Βίος του Θουκυδίδη 📜
Ο Θουκυδίδης γεννήθηκε στο δήμο Αλιμούντα της Αττικής (σημερινό Άλιμο) κοντά στο Φάληρο γύρω στο 460 π.Χ. Ο πατέρας του λεγόταν Όλορος και ήταν ίσως συγγενής με το βασιλιά των Θρακών Όλορο, την κόρη του οποίου παντρεύτηκε ο Μιλτιάδης, ο νικητής των Περσών στο Μαραθώνα. Από το γάμο αυτό γεννήθηκε ο Κίμωνας. Επομένως ο ιστορικός Θουκυδίδης φαίνεται να είχε σχέση με την αριστοκρατική οικογένεια του Μιλτιάδη και του Κίμωνα. Η άποψη αυτή ενισχύεται και από το γεγονός πως ο τάφος του Θουκυδίδη δεικνυόταν ανάμεσα στα λεγόμενα Κιμώνεια μνήματα. Κατά τη μαρτυρία του αρχαιολόγου Πολέμωνα (2ος αι. π.Χ.) ο τάφος του Θουκυδίδη έφερε την επιγραφή «Θουκυδίδης Ολόρου Αλιμούσιος».
Η επιτύμβια επιγραφή «Θουκυδίδης Ολόρου Αλιμούσιος» ακολουθεί τον τυπικό αθηναϊκό τρόπο ταυτοποίησης: όνομα – όνομα πατέρα – δήμος καταγωγής. Το θρακικό όνομα «Όλορος» δίπλα στο αθηναϊκό «Αλιμούσιος» αποτυπώνει σε τρεις λέξεις τη διπλή ταυτότητα του ιστορικού.
Η θρακική καταγωγή και τα μεταλλεία 💰
Με τη Θρακική καταγωγή του Θουκυδίδη συνδέεται και το γεγονός πως ο ιστορικός είχε κτήματα και μεταλλεία χρυσού στη Σκαπτή Ύλη της Θράκης απέναντι από τη Θάσο. Φαίνεται μάλιστα πως ασκούσε και κάποια επιρροή πάνω στον πληθυσμό της περιοχής αυτής· γι' αυτό οι Αθηναίοι το 424 π.Χ. του ανέθεσαν μαζί με τον Ευκλή τη στρατιωτική διαφύλαξη των παραλίων της Θράκης και ιδιαίτερα της σημαντικής Αθηναϊκής αποικίας Αμφίπολης.
Η οικονομική αυτή δύναμη δεν ήταν απλώς ένδειξη πλούτου: εξηγεί γιατί ένας Αθηναίος πολίτης μπορούσε να έχει προσωπικό κύρος σε μια περιοχή εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από την πατρίδα του — και γιατί η Αθήνα τον εμπιστεύτηκε με τη φύλαξη ενός τόσο κρίσιμου μετώπου.
Η Αμφίπολη και η εξορία ⚔️
Όταν όμως ο Σπαρτιάτης στρατηγός Βρασίδας επιτέθηκε εναντίον της Αμφίπολης, ο Θουκυδίδης που κατά τύχη βρισκόταν στη Θάσο, δεν πρόλαβε να σπεύσει έγκαιρα προς βοήθειά της. Με δυσκολία κατόρθωσε να διασώσει το επίνειο της Αμφίπολης, την Ηιόνα, η πόλη όμως καταλήφθηκε από τους Σπαρτιάτες.
Η απώλεια της Αμφίπολης οδήγησε τον Θουκυδίδη σε εικοσάχρονη εξορία. Το γεγονός που κατέστρεψε τη στρατιωτική του σταδιοδρομία είναι ακριβώς εκείνο που τον έκανε σπουδαίο ιστορικό: κατά τη διάρκεια της εξορίας είχε την ευκαιρία να πάρει πληροφορίες για τα γεγονότα του Πελοποννησιακού πολέμου τόσο από Αθηναίους όσο και από Σπαρτιάτες.
Αυτό ακριβώς είναι που δίνει στο έργο του τη σπάνια ισορροπία του. Ένας ιστορικός που θα είχε μείνει στην Αθήνα θα άκουγε μόνο τη μία πλευρά· ο εξόριστος Θουκυδίδης μπόρεσε να διασταυρώσει τις μαρτυρίες και των δύο αντιπάλων.
Τις πιο πάνω πληροφορίες μας δίνει ο ίδιος ο Θουκυδίδης στο έργο του (4.104-105 και 5.25-26). Επίσης μας πληροφορεί πως και ο ίδιος αρρώστησε από το φοβερό λοιμό που έπληξε την Αθήνα στις αρχές του Πελοποννησιακού πολέμου. Τις συνέπειες του λοιμού αυτού περιγράφει με κάθε δυνατή λεπτομέρεια στο δεύτερο βιβλίο της ιστορίας του (2.47-54).
Ο Θουκυδίδης δεν περιγράφει τον λοιμό από δεύτερο χέρι — τον έζησε ο ίδιος και επέζησε. Γι' αυτό η περιγραφή του είναι τόσο ακριβής, ώστε γιατροί μελετούν ακόμη και σήμερα το κείμενό του προσπαθώντας να ταυτοποιήσουν την ασθένεια.
Πολιτικές σχέσεις και στάση 🗳️
Από τους Αθηναίους προγόνους του, του γένους των Φιλαϊδών, ο ιστορικός είχε σχέση με τον πολιτικό Θουκυδίδη, το γιο του Μελησία. Ο πολιτικός Θουκυδίδης ήταν συντηρητικός αντίπαλος του Περικλή. Έτσι ο ιστορικός Θουκυδίδης λόγω της σχέσης του με τον Κίμωνα και τον πολιτικό Θουκυδίδη φαίνεται πως είχε στενούς δεσμούς με τους ιθύνοντες συντηρητικούς κύκλους της Αθήνας του 5ου αι. π.Χ.
Αυτό όμως δεν τον εμπόδισε να επαινέσει τις πολιτικές ικανότητες του δημοκρατικού Περικλή και να πλέξει το εγκώμιο του δημοκρατικού πολιτεύματος στο οποίο η Αθήνα όφειλε όλο το μεγαλείο της. Δεν παρέλειψε όμως και να στιγματίσει μερικές από τις ακρότητες της δημοκρατίας στις οποίες είχε οδηγήσει ιδιαίτερα η δημαγωγική πολιτική του Κλέωνα· γι' αυτό και αργότερα είδε με ευνοϊκή μάλλον διάθεση τη συντηρητική πολιτειακή μεταρρύθμιση του 411 π.Χ. (8.97. 1-3).
Οι προσωπικές πολιτικές συμπάθειες του Θουκυδίδη ήταν συντηρητικές, όμως ως ιστορικός κρίνει με βάση τα γεγονότα και όχι με βάση την παράταξη. Επαινεί τον δημοκρατικό Περικλή και το δημοκρατικό πολίτευμα, ενώ ταυτόχρονα ασκεί κριτική στις υπερβολές του. Αυτή η ικανότητα να ξεχωρίζει κανείς την προσωπική προτίμηση από την ιστορική κρίση είναι που τον καθιστά αξιόπιστο.
Ο θάνατός του ⏳
Ο Θουκυδίδης φαίνεται πως πέθανε λίγο μετά το 399 π.Χ., ο τρόπος όμως και ο τόπος του θανάτου του είναι άγνωστα και έγιναν αντικείμενο διάφορων εκδοχών. Πιθανολογείται ακόμη πως και ο δεικνυόμενος τάφος του ανάμεσα στα Κιμώνεια μνήματα δεν ήταν τίποτε άλλο παρά κενοτάφιο.
Πάντως ο ιστορικός πρέπει να πέθανε ξαφνικά γιατί δεν πρόλαβε να εξιστορήσει όλα τα γεγονότα του Πελοποννησιακού πολέμου, ούτε και να επεξεργαστεί το τελευταίο ιδιαίτερα βιβλίο της ιστορίας του.
Η Ιστορία του Θουκυδίδη σταματά απότομα στο 411 π.Χ., εφτά ολόκληρα χρόνια πριν από το τέλος του πολέμου. Η ίδια η ημιτέλεια του έργου είναι η ισχυρότερη ένδειξη ότι ο θάνατος τον βρήκε αιφνίδια, ενώ ακόμη έγραφε.