📜 Σχόλια στο λόγο των Κορινθίων (§71)
Εδώ σχολιάζεται η §71, η τελευταία παράγραφος του λόγου των Κορινθίων. Είναι το κλείσιμο της δημηγορίας: οι Κορίνθιοι επαναλαμβάνουν συμπυκνωμένα την κατηγορία τους κατά της σπαρτιατικής βραδύτητας και προχωρούν στην πιο σκληρή τους κίνηση, την έμμεση απειλή ότι θα αλλάξουν στρατόπεδο.
🏛️ §71
Οι Κορίνθιοι εξακολουθούν να κατηγορούν τους Σπαρτιάτες για αναβλητικότητα, αδράνεια και νωθρότητα και για μια λανθασμένη, κατά τη γνώμη τους, αμυντική στάση που ισοδυναμεί με ανανδρία. Τους κατηγορούν επίσης για συντηρητισμό και ξεπερασμένα συστήματα (αρχαιότροπα επιτηδεύματα) σε αντίθεση με τους Αθηναίους που εξαιτίας της πολυπραγμοσύνης και της πολυπειρίας τους είναι νεωτεριστές, αναπροσαρμόζουν τους τρόπους τους και την πολεμική τους τέχνη. Οι Κορίνθιοι παροτρύνουν επίσης τους Σπαρτιάτες να βοηθήσουν τους Ποτιδαιάτες που είναι φίλοι και συγγενείς τους, και έμμεσα απειλούν να προσχωρήσουν σ' άλλη συμμαχία εξαιτίας της Σπαρτιατικής απροθυμίας να βοηθήσουν τους συμμάχους τους σε ώρα κινδύνου.
Όλη η δημηγορία των Κορινθίων στηρίζεται σε μια αντίθεση: Αθηναίοι = νεωτερισμός, πολυπραγμοσύνη, τόλμη — Σπαρτιάτες = συντηρητισμός, αδράνεια, βραδύτητα. Η §71 συγκεντρώνει το δίπολο αυτό σε λίγες γραμμές και το μετατρέπει σε επιχείρημα δράσης.
-
όμως μια τέτοια πολιτική... τις ίδιες αντιλήψεις: Οι Κορίνθιοι θέλουν να πουν πως μια καθαρά αμυντική πολιτική μπορεί ν' αποδώσει μόνο όταν και ο αντίπαλος ακολουθεί την ίδια τακτική, σέβεται δηλαδή το γείτονά του και δε δείχνει επιθετικές διαθέσεις.
-
τα συστήματά σας... είναι απηρχαιωμένα: Τα ήθη, οι τρόποι και η πολιτική τους.
-
τεχνική: Εδώ εννοεί κυρίως την πολεμική τέχνη· πρέπει να επινοηθούν νέα πολιτικά συστήματα, όπως γίνεται και με την πολεμική τέχνη.
-
να μην αφήσετε φιλική πολιτεία στο έλεος του χειρότερου εχθρού σας: Οι Ποτιδαιάτες ήταν άποικοι των Κορινθίων και επομένως Δωριείς και φίλοι των Λακεδαιμονίων.
-
όπως έχετε υποσχεθεί: Πραγματικά οι άρχοντες των Λακεδαιμονίων υποσχέθηκαν στους Ποτιδαιάτες πως, αν οι Αθηναίοι έκαναν επίθεση εναντίον τους, οι Λακεδαιμόνιοι θα εισέβαλλαν στην Αττική (Θουκ. 1.58.1).
-
για να μη μας εξωθήσετε... άλλες συμμαχίες: Οι Κορίνθιοι απειλούν πως θα προσχωρήσουν στη συμμαχία των Αργείων που ήταν εχθροί των Λακεδαιμονίων. Οι Κορίνθιοι πραγματοποίησαν την απειλή τους το 421 π.Χ., όταν με την υπογραφή της Νικείας Ειρήνης θεώρησαν πως προδοτικά εγκαταλείφθηκαν από τους Σπαρτιάτες.
Το σχόλιο 6 δείχνει πως η κορινθιακή απειλή επαληθεύτηκε είκοσι χρόνια αργότερα. Ο Θουκυδίδης, γράφοντας μετά το τέλος του πολέμου, γνωρίζει την κατάληξη· η τοποθέτηση της απειλής στο κλείσιμο του λόγου λειτουργεί έτσι και ως προειδοποίηση για τα μελλούμενα.
Ο Θουκυδίδης με την ομιλία αυτή των Κορινθίων, όπως και με τις επόμενες ομιλίες των Αθηναίων πρεσβευτών και του Αρχιδάμου, προσπαθεί να μας δώσει τα κίνητρα, τη διάθεση, τις σκέψεις και τη γενική ατμόσφαιρα που τελικά οδήγησε τους Αθηναίους, τους Κορινθίους και τους Σπαρτιάτες στον πόλεμο.
🔎 Πώς κλείνει ο λόγος των Κορινθίων
Η §71 συγκεντρώνει τρεις κινήσεις πίεσης προς τη Σπάρτη:
- Ηθική πίεση: η αμυντική πολιτική της Σπάρτης χαρακτηρίζεται ανανδρία και ο συντηρητισμός της απηρχαιωμένος — ένα επιχείρημα που πλήττει την ίδια την πολεμική φήμη των Λακεδαιμονίων.
- Πίεση συμμαχικής υποχρέωσης: η επίκληση των Ποτιδαιατών και της υπόσχεσης που είχαν δώσει οι Σπαρτιάτες (Θουκ. 1.58.1). Οι Κορίνθιοι δεν ζητούν χάρη, αλλά την εκπλήρωση δεσμεύσεως.
- Απειλή αποχώρησης: η έμμεση δήλωση προσχώρησης σε άλλη συμμαχία, δηλαδή στο Άργος. Επειδή η Κόρινθος ήταν από τα ισχυρότερα μέλη της Πελοποννησιακής Συμμαχίας, η απώλειά της θα ήταν καταστροφική για τη Σπάρτη.
Ο λόγος δεν κλείνει με έκκληση αλλά με δίλημμα: ή πόλεμος τώρα, ή διάλυση της συμμαχίας. Οι Κορίνθιοι δεν αφήνουν στη Σπάρτη τρίτη επιλογή — ούτε αναμονή ούτε διαιτησία, την οποία προέβλεπαν οι υπάρχουσες συνθήκες.