Περιφερικό Νευρικό Σύστημα (Π.Ν.Σ.)

Το νευρικό σύστημα του ανθρώπου χωρίζεται σε δύο μεγάλα τμήματα. Το πρώτο είναι το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα (Κ.Ν.Σ.), που αποτελείται από τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό και λειτουργεί ως το «κέντρο επεξεργασίας και λήψης αποφάσεων». Το δεύτερο είναι το Περιφερικό Νευρικό Σύστημα (Π.Ν.Σ.) 🕸️, δηλαδή το τεράστιο δίκτυο από νεύρα που ξεκινούν από το Κ.Ν.Σ. και απλώνονται σε κάθε γωνιά του σώματος.

Με απλά λόγια: αν το Κ.Ν.Σ. είναι ο υπολογιστής, το Π.Ν.Σ. είναι τα καλώδια που τον συνδέουν με όλες τις συσκευές — τους μυς, τους αδένες και τα αισθητήρια όργανα.

Τι ακριβώς είναι ένα νεύρο

Ένα νεύρο δεν είναι ένα μεμονωμένο κύτταρο. Είναι μια δέσμη από πολλές νευρικές ίνες, δηλαδή αποφυάδες πολλών νευρώνων, που ταξιδεύουν μαζί μέσα σε ένα κοινό «περίβλημα». Ακριβώς όπως ένα καλώδιο ρεύματος περιέχει πολλά λεπτά σύρματα, έτσι και ένα νεύρο μεταφέρει ταυτόχρονα πολλά διαφορετικά «μηνύματα».

Τα μηνύματα αυτά είναι οι νευρικές ώσεις, δηλαδή ηλεκτρικά σήματα που τρέχουν με μεγάλη ταχύτητα κατά μήκος των νευρικών ινών.

Τα δύο είδη νεύρων ανάλογα με το πού εκφύονται

Τα νεύρα του Π.Ν.Σ. κατατάσσονται σε δύο κατηγορίες, ανάλογα με το σημείο του Κ.Ν.Σ. από το οποίο εκφύονται — δηλαδή από πού ξεκινούν.

Η λέξη «ζεύγη» έχει σημασία: τα νεύρα βγαίνουν πάντα σε ζευγάρια, ένα για τη δεξιά και ένα για την αριστερή πλευρά του σώματος, αφού το σώμα μας είναι συμμετρικό.

Εγκεφαλικά νεύρα

Τα 12 ζεύγη εγκεφαλικών νεύρων ξεκινούν απευθείας από τον εγκέφαλο (κυρίως από το στέλεχος του εγκεφάλου). Εξυπηρετούν κυρίως το κεφάλι και τον λαιμό: μεταφέρουν πληροφορίες από τα μάτια, τα αυτιά, τη μύτη και τη γλώσσα, και δίνουν εντολές στους μυς του προσώπου, των ματιών και της μάσησης.

Νωτιαία νεύρα

Τα 31 ζεύγη νωτιαίων νεύρων εκφύονται από τον νωτιαίο μυελό και εξυπηρετούν όλο το υπόλοιπο σώμα: τον αυχένα, τον κορμό, τα χέρια και τα πόδια. Είναι όλα μικτά, πράγμα που σημαίνει ότι μέσα στο ίδιο νεύρο ταξιδεύουν ταυτόχρονα σήματα προς τα «πάνω» (πληροφορίες) και προς τα «κάτω» (εντολές).

Τα τρία είδη νεύρων ανάλογα με τη λειτουργία τους

Πέρα από το πού εκφύονται, τα νεύρα ξεχωρίζουν και ως προς το τι δουλειά κάνουν:

• Αισθητικά νεύρα 👂: περιέχουν μόνο αισθητικούς νευρώνες. Μεταφέρουν πληροφορίες από τα αισθητήρια όργανα και τους ιστούς προς το Κ.Ν.Σ. Είναι ο δρόμος «προς τα μέσα».
• Κινητικά νεύρα 💪: περιέχουν μόνο κινητικούς νευρώνες. Μεταφέρουν εντολές από το Κ.Ν.Σ. προς τους μυς και τους αδένες. Είναι ο δρόμος «προς τα έξω».
• Μικτά νεύρα 🔁: περιέχουν και αισθητικούς και κινητικούς νευρώνες, οπότε μεταφέρουν πληροφορία και προς τις δύο κατευθύνσεις.

Η διαδρομή της πληροφορίας: το παράδειγμα του δρόμου 100 μέτρων 🏃‍♂️

Ένας αθλητής τρέχει τα 100 μέτρα. Κάθε στιγμή, το νευρικό του σύστημα λειτουργεί σαν ένας κύκλος που δεν σταματά ποτέ: πληροφορία προς τον εγκέφαλο, εντολή πίσω στους μυς, ξανά πληροφορία, ξανά εντολή. Ας δούμε τα δύο σκέλη αυτού του κύκλου.

(α) Ο αισθητικός δρόμος — από τους μυς στον εγκέφαλο

Καθώς το πέλμα και οι μύες του ποδιού πιέζονται πάνω στο στίβο, ασκείται ένα ερέθισμα πίεσης. Τα βήματα που ακολουθούν είναι:

1. Στους μύες του ποδιού και στους υποδοχείς τους, το ερέθισμα πίεσης προκαλεί τη δημιουργία νευρικής ώσης.
2. Η νευρική ώση παραλαμβάνεται από τους αισθητικούς νευρώνες, που αποτελούν μέρος του Π.Ν.Σ.
3. Οι νευρώνες αυτοί ταξιδεύουν μέσα σε μικτά νεύρα (τα νωτιαία νεύρα του ποδιού) — συγκεκριμένα μέσα από το αισθητικό τους σκέλος, δηλαδή στην ουσία λειτουργούν ως αισθητικά νεύρα.
4. Η ώση φτάνει στον νωτιαίο μυελό, δηλαδή στο Κ.Ν.Σ.
5. Μέσω ενδιάμεσων νευρώνων η πληροφορία ανεβαίνει προς τον εγκέφαλο.
6. Καταλήγει στα κέντρα επεξεργασίας: στον βρεγματικό λοβό (όπου γίνεται αντιληπτή η αίσθηση της πίεσης και της αφής), καθώς και στον μετωπιαίο λοβό και στην παρεγκεφαλίδα, που ελέγχουν και συντονίζουν την κίνηση.

(β) Ο κινητικός δρόμος — από τον εγκέφαλο στους μυς

Αφού η πληροφορία επεξεργαστεί, το Κ.Ν.Σ. στέλνει την απάντησή του:

1. Στον μετωπιαίο λοβό (κινητική περιοχή) διαμορφώνεται το «σχέδιο» της κίνησης, ενώ ο βρεγματικός λοβός προσφέρει την πληροφορία για τη θέση και την πίεση του σώματος και η παρεγκεφαλίδα αναλαμβάνει τον ακριβή συντονισμό και την ισορροπία.
2. Οι εντολές μεταφέρονται ως νευρικές ώσεις μέσω ενδιάμεσων νευρώνων προς τα κάτω, μέσα από τον νωτιαίο μυελό.
3. Στον νωτιαίο μυελό οι εντολές παραδίδονται στους κινητικούς νευρώνες, που ανήκουν στο Π.Ν.Σ.
4. Οι κινητικοί νευρώνες ταξιδεύουν μέσα στα μικτά νωτιαία νεύρα — λειτουργώντας ως κινητικά νεύρα — προς την περιφέρεια.
5. Η ώση φτάνει στους μύες του ποδιού, οι οποίοι συστέλλονται τη σωστή στιγμή, με τη σωστή ένταση και ταχύτητα, ώστε να συντονιστεί και να εκτελεστεί η κίνηση του τρεξίματος.

Συνοπτικά

Το Π.Ν.Σ. είναι το δίκτυο επικοινωνίας που ενώνει το Κ.Ν.Σ. με κάθε μυ και κάθε αισθητήριο του σώματος. Αποτελείται από 12 ζεύγη εγκεφαλικών νεύρων (κεφάλι, λαιμός) και 31 ζεύγη νωτιαίων νεύρων (αυχένας, κορμός, άκρα). Χάρη σε αυτό, κάθε ερέθισμα βρίσκει τον δρόμο του προς τον εγκέφαλο και κάθε εντολή τον δρόμο της πίσω προς τους μυς — και έτσι γίνεται δυνατή κάθε συντονισμένη κίνηση, από ένα απλό βήμα μέχρι έναν ολυμπιακό αγώνα. 🥇