Ο Άνθρωπος και η Μοίρα στα έργα του Σοφοκλή

Η Μοίρα είναι η δημιουργός δύναμη των ανθρωπίνων. Τίποτε δεν μπορεί να προσφέρει προστασία από τα πλήγματά της και κανένας δεν μπορεί να σταματήσει τις μεταστροφές της.

Ο άνθρωπος όμως κατά το Σοφοκλή έχει τη δυνατότητα να μη λυγίσει. Μπορεί ν' αντιμετωπίσει την αμετακίνητη μοίρα, χωρίς ν' απαρνηθεί τον εαυτό του, έστω κι αν δεν μπορεί να την αλλάξει. Γι' αυτό οι περισσότερες από τις τραγωδίες του Σοφοκλή απαιτούν μια εκλογή εκ μέρους ενός από τα κυριότερα πρόσωπα (π.χ. του Αίαντα, της Αντιγόνης). Τα χτυπήματα της Μοίρας θα αναγκάσουν τον άνθρωπο να υποκύψει, να φανεί ασυνεπής σε όλα όσα έκανε ή πίστεψε, να αλλάξει τη στάση του στη ζωή, να υποκύψει ή θα αναδείξουν την προσωπικότητά του και θα ισχυροποιήσουν τα πιστεύω του. Για το Σοφοκλή ο άνθρωπος είναι ελεύθερος να εκλέξει και υπεύθυνος για τον τρόπο που θα αντιμετωπίσει τα χτυπήματα αυτά.

Ο καθένας, ανάλογα με το χαρακτήρα του, αντιμετωπίζει τα πράγματα· μόνο οι ξεχωριστοί δε λυγίζουν (όπως η Αντιγόνη, σε αντίθεση με την Ισμήνη). Ακόμα και η αυτοκτονία του Αίαντα και η αυτοτύφλωση του Οιδίποδα δεν είναι παθητική αντίδραση ούτε υποχώρηση αλλά υπεύθυνη αντιμετώπιση της πραγματικότητας, σύμφωνη με την προσωπικότητα του ήρωα.

Ο ηρωισμός των πρωταγωνιστών του Σοφοκλή - και του ανθρώπου γενικότερα - βρίσκεται στο ότι δεν υποκύπτουν στη Μοίρα ούτε ισοπεδώνονται από τα χτυπήματά της. Το μοιραίο γίνεται πάντα, αλλά ο ήρωας διασώζει την αξιοπρέπειά του και εμπνέει την πίστη στις δυνατότητες του Ανθρώπου.

Αν λάβουμε υπόψη ότι ο Σοφοκλής είναι ένας ξεχωριστός Αθηναίος της κλασικής εποχής, που ζει το μεγαλείο της Αθήνας και του πολιτισμού της, καταλαβαίνουμε γιατί δίνει ιδιαίτερη σημασία στον παράγοντα Άνθρωπος και στο ηρωικό μεγαλείο του: το ελεύθερο πνεύμα, η δημοκρατική συνείδηση, το κλασικό θαύμα, πρέπει να διασωθούν μέσα από κάθε χτύπημα της Μοίρας, για να έχει τη δυνατότητα το ανθρώπινο γένος να μεγαλουργεί. Ήρωας για το Σοφοκλή είναι αυτός που διατηρεί μέχρι τέλους το ήθος αυτό.