Τι επηρεάζει το κλίμα;

Γιατί άραγε στην Κύπρο έχουμε ζεστά καλοκαίρια και ήπιους χειμώνες, ενώ σε άλλες χώρες χιονίζει σχεδόν όλο τον χρόνο; Γιατί στην κορυφή ενός βουνού κάνει πιο κρύο απ' ό,τι στην παραλία, ακόμη κι όταν βρίσκονται στην ίδια περιοχή; Οι απαντήσεις κρύβονται στους παράγοντες που επηρεάζουν το κλίμα.

Ας θυμηθούμε πρώτα τη διαφορά ανάμεσα σε δύο έννοιες που συχνά μπερδεύουμε:

Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που επηρεάζουν τον καιρό και το κλίμα ενός τόπου. Ας τους δούμε έναν έναν.

Το γεωγραφικό πλάτος (η απόσταση από τον Ισημερινό) 🌍

Το γεωγραφικό πλάτος μας δείχνει πόσο μακριά βρίσκεται ένας τόπος από τον Ισημερινό.

Ο κανόνας είναι απλός: όσο πιο μακριά απομακρυνόμαστε από τον Ισημερινό, τόσο πιο χαμηλή γίνεται η θερμοκρασία.

Γιατί συμβαίνει αυτό; Η αιτία είναι το σφαιρικό σχήμα της Γης. Επειδή η Γη είναι σαν μπάλα και όχι επίπεδη, οι ακτίνες του Ήλιου δεν χτυπούν παντού με τον ίδιο τρόπο:

• Κοντά στον Ισημερινό οι ακτίνες πέφτουν σχεδόν κάθετα στο έδαφος. Έτσι η ηλιακή ενέργεια συγκεντρώνεται σε μικρή επιφάνεια και ζεσταίνει πολύ τον τόπο. ☀️
• Κοντά στους Πόλους οι ακτίνες πέφτουν λοξά (πλάγια). Έτσι η ίδια ενέργεια απλώνεται σε μεγαλύτερη επιφάνεια και ζεσταίνει λιγότερο. Γι' αυτό εκεί κάνει πολύ κρύο.

Η κλίση της περιστροφής της Γης 🌐

Η Γη κινείται με δύο τρόπους ταυτόχρονα:

• Περιστρέφεται γύρω από τον άξονά της (τη νοητή γραμμή που περνά από τους Πόλους), αλλά όχι ίσια: ο άξονας είναι κεκλιμένος (γερτός) κατά 23,5°.
• Περιφέρεται γύρω από τον Ήλιο, χωρίς ποτέ να σταματά, κάνοντας έναν πλήρη γύρο σε έναν χρόνο.

Αυτή η κλίση των 23,5° είναι η αιτία που έχουμε τις Εποχές (άνοιξη, καλοκαίρι, φθινόπωρο, χειμώνας). Καθώς η Γη ταξιδεύει γύρω από τον Ήλιο, άλλοτε το ένα ημισφαίριο γέρνει προς τον Ήλιο και δέχεται περισσότερη ζέστη (καλοκαίρι) και άλλοτε γέρνει μακριά του και κρυώνει (χειμώνας).

Η απόσταση από τη θάλασσα 🌊

Η θάλασσα δεν ζεσταίνεται και δεν κρυώνει τόσο εύκολα όσο η στεριά. Γι' αυτό:

• Το καλοκαίρι η θάλασσα είναι πιο δροσερή από τη στεριά.
• Τον χειμώνα η θάλασσα είναι πιο θερμή (ζεστή) από τη στεριά.

Αυτό επηρεάζει πολύ τις περιοχές που βρίσκονται κοντά στην ακτή. Η θαλάσσια αύρα κρατά τις παραλιακές περιοχές δροσερές το καλοκαίρι και θερμές τον χειμώνα.

Γι' αυτόν τον λόγο, οι περιοχές κοντά στη θάλασσα έχουν πιο ήπιο κλίμα (χωρίς πολύ μεγάλες διαφορές θερμοκρασίας), ενώ οι περιοχές μακριά από τη θάλασσα, στο εσωτερικό της χώρας, έχουν πιο μεγάλες αντιθέσεις: πολλή ζέστη το καλοκαίρι και πιο έντονο κρύο τον χειμώνα.

Η κατεύθυνση του επικρατούντος ανέμου 💨

Ο επικρατών άνεμος είναι ο άνεμος που φυσάει πιο συχνά σε μια περιοχή.

Στην Κύπρο, τον χειμώνα, ο επικρατών άνεμος έρχεται κυρίως από τα Νοτιοδυτικά (Ν.Δ.). Αυτός ο άνεμος περνά πάνω από τη Μεσόγειο Θάλασσα και φέρνει μαζί του πολλή υγρασία (υδρατμούς). Γι' αυτό ο άνεμος αυτός φέρνει βροχή στο νησί.

Έτσι καταλαβαίνουμε γιατί στην Κύπρο βρέχει κυρίως τους χειμωνιάτικους μήνες: οι νοτιοδυτικοί άνεμοι κουβαλούν την υγρασία της θάλασσας πάνω από τη στεριά.

Τα θαλάσσια ρεύματα 🌊

Τα θαλάσσια ρεύματα είναι τεράστιες ποσότητες νερού που κινούνται μέσα στους ωκεανούς σαν ποτάμια. Άλλα μεταφέρουν ζεστό νερό και άλλα κρύο, και έτσι επηρεάζουν το κλίμα των περιοχών από τις οποίες περνούν.

Το πιο γνωστό παράδειγμα είναι ένα θερμό (ζεστό) θαλάσσιο ρεύμα γνωστό ως το Ρεύμα του Βόρειου Ατλαντικού (ή Ρεύμα του Κόλπου). Αυτό το ρεύμα ξεκινά από θερμές περιοχές και ταξιδεύει μέχρι τη Βόρεια Ευρώπη, όπου θερμαίνει τις δυτικές ακτές της.

Το υψόμετρο (το ύψος από την επιφάνεια της θάλασσας) ⛰️

Το υψόμετρο είναι ένας πολύ σημαντικός παράγοντας. Ο κανόνας είναι:

Όσο πιο ψηλά ανεβαίνουμε από το επίπεδο της θάλασσας, τόσο πιο πολύ χαμηλώνει η θερμοκρασία.

Πιο συγκεκριμένα, η θερμοκρασία χαμηλώνει κατά μέσο όρο 1°C για κάθε 100 μέτρα που ανεβαίνουμε. Αυτό μπορούμε να το γράψουμε ως εξής:

Γι' αυτό, ακόμη κι όταν στην παραλία κάνει ζέστη, στην κορυφή ενός ψηλού βουνού μπορεί να χιονίζει.

Ας δούμε ένα παράδειγμα υπολογισμού. Αν στην επιφάνεια της θάλασσας η θερμοκρασία είναι $20\,°C$ και ανεβούμε σε ένα σημείο ύψους $1000\,\text{m}$, τότε:

Άρα η θερμοκρασία θα έχει πέσει περίπου κατά $10\,°C$, και στο σημείο αυτό θα είναι γύρω στους:

Ας τα βάλουμε όλα μαζί

Το κλίμα ενός τόπου δεν το καθορίζει ένας μόνο παράγοντας, αλλά ο συνδυασμός πολλών παραγόντων μαζί. Ας τους θυμηθούμε συνοπτικά: