Ποιοι είμαστε 🌍

Ποιοι είμαστε εμείς που ζούμε σήμερα στην Κύπρο; Από πού καταγόμαστε; Η απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα κρύβεται σε χιλιάδες χρόνια ιστορίας. Το νησί μας υπήρξε από τα αρχαία χρόνια ένας τόπος όπου έφταναν, εγκαθίσταντο και έφευγαν διαφορετικές ομάδες ανθρώπων. Για να καταλάβουμε ποιοι είμαστε, πρέπει πρώτα να καταλάβουμε το φαινόμενο της μετανάστευσης.

Τι είναι η μετανάστευση

Μετανάστης ονομάζεται το άτομο που μετακινείται από κάποια χώρα σε κάποια άλλη, με σκοπό να εγκατασταθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα. 🧳

Δεν πρόκειται δηλαδή για ένα απλό ταξίδι ή για διακοπές. Ο μετανάστης εγκαταλείπει τον τόπο του και προσπαθεί να χτίσει τη ζωή του σε έναν καινούριο τόπο. Το φαινόμενο κατά το οποίο άνθρωποι μετακινούνται με αυτόν τον τρόπο ονομάζεται μετανάστευση.

Η μετανάστευση δεν είναι κάτι καινούριο. Οι άνθρωποι μετακινούνται από τόπο σε τόπο από τα πανάρχαια χρόνια, αναζητώντας καλύτερες συνθήκες ζωής, τροφή, ασφάλεια ή νέες ευκαιρίες.

Η ιστορική πορεία της Κύπρου

Μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν αποδείξεις ή ενδείξεις ότι κάποιοι κατοικούσαν στην Κύπρο πριν από 10 χιλιάδες χρόνια περίπου. Με το πέρασμα των αιώνων, πάρα πολλές ομάδες ανθρώπων ήρθαν στο νησί μας. Οι λόγοι που έφερναν τις ομάδες αυτές ήταν διαφορετικοί:

• Κάποιες ομάδες ήρθαν για να κατακτήσουν το νησί, εξυπηρετώντας πολιτικά, οικονομικά ή στρατηγικά συμφέροντα.
• Κάποιες άλλες ήρθαν για να αποφύγουν διωγμούς, πολέμους ή κατοχή, αναζητώντας καταφύγιο στο νησί.
• Νέες ομάδες ακόμη και σήμερα έρχονται, αλλά και φεύγουν.

Οι πρώτες ομάδες ανθρώπων έφτασαν, πιθανότατα, από τα γειτονικά παράλια της Ασίας γύρω στο 8000 π.Χ. Λίγο αργότερα, γύρω στο 7000 π.Χ., χτίζονται οι πρώτοι οργανωμένοι οικισμοί στο νησί, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη Χοιροκοιτία.

Στη συνέχεια, μέσα στους αιώνες, έφτασαν στην Κύπρο πολλές γνωστές ομάδες. Ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει, με χρονολογική σειρά, τις μεγάλες ομάδες μεταναστών που έφτασαν στο νησί μας:

Παρατηρώντας αυτή τη μεγάλη λίστα, καταλαβαίνουμε κάτι πολύ σημαντικό: αν πάμε αρκετά πίσω στον χρόνο, όλοι καταγόμαστε από μετανάστες. Οι κάτοικοι της Κύπρου σήμερα είναι το αποτέλεσμα της ανάμειξης όλων αυτών των ομάδων που, με το πέρασμα των αιώνων, έφτασαν και εγκαταστάθηκαν στο νησί.

Παράγοντες ώθησης και έλξης

Γιατί όμως οι άνθρωποι φεύγουν από τον τόπο τους και μεταναστεύουν; Οι λόγοι χωρίζονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες: τους παράγοντες ώθησης και τους παράγοντες έλξης.

Παράγοντας ώθησης είναι ό,τι κάνει τους ανθρώπους να θέλουν να φύγουν από έναν τόπο. Λειτουργεί δηλαδή σαν μια δύναμη που τους «σπρώχνει» μακριά από τη χώρα τους.

Παράγοντας έλξης είναι ό,τι κάνει τους ανθρώπους να θέλουν να πάνε σε έναν συγκεκριμένο τόπο. Λειτουργεί δηλαδή σαν μια δύναμη που τους «τραβάει» προς μια νέα χώρα.

Ο παρακάτω πίνακας δίνει χαρακτηριστικά παραδείγματα και για τις δύο κατηγορίες:

Συνήθως, η μετανάστευση συμβαίνει όταν συνδυάζονται και οι δύο ομάδες παραγόντων: κάτι σπρώχνει τους ανθρώπους μακριά από τον τόπο τους και, ταυτόχρονα, κάτι άλλο τους τραβάει προς έναν νέο τόπο.

Είδη μεταναστών

Δεν φεύγουν όλοι οι άνθρωποι από τον τόπο τους για τους ίδιους λόγους. Ανάλογα με την αιτία της μετακίνησής τους, χρησιμοποιούμε διαφορετικούς όρους:

• Εκτοπισμένος: το άτομο που αναγκάστηκε να φύγει από το σπίτι ή τον τόπο του με τη βία, συνήθως λόγω πολέμου ή κατοχής, χωρίς όμως να φύγει από τη χώρα του.
• Οικονομικός μετανάστης: το άτομο που φεύγει από τη χώρα του για να βρει καλύτερη δουλειά και καλύτερες συνθήκες ζωής.
• Αιτητής πολιτικού ασύλου: το άτομο που ζητά προστασία και άδεια παραμονής σε μια άλλη χώρα, επειδή στη δική του κινδυνεύει η ζωή ή η ελευθερία του.
• Πρόσφυγας: το άτομο που αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη χώρα του και να καταφύγει σε μια άλλη, για να σωθεί από πόλεμο ή διωγμό.
• Εισβολέας: το άτομο ή η ομάδα που μπαίνει με τη βία σε μια ξένη χώρα για να την κατακτήσει.

Αν κοιτάξουμε ξανά την ιστορική πορεία της Κύπρου, μπορούμε να αντιστοιχίσουμε πολλές από τις ομάδες με αυτά τα είδη. Για παράδειγμα, οι Οθωμανοί ή οι Ρωμαίοι ήρθαν ως εισβολείς-κατακτητές, ενώ οι Μικρασιάτες και οι Πόντιοι έφτασαν ως πρόσφυγες, καταφεύγοντας στο νησί για να σωθούν.

Η αύξηση του πληθυσμού της Κύπρου 👥

Ο πληθυσμός μιας χώρας δεν μένει σταθερός. Άλλοτε αυξάνεται και άλλοτε μειώνεται. Ο πληθυσμός της Κύπρου, από το 1995 μέχρι το 2019, γενικά αυξήθηκε. Το 2019 ο πληθυσμός του νησιού έφτασε περίπου τις 888 χιλιάδες κατοίκους (τα στοιχεία αυτά δεν περιλαμβάνουν το κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου).

Αυτή η αύξηση οφείλεται σε δύο βασικούς λόγους:

1. Στη μετανάστευση, δηλαδή στην άφιξη νέων ανθρώπων που εγκαθίστανται στο νησί.
2. Στη φυσική αύξηση του πληθυσμού, δηλαδή στο γεγονός ότι οι άνθρωποι αποκτούν παιδιά.

Φυσική αύξηση του πληθυσμού είναι, μάλιστα, ο κύριος λόγος που ο πληθυσμός της Κύπρου μεγάλωσε αυτά τα χρόνια.

Ωστόσο, η αύξηση δεν ήταν σταθερή σε όλη τη διάρκεια. Υπήρξε ένα διάστημα, γύρω στα χρόνια 2011 με 2014, κατά το οποίο ο πληθυσμός παρουσίασε μια μικρή μείωση, πριν αρχίσει ξανά να αυξάνεται. Μια τέτοια μείωση μπορεί να εξηγηθεί, για παράδειγμα, από μια οικονομική κρίση: όταν μια χώρα περνά δύσκολα οικονομικά, κάποιοι άνθρωποι φεύγουν για να βρουν δουλειά αλλού, ενώ έρχονται και λιγότεροι νέοι μετανάστες.

Πυκνότητα πληθυσμού

Ένας χρήσιμος τρόπος για να μελετήσουμε πόσο «γεμάτος» με ανθρώπους είναι ένας τόπος είναι η πυκνότητα πληθυσμού.

Πυκνότητα πληθυσμού είναι ο αριθμός των ανθρώπων που κατοικούν, κατά μέσο όρο, σε ένα τετραγωνικό χιλιόμετρο. Την υπολογίζουμε διαιρώντας τον συνολικό πληθυσμό μιας περιοχής με την έκτασή της:

Όσο μεγαλύτερος είναι ο αριθμός αυτός, τόσο περισσότεροι άνθρωποι κατοικούν σε κάθε τετραγωνικό χιλιόμετρο, δηλαδή τόσο πιο πυκνοκατοικημένη είναι η περιοχή. Στην Κύπρο, η πυκνότητα πληθυσμού δεν είναι ίδια παντού: οι μεγάλες πόλεις, όπως η Λευκωσία, η Λεμεσός και η Λάρνακα, είναι πολύ πυκνοκατοικημένες, ενώ οι ορεινές και οι πιο απομακρυσμένες περιοχές έχουν χαμηλή πυκνότητα, γιατί εκεί κατοικούν λιγότεροι άνθρωποι.

Ας το θυμόμαστε

Η ιστορία της Κύπρου είναι στην ουσία μια ιστορία μετανάστευσης. Χιλιάδες χρόνια τώρα, άνθρωποι από πολλές διαφορετικές χώρες έφτασαν στο νησί για διαφορετικούς λόγους: κάποιοι ως κατακτητές, κάποιοι ως πρόσφυγες, κάποιοι αναζητώντας μια καλύτερη ζωή. Όλοι αυτοί οι άνθρωποι, με το πέρασμα των αιώνων, αναμείχθηκαν και δημιούργησαν τον πληθυσμό της Κύπρου όπως τον ξέρουμε σήμερα. Γι' αυτό, όταν ρωτάμε «ποιοι είμαστε», η πιο ειλικρινής απάντηση είναι ότι είμαστε το αποτέλεσμα μιας μακράς και πλούσιας συνάντησης πολλών λαών και πολιτισμών. 🌍