Αρθρώσεις των οστών

🦴 Πώς συνδέονται τα οστά μεταξύ τους;

Στο ανθρώπινο σώμα υπάρχουν πάνω από 200 επιμέρους οστά. Αν κάθε ένα από αυτά ήταν ξεχωριστό και ασύνδετο, δεν θα υπήρχε σκελετός — θα υπήρχε απλώς ένας σωρός από κόκαλα. Τα οστά, λοιπόν, δεν είναι ελεύθερα: συνδέονται το ένα με το άλλο με συγκεκριμένο τρόπο, ώστε να σχηματίζουν ένα ενιαίο, στέρεο και ταυτόχρονα κινητό σύνολο.

Η άρθρωση δεν είναι ένα ξεχωριστό όργανο, αλλά το σημείο συνάντησης δύο ή περισσότερων οστών μαζί με όλες τις δομές που κρατούν αυτά τα οστά ενωμένα.

🏃 Όλες οι αρθρώσεις δεν κινούνται το ίδιο

Μια απλή παρατήρηση αποκαλύπτει κάτι σημαντικό. Ένα τεντωμένο χέρι, όταν κινείται από την περιοχή του ώμου, μπορεί να κινηθεί σχεδόν προς κάθε κατεύθυνση: μπροστά, πίσω, πλάγια, προς τα πάνω, προς τα κάτω, ακόμη και κυκλικά. Αντίθετα, το πόδι όταν κινείται από το γόνατο, κινείται ουσιαστικά μόνο σε μία κατεύθυνση: λυγίζει προς τα πίσω και τεντώνει ξανά, σαν μεντεσές πόρτας.

Το συμπέρασμα είναι ότι η κατεύθυνση και το εύρος της κίνησης καθορίζονται από το είδος και τη δομή της άρθρωσης που ενώνει τα οστά, όχι από τα ίδια τα οστά.

🔬 Η δομή μιας άρθρωσης που επιτρέπει εκτεταμένες κινήσεις

Στις αρθρώσεις όπου εκτελούνται μεγάλες, ελεύθερες κινήσεις (όπως ο ώμος ή το γόνατο), τα δύο οστά δεν ακουμπούν απευθείας το ένα στο άλλο. Ανάμεσά τους παρεμβάλλεται ένα ολόκληρο «σύστημα» δομών, το οποίο εξηγείται παρακάτω.

Οι πέντε βασικές δομές

Οι τρεις δομές που συμβάλλουν κυρίως στην εκτέλεση εκτεταμένων κινήσεων είναι ο αρθρικός χόνδρος, η αρθρική κοιλότητα με το αρθρικό υγρό και ο αρθρικός θύλακας μαζί με τους συνδέσμους.

Γιατί σε κάποιες αρθρώσεις το αρθρικό υγρό δεν είναι εξίσου σημαντικό

Το αρθρικό υγρό χρειάζεται για να μειώνει την τριβή. Όμως τριβή δημιουργείται μόνο όταν οι επιφάνειες των οστών γλιστρούν η μία πάνω στην άλλη. Σε αρθρώσεις όπου τα οστά κινούνται ελάχιστα ή δεν κινούνται καθόλου (όπως στα οστά του κρανίου), δεν υπάρχει ουσιαστική τριβή προς μείωση. Επομένως εκεί το αρθρικό υγρό δεν έχει σημαντικό ρόλο — και συχνά δεν υπάρχει καν αρθρική κοιλότητα. Όσο μεγαλύτερη η κίνηση, τόσο πιο απαραίτητο το αρθρικό υγρό.

🧩 Τα τρία είδη αρθρώσεων

Ανάλογα με το πόση κίνηση επιτρέπουν, οι αρθρώσεις κατατάσσονται σε τρία είδη.

Διάρθρωση

Είναι η άρθρωση με την πλήρη δομή που περιγράφηκε πιο πάνω: αρθρικοί χόνδροι, αρθρική κοιλότητα με αρθρικό υγρό, αρθρικός θύλακας και σύνδεσμοι. Χάρη σε αυτά τα οστά κινούνται ελεύθερα και εκτεταμένα. Παραδείγματα: η άρθρωση του ώμου, του ισχίου (γοφού), του γόνατου, του αγκώνα.

Ημιάρθρωση

Εδώ τα οστά συνδέονται μέσω χόνδρου, χωρίς πραγματική αρθρική κοιλότητα. Η κίνηση υπάρχει, αλλά είναι μικρή. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η σύνδεση μεταξύ των σπονδύλων της σπονδυλικής στήλης: κάθε ζευγάρι σπονδύλων κινείται ελάχιστα, αλλά επειδή οι σπόνδυλοι είναι πολλοί, η σπονδυλική στήλη συνολικά μπορεί να λυγίσει και να στρίψει.

Συνάρθρωση

Τα οστά εφαρμόζουν μεταξύ τους σαν κομμάτια παζλ και μένουν εντελώς ακίνητα. Παράδειγμα είναι τα οστά του κρανίου, τα οποία σχηματίζουν ένα σκληρό, αμετακίνητο «κράνος».

🩹 Παθήσεις και κακώσεις των αρθρώσεων

Οι κακώσεις των αρθρώσεων αποτελούν σοβαρό πρόβλημα για τους αθλητές, ερασιτέχνες και επαγγελματίες. Επειδή οι αρθρώσεις δέχονται συνεχώς φορτίσεις και απότομες κινήσεις, είναι από τα πιο ευάλωτα σημεία του σώματος. Όλες οι παθήσεις των αρθρώσεων είναι οδυνηρές.

Οι παθήσεις μπορούν να ταξινομηθούν με βάση δύο κριτήρια: (α) ποιο είδος άρθρωσης προσβάλλεται (διάρθρωση ή ημιάρθρωση) και (β) τι ακριβώς παθαίνει η δομή της άρθρωσης.

Πώς προκαλείται η καθεμία

• Αρθρίτιδες: πρόκειται για φθορά ή φλεγμονή που εξελίσσεται σταδιακά. Ο λείος αρθρικός χόνδρος καταστρέφεται, οπότε τα οστά αρχίζουν να τρίβονται μεταξύ τους, παραμορφώνονται και η κίνηση γίνεται επώδυνη και δύσκολη.
• Εξάρθρωση: το οστό «βγαίνει» από τη θέση του μέσα στην άρθρωση. Η αρθρική επιφάνεια χάνει την επαφή με την αντίστοιχη επιφάνεια του άλλου οστού.
• Διάστρεμμα: μια απότομη ή λανθασμένη κίνηση τεντώνει υπερβολικά ή σπάει τους συνδέσμους. Τα οστά παραμένουν στη θέση τους, αλλά η άρθρωση χάνει τη σταθερότητά της.
• Δισκοπάθεια: μια απότομη κίνηση ή ένας λανθασμένος τρόπος σπρωξίματος/άρσης βάρους καταπονεί τη σπονδυλική στήλη και μετατοπίζει τους μεσοσπονδύλιους δίσκους.