Λειτουργίες του ερειστικού συστήματος

Το ερειστικό σύστημα του ανθρώπου δεν είναι ένα άψυχο «ικρίωμα» που απλώς κρατά το σώμα όρθιο. Είναι ένα ζωντανό, δραστήριο σύστημα οργάνων που εκτελεί ταυτόχρονα πέντε βασικές λειτουργίες: στηρίζει, προστατεύει, κινεί, παράγει κύτταρα του αίματος και αποθηκεύει ανόργανα άλατα. 🦴

1. Στήριξη και καθορισμός του σχήματος του σώματος

Μια μαριονέττα δεν μπορεί να σταθεί ή να κινηθεί μόνη της: το ξύλινο σώμα της κρέμεται από σχοινιά και κάποιος άλλος πρέπει να την τραβήξει για να πάρει σχήμα και να κουνηθεί. Ένα παιδί, αντίθετα, στέκεται και κινείται αυτόνομα, επειδή διαθέτει εσωτερικό σκελετό — ένα σύνολο σκληρών οστών που συνδέονται μεταξύ τους με αρθρώσεις — και μύες προσκολλημένους πάνω σε αυτά τα οστά.

Ο σκελετός λοιπόν:

• Στηρίζει το σώμα, όπως ο σκελετός ενός κτηρίου στηρίζει τους τοίχους του. Χωρίς αυτόν το σώμα θα ήταν μια άμορφη μάζα μαλακών ιστών.
• Καθορίζει τη μορφή του σώματος: το ύψος, οι αναλογίες και το γενικό σχήμα κάθε ανθρώπου εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το μέγεθος και τη διάταξη των οστών του.

2. Προστασία ευαίσθητων οργάνων

Ορισμένα οστά δεν είναι διατεταγμένα σε ευθεία γραμμή, αλλά σχηματίζουν κλειστές κοιλότητες μέσα στις οποίες φυλάσσονται τα πιο ευαίσθητα όργανα του οργανισμού, σαν σε ένα φυσικό κράνος ή θωράκιο. 🛡️

Ο κοινός ρόλος των οστών του κρανίου και των οστών των πλευρών είναι λοιπόν η προστασία: με τη σκληρότητά τους απορροφούν τα χτυπήματα και εμποδίζουν τις μηχανικές πιέσεις να φτάσουν στα ευαίσθητα όργανα. Η σημασία αυτού του ρόλου είναι τεράστια, γιατί ένας τραυματισμός του εγκεφάλου, της καρδιάς ή των πνευμόνων θα ήταν άμεσα απειλητικός για τη ζωή.

3. Συμμετοχή στην κίνηση — η συνεργασία με το μυϊκό σύστημα

Ένα κορίτσι που τρέχει, χορεύει ή σηκώνει το χέρι του εκτελεί αυτές τις κινήσεις με τη βοήθεια του μυϊκού συστήματος. Οι μύες όμως από μόνοι τους δεν αρκούν: το οργανικό σύστημα με το οποίο συνεργάζονται στενότερα είναι ακριβώς το ερειστικό (σκελετικό) σύστημα.

Η εξήγηση της συνεργασίας είναι απλή και μηχανική:

1. Οι σκελετικοί μύες προσφύονται (προσκολλώνται) στα οστά μέσω των τενόντων.
2. Όταν ο μυς συσπάται, δηλαδή βραχύνεται, τραβά το οστό πάνω στο οποίο είναι προσκολλημένος.
3. Το οστό κινείται γύρω από μια άρθρωση, που λειτουργεί σαν μεντεσές ή άξονας περιστροφής.
4. Έτσι το άκρο ή το τμήμα του σώματος αλλάζει θέση — προκύπτει η κίνηση.

Με άλλα λόγια, τα οστά λειτουργούν ως μοχλοί, οι αρθρώσεις ως υπομόχλια και οι μύες ως η δύναμη που κινεί τους μοχλούς. Κανένα από τα δύο συστήματα δεν μπορεί να παραγάγει κίνηση μόνο του: ο σκελετός χωρίς μύες είναι ακίνητος (όπως η μαριονέττα χωρίς χέρια που τραβούν τα νήματα) και οι μύες χωρίς οστά δεν θα είχαν πού να στηριχθούν για να ασκήσουν τη δύναμή τους. Γι' αυτό συχνά τα δύο συστήματα αναφέρονται μαζί ως μυοσκελετικό σύστημα. 🤸

4. Αιμοποιητικός ρόλος — ο μυελός των οστών

Στο εσωτερικό πολλών οστών υπάρχει ένας μαλακός, ρευστός ιστός: ο μυελός των οστών. Ο ιστός αυτός περιέχει αρχέγονα αιμοποιητικά κύτταρα, δηλαδή τις πρόδρομες μορφές από τις οποίες προκύπτουν:

• τα ερυθρά αιμοσφαίρια, που μεταφέρουν το οξυγόνο 🔴
• τα λευκά αιμοσφαίρια, που αναλαμβάνουν την άμυνα του οργανισμού
• τα αιμοπετάλια, που συμμετέχουν στην πήξη του αίματος

Η σχέση, επομένως, μεταξύ μυελού των οστών και αίματος είναι σχέση παραγωγής: ο μυελός των οστών είναι το «εργοστάσιο» μέσα στο οποίο δημιουργούνται συνεχώς τα κύτταρα που κυκλοφορούν στο αίμα. Επειδή τα κύτταρα του αίματος έχουν περιορισμένη διάρκεια ζωής, η παραγωγή αυτή πρέπει να είναι αδιάκοπη σε όλη τη διάρκεια της ζωής.

5. Αποθήκη ανόργανων αλάτων

Τα οστά και τα δόντια οφείλουν τη σκληρότητά τους σε ανόργανα άλατα, κυρίως άλατα του ασβεστίου (Ca) και του φωσφόρου (P), τα οποία αποτίθενται μέσα στη θεμέλια ουσία τους. Ο σκελετός όμως δεν είναι μόνο ο «πελάτης» αυτών των αλάτων — είναι και η κύρια αποθήκη τους για ολόκληρο τον οργανισμό.

Όταν το αίμα χρειάζεται ασβέστιο για άλλες ζωτικές λειτουργίες (μυϊκή σύσπαση, λειτουργία των νεύρων, πήξη του αίματος), ο οργανισμός αντλεί άλατα από τα οστά. Όταν υπάρχει περίσσεια, τα άλατα αποθηκεύονται ξανά σε αυτά. Έτσι ο σκελετός λειτουργεί σαν ρυθμιστικός ταμίας των αλάτων.

Γιατί οι έγκυες γυναίκες μπορεί να έχουν προβλήματα σε οστά και δόντια

Κατά την εγκυμοσύνη, το έμβρυο που αναπτύσσεται χρειάζεται μεγάλες ποσότητες ασβεστίου και φωσφόρου για να σχηματίσει τα δικά του οστά και δόντια. Τα άλατα αυτά τα προμηθεύεται αποκλειστικά από τη μητέρα, μέσω του αίματος.

Αν η μητέρα δεν προσλαμβάνει με τη διατροφή της αρκετά ανόργανα άλατα, τότε ο οργανισμός της, για να καλύψει τις ανάγκες του εμβρύου και να διατηρήσει σταθερή τη συγκέντρωση του ασβεστίου στο αίμα, κινητοποιεί τα αποθέματα του σκελετού της. Τα άλατα αποσύρονται από τα οστά και τα δόντια της, τα οποία σταδιακά φτωχαίνουν σε ασβέστιο, γίνονται πιο εύθραυστα και εμφανίζουν προβλήματα (τερηδόνα, αποδυνάμωση των οστών). Τα προβλήματα δηλαδή δεν οφείλονται σε κάποια «ασθένεια» της εγκυμοσύνης, αλλά στην εξάντληση των αποθηκών αλάτων του σκελετού.

Σύνοψη: οι πέντε λειτουργίες του ερειστικού συστήματος

Και οι πέντε αυτές λειτουργίες μαζί δείχνουν κάτι σημαντικό: ο σκελετός δεν είναι ένα νεκρό στήριγμα, αλλά ένα ζωντανό όργανο που συνεργάζεται με το μυϊκό, το κυκλοφορικό, το νευρικό και το πεπτικό σύστημα, ώστε ο οργανισμός να λειτουργεί ως ενιαίο σύνολο. 🌟