Οριστική Μέλλοντα του ρήματος εἰμί
🎯 Τι θα μάθουμε
Το ρήμα εἰμί είναι ένα από τα πιο σημαντικά ρήματα της αρχαίας ελληνικής γλώσσας, αφού χρησιμοποιείται συνέχεια, τόσο μόνο του (με τη σημασία «υπάρχω, βρίσκομαι») όσο και ως συνδετικό ρήμα σε προτάσεις όπως «ὁ Σωκράτης σοφός ἐστι» (ο Σωκράτης είναι σοφός). Στην προηγούμενη υποενότητα μελετήσαμε την Οριστική Ενεστώτα και Μέλλοντα των βαρύτονων ρημάτων της μέσης φωνής (π.χ. λύομαι, λύσομαι). Τώρα θα δούμε πώς σχηματίζεται ο ⏳ Μέλλοντας του ρήματος εἰμί, ο οποίος -παρότι το ρήμα εἰμί δεν έχει ενεργητική ή μέση φωνή με την κανονική έννοια- κλίνεται σαν να ήταν ρήμα μέσης φωνής.
Θυμήσου πρώτα την Οριστική Ενεστώτα του ρήματος εἰμί, που ήδη γνωρίζεις από την Α΄ Γυμνασίου, γιατί θα μας χρειαστεί για τη σύγκριση:
| Πρόσωπο | Ενεστώτας |
|---|---|
| ἐγώ | εἰμί |
| σύ | εἶ |
| οὗτος | ἐστί(ν) |
| ἡμεῖς | ἐσμέν |
| ὑμεῖς | ἐστέ |
| οὗτοι | εἰσί(ν) |
📚 Ο σχηματισμός του Μέλλοντα
Ο κανόνας που δίνει το βιβλίο είναι απλός και πρέπει να τον συγκρατήσεις καλά:
Ο Μέλλοντας του ρήματος εἰμί σχηματίζεται όπως ο Μέλλοντας των ρημάτων μέσης φωνής (δηλαδή με τις ίδιες καταλήξεις που έχει π.χ. το λύσομαι, συμβουλεύσομαι κ.λπ.).
Υπάρχει όμως μία και μοναδική εξαίρεση: το γ΄ πρόσωπο ενικού δεν σχηματίζεται κανονικά σε ἔσεται, αλλά σχηματίζεται ἔσται (χωρίς το -ε- πριν την κατάληξη -ται), κατά το πρότυπο του γ΄ προσώπου ενικού του Ενεστώτα, που είναι ἐστί.
Για να το καταλάβεις καλύτερα, σκέψου το ρήμα εἰμί σαν να είχε (νοητό) θέμα σε -σ-, ακριβώς όπως τα βαρύτονα ρήματα μέσης φωνής σχηματίζουν τον Μέλλοντά τους προσθέτοντας τον χρονικό χαρακτήρα -σ- στο θέμα τους (π.χ. λύ-σ-ομαι). Έτσι προκύπτουν καταλήξεις πολύ κοντινές σε αυτές του λύσομαι, με τη μοναδική διαφορά στο γ΄ ενικό.
🗂️ Πίνακας κλίσης: Οριστική Μέλλοντα του εἰμί
| Πρόσωπο | Τύπος Μέλλοντα | Νεοελληνική απόδοση |
|---|---|---|
| ἐγώ | ἔσομαι | (εγώ) θα είμαι |
| σύ | ἔσῃ | (εσύ) θα είσαι |
| οὗτος | ἔσται | αυτός θα είναι |
| ἡμεῖς | ἐσόμεθα | (εμείς) θα είμαστε |
| ὑμεῖς | ἔσεσθε | (εσείς) θα είστε |
| οὗτοι | ἔσονται | αυτοί θα είναι |
Το πιο συχνό λάθος των μαθητών είναι να γράφουν ἔσεται αντί για το σωστό ἔσται. Θυμήσου: το γ΄ ενικό πρόσωπο είναι ἔσται (μία μόνο συλλαβή -σται-, χωρίς -ε-), ακριβώς επειδή ακολουθεί το πρότυπο του ἐστί του Ενεστώτα και όχι το κανονικό σχήμα -εται των υπόλοιπων ρημάτων μέσης φωνής.
Παράδειγμα: «Οὗτος ἔσται πολυμαθής» = Αυτός θα είναι πολυμαθής.
✨ Παραδείγματα μέσα σε προτάσεις
Το βιβλίο δίνει έξι χαρακτηριστικές προτάσεις, μία για κάθε πρόσωπο, ώστε να δεις τον τύπο του Μέλλοντα «ζωντανό» μέσα σε πλήρη νοήματα:
| Αρχαία πρόταση | Νεοελληνική απόδοση |
|---|---|
| Οἱ Ἀθηναῖοι ἔσονται ἡμῖν σύμμαχοι. | Οι Αθηναίοι θα είναι σε εμάς σύμμαχοι (θα είναι σύμμαχοί μας). |
| Ἡμεῖς ἐσόμεθα ἐν τῇ οἰκίᾳ. | Εμείς θα είμαστε στο σπίτι. |
| Οὗτος ἔσται πολυμαθής. | Αυτός θα είναι πολυμαθής. |
| Ἐγώ ἔσομαι μεθ᾽ ὑμῶν. | Εγώ θα είμαι μαζί σας. |
| Σὺ ἔσῃ ἀγαθὸς φίλος ἡμῖν. | Εσύ θα είσαι καλός φίλος για εμάς (δικός μας). |
| Ὑμεῖς ἔσεσθε σοφώτεροι ἡμῶν. | Εσείς θα είστε σοφότεροι από εμάς. |
Παρατήρησε ότι σε κάθε πρόταση το υποκείμενο (ἐγώ, σύ, οὗτος, ἡμεῖς, ὑμεῖς, οὗτοι) καθορίζει το πρόσωπο και τον αριθμό του ρήματος, ακριβώς όπως συμβαίνει και στα Νέα Ελληνικά.
🔍 Σύγκριση Ενεστώτα - Μέλλοντα
Είναι πολύ χρήσιμο να βλέπεις τους δύο χρόνους δίπλα-δίπλα, ώστε να μη μπερδεύεις ποιος τύπος ανήκει σε ποιον χρόνο:
| Πρόσωπο | Ενεστώτας («είμαι») | Μέλλοντας («θα είμαι») |
|---|---|---|
| ἐγώ | εἰμί | ἔσομαι |
| σύ | εἶ | ἔσῃ |
| οὗτος | ἐστί(ν) | ἔσται |
| ἡμεῖς | ἐσμέν | ἐσόμεθα |
| ὑμεῖς | ἐστέ | ἔσεσθε |
| οὗτοι | εἰσί(ν) | ἔσονται |
Το ρήμα εἰμί ανήκει στα λεγόμενα ρήματα σε -μι, μια πολύ αρχαία κατηγορία ρημάτων της ελληνικής γλώσσας με ιδιόρρυθμη κλίση, που δεν ακολουθεί το κανονικό πρότυπο των βαρύτονων ρημάτων σε -ω. Παρά την ιδιομορφία του στον Ενεστώτα, στον Μέλλοντα «δανείζεται» σχεδόν ολόκληρο το σύστημα καταλήξεων της μέσης φωνής, κάτι που δείχνει πόσο στενά συνδεδεμένοι είναι οι χρόνοι μεταξύ τους στην ελληνική γλώσσα. Η λέξη εἰμί είναι συγγενική με το λατινικό sum (esse) και το αγγλικό am/is/are/be -όλες προέρχονται από την ίδια πανάρχαια ινδοευρωπαϊκή ρίζα.
🧭 Πώς να θυμάσαι εύκολα τους τύπους
Ένας πρακτικός τρόπος να συγκρατήσεις την κλίση είναι να παρατηρήσεις ότι όλοι σχεδόν οι τύποι ξεκινούν από το θέμα ἐσ- (που θυμίζει το θέμα του Ενεστώτα ἐσ-μέν, ἐσ-τέ) και παίρνουν τις γνωστές καταλήξεις της μέσης φωνής:
- ἐσ- + -ομαι → ἔσομαι
- ἐσ- + -ῃ → ἔσῃ
- ἐσ- + -ται (όχι -εται!) → ἔσται ⚠️
- ἐσ- + -όμεθα → ἐσόμεθα
- ἐσ- + -εσθε → ἔσεσθε
- ἐσ- + -ονται → ἔσονται
Έτσι, αν θυμηθείς τις καταλήξεις της μέσης φωνής του Μέλλοντα (-ομαι, -ῃ, -εται, -όμεθα, -εσθε, -ονται) και θυμηθείς μόνο την ειδική εξαίρεση του γ΄ ενικού (ἔσται αντί ἔσεται), μπορείς να ανακατασκευάσεις όλη την κλίση χωρίς να την αποστηθίσεις μηχανικά.
📝 Ανακεφαλαίωση
- Το ρήμα εἰμί σχηματίζει τον Μέλλοντά του με τις καταλήξεις της μέσης φωνής, όπως ακριβώς τα ρήματα λύομαι, συμβουλεύομαι κ.λπ.
- Η μοναδική εξαίρεση είναι το γ΄ πρόσωπο ενικού: ἔσται (και όχι ἔσεται), κατά το πρότυπο του ἐστί του Ενεστώτα.
- Η πλήρης κλίση είναι: ἔσομαι - ἔσῃ - ἔσται - ἐσόμεθα - ἔσεσθε - ἔσονται.
- Ο Μέλλοντας του εἰμί χρησιμοποιείται συχνά ως συνδετικό ρήμα (π.χ. «σοφὸς ἔσται» = θα είναι σοφός) ή για να δηλώσει ύπαρξη ή παρουσία σε μέλλοντα χρόνο (π.χ. «ἐν τῇ οἰκίᾳ ἐσόμεθα» = θα είμαστε στο σπίτι).