Βασικές έννοιες της τραγωδίας 🎭

Ορισμός της τραγωδίας

Ο Αριστοτέλης στην Ποιητική του (VI 2-3) ορίζει την τραγωδία ως εξής:

«Ἔστιν οὖν τραγῳδία μίμησις πράξεως σπουδαίας καί τελείας, μέγεθος ἐχούσης, ἡδυσμένῳ λόγῳ χωρίς ἑκάστῳ τῶν εἰδῶν ἐν τοῖς μορίοις, δρώντων καί οὐ δι' ἀπαγγελίας, δι' ἐλέου καί φόβου περαίνουσα τήν τῶν τοιούτων παθημάτων κάθαρσιν».

Η τραγωδία δηλαδή είναι μίμηση πράξεως σπουδαίας και αυτοτελούς, η οποία έχει αρχή, μέση και τέλος, καθώς και κάποιο μέγεθος, με λόγο διαφορετικό για τα δυο μέρη της (δηλαδή με ρυθμό, μέτρο στο διάλογο και μουσική μελωδία στα χορικά). Η πράξη αυτή, που εκτελείται με πρόσωπα που δρουν επάνω στη σκηνή και δεν απαγγέλλουν απλώς, εξαγνίζει στην ψυχή των θεατών τα πρόσωπα που δρουν και πάσχουν με τη συμπάθεια (έλεον) του θεατή για τον ήρωα και το φόβο μήπως και ο θεατής βρεθεί σε όμοια με τον ήρωα θέση.

Ορισμός εννοιών

Αναγνώριση: η μεταβολή από την άγνοια στη γνώση, όταν δηλαδή δυο πρόσωπα μαθαίνουν την πραγματική τους σχέση που προηγουμένως την αγνοούσαν.

Περιπέτεια: η μεταβολή των καταστάσεων στο αντίθετο, το απρόσμενο γεγονός.

Τραγική ειρωνεία: είναι εκείνη η κατάσταση στην οποία ένα πρόσωπο αγνοεί την τραγική κατάστασή του ή την τραγική καταστροφή που το περιμένει, ενώ εμείς (οι θεατές) ξέρουμε την πραγματική του κατάσταση.

Σκηνική οικονομία: η σκόπιμη διάταξη των μερών του δράματος, ώστε να επιτυγχάνεται η φυσική και έντεχνη ανέλιξη του μύθου, η διαγραφή των χαρακτήρων και η ανάδειξη των ιδεών.

Ύβρη: η αλαζονική στάση του ανθρώπου απέναντι στους θεούς, όταν πολλές φορές θέλει να φανεί ανώτερός τους. Ο ηρωικός άνθρωπος με την υπεράνθρωπη δύναμη που νιώθει μέσα του, παρουσιάζεται να ξεπερνά τα όρια της ανθρώπινης φύσης και γίνεται πολλές φορές υβριστής. Κατά την αντίληψη των αρχαίων Ελλήνων οι θεοί τιμωρούσαν την ύβρη.

Σωφροσύνη: είναι η εκ μέρους του ανθρώπου γνώση των ορίων του και η τήρηση του μέτρου στις εκδηλώσεις του.

Κάθαρση: Προσωρινή εξάλειψη των συναισθημάτων ελέου - οίκτου - φόβου. Ο θεατής είχε μέσα στην ψυχή του συναισθήματα ελέου - οίκτου - φόβου για τα πάθη του ήρωα. Με την κάθαρση καθαρίζεται (ανακουφίζεται) η ψυχή από αυτά τα συναισθήματα.

Κατά ποιόν μέρη της τραγωδίας

Κατά ποιόν μέρη της τραγωδίας είναι:

1. μύθος
2. ήθος, δηλαδή οι χαρακτήρες των προσώπων
3. η λέξη (το ύφος)
4. η διάνοια, οι ιδέες δηλαδή του έργου
5. μελοποιία (η μουσική που συνόδευε τα λυρικά μέρη)
6. όψη (τα σκηνικά)

Κατά ποσόν μέρη της τραγωδίας

Κατά ποσόν μέρη της τραγωδίας είναι: το διαλογικό και το χορικό.

Το διαλογικό διαιρείται σε πρόλογο, επεισόδια και έξοδο.

Το χορικό σε πάροδο, στάσιμα, από σκηνής μέλη (τραγούδια) που μπορεί να είναι μονωδίες ή διωδίες των ηθοποιών και κομμούς (κόπτω = κτυπώ, από τα στηθοκτυπήματα των επιθανάτιων θρήνων) δηλ. αμοιβαία θρηνητικά τραγούδια μεταξύ του χορού και ενός ή δυο προσώπων του έργου.