμοί έχουν επαληθευτεί. Η Ιοκάστη βέβαια αναφέρεται όχι στους ίδιους τους θεούς, αλλά στους μάντεις που προφητεύουν εν ονόματί τους. Οι θεοί είναι σοφοί, αλλά δεν προνοούν για τους ανθρώπους· έτσι τουλάχιστον πιστεύει. Η Ιοκάστη φαίνεται να αντικαθιστά την κυριαρχία των θεών με την κυριαρχία της τύχης.
1273. γιατί λοιπόν κανείς, γυναίκα, να δίνει προσοχή...: Και ο Οιδίπους παρουσιάζεται στο σημείο αυτό το ίδιο ασεβής με την Ιοκάστη.
1289. Μα αξίζει ο άνθρωπος να φοβάται, αφού τον έχει κάτω απ' την εξουσία της η Τύχη: Εδώ η Τύχη δε σημαίνει αυτό που λέμε μοίρα, πεπρωμένο, προδιαγεγραμμένο, αλλά το συμπτωματικό και το απρόβλεπτο: αυτό που ο άνθρωπος δεν είναι σε θέση να προβλέψει. Ο Θουκυδίδης στο IV62 λέει κάτι ανάλογο: «Ως επί το πλείστον η αβεβαιότητα διευθύνει το μέλλον».
1293. Το πιο καλύτερο είναι, έτσι όπως λάχει, να ζει κανείς όσο μπορεί: Εδώ η Ιοκάστη δείχνει περιφρόνηση και αδιαφορία για κάθε ηθική αρχή.
1330. Και πώς τώρα να μη σ' έβγαζα εγώ απ' αυτό το φόβο: Ο άγγελος νομίζει ότι αποκαλύπτοντας τη γενιά του Οιδίποδα τον ευεργετεί, ενώ συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο.
1337. για να δω τίποτα καλό από σένα: Αξίζει να προσέξουμε την αντίθεση ανάμεσα στην πρόθεση (το σκοπό) του ανθρώπου και το αποτέλεσμά της. Δεν είναι η πρώτη φορά που ο ανθρώπινος υπολογισμός διαψεύδεται μέσα στην πλοκή του έργου.
1357. Δεν είσαι πιότερο εκείνου, απ' ό,τι είσαι με μένα, μα το ίδιο: Ο αγγελιοφόρος κάνει πνεύμα, θαμπωμένος από την εξυπνάδα και τη «γνώση» του. Αυτό που λέει είναι λαϊκή έκφραση.
Άξια προσοχής είναι και η μεθοδική εκ μέρους του Οιδίποδα εξέταση του αγγελιοφόρου, που βαθμιαία φέρνει στο φως την αλήθεια, ολόκληρη την αλήθεια για την Ιοκάστη, ένα μεγάλο μέρος της για τον Οιδίποδα.
Η στιχομυθία μεταξύ Οιδίποδα-αγγελιοφόρου εκφράζει όλο το εσωτερικό δράμα και την αγωνία του Οιδίποδα.
1376. Για να γενώ σωτήρας σου, παιδί μου: Επειδή ο γέρος λέει πως έγινε σωτήρας του, ο Οιδίπους ρωτά από ποια κακή κατάσταση τον έσωσε, όταν τον βρήκε εκτεθειμένο. Ο Κορίνθιος θα πει για τα τρυπημένα σφυρά των ποδιών του και έτσι θα καταλάβει η Ιοκάστη ότι ο Οιδίπους είναι το παιδί της.
1387. Που σ' αυτό και χρωστάς τ' όνομα που 'χεις: Ονομάστηκε Οιδίπους, δηλαδή φουσκοπόδης (από το αρχαίο οἰδάω = πρήζομαι, φουσκώνω και πους).
1418. να πετύχω τέτοια σημάδια εγώ και δε θενά βρω ποια είναι η γενιά μου: Σε τούτα τα λόγια διαπιστώνουμε άλλη μια φορά την ορμητικότητα του Οιδίποδα· είναι το ανήσυχο πνεύμα, ο φλογερός ερευνητής της αλήθειας, που παραμερίζοντας το πρόβλημα της ανακάλυψης του φονιά του Λάιου ζητά να χύσει φως στο μυστήριο της καταγωγής του. Κατά τον Α. Τερζάκη «το δυναμικό σχήμα» της τεχνικής (δηλαδή αυτό που βοηθά στην εξέλιξη της υπόθεσης, στην πλοκή και λύση) αυτής της τραγωδίας είναι η αναζήτηση ενός αγνώστου.
1430. φτάν' η δική μου η συφορά: Αυτά τα λόγια κρύβουν τη συγκλονιστική τραγωδία της Ιοκάστης που αναγνωρίζει ότι οι χρησμοί έχουν επαληθευτεί και ότι μπροστά της έχει το έκθετο παιδί της. Υποφέρει μόνη της· ούτε ο Οιδίπους την καταλαβαίνει ούτε ο αγγελιοφόρος που έχει την εντύπωση πως ευεργετεί τον Οιδίποδα.
1441. Αλί σου, αλί, τρισάμοιρε... τίποτ' άλλο: Αυτά είναι τα τελευταία λόγια της Ιοκάστης πριν από το θάνατό της. Ο Οιδίπους όμως βρίσκεται ακόμη σε άγνοια και δεν καταλαβαίνει το νόημα των λόγων της.
1450. σαν γυναίκα επάνω της το παίρνει: Είναι δηλαδή ευαίσθητη σε μια κατώτερη καταγωγή. Ο ίδιος ο Οιδίπους όμως το «έχει πάρει επάνω του», υπερηφανεύεται σ' ένα πιο υψηλό επίπεδο: στην υπερβολική αυτοπεποίθησή του που προέρχεται από την τυφλή εμπιστοσύνη στη δύναμη της λογικής, του μυαλού του. Γι' αυτό και η αισιόδοξη δήλωσή του που ακολουθεί «Μα εγώ που παίρνω για παιδί της Τύχης τον εαυτό μου, της καλοδωρήτρας...» Και σ' αυτό το σημείο όμως η λογική του τον έχει παραπλανήσει και πάλι, αφού πιστεύει πως η αντίδραση της Ιοκάστης οφείλεται στο φόβο μήπως αποδειχτεί ο Οιδίπους άνθρωπος ταπεινής καταγωγής.
1455. και οι μήνες της ζωής μου και μικρό μ' έχουν και μεγάλο δείξει: Επειδή, ενώ τον εξέθεσαν για να πεθάνει, ανατράφηκε βασιλικά· ύστερα, ενώ περιπλανιόταν, έσωσε τις Θήβες λύνοντας το αίνιγμα της Σφίγγας και έγινε βασιλιάς.