Αναπνευστικό Σύστημα και κάπνισμα

Το αναπνευστικό σύστημα είναι η «πύλη» από την οποία μπαίνει στο σώμα ο αέρας. Όταν όμως ο αέρας που εισπνέεται δεν είναι καθαρός, αλλά καπνός τσιγάρου, η ίδια αυτή πύλη γίνεται δρόμος εισόδου για εκατοντάδες βλαβερές ουσίες. 🚭 Στην υποενότητα αυτή εξετάζεται τι ακριβώς περιέχει ο καπνός του τσιγάρου, γιατί βλάπτει, και πώς πρέπει να ερμηνεύονται σωστά κάποια συνηθισμένα επιχειρήματα υπέρ του καπνίσματος.

Τι περιέχει ο καπνός του τσιγάρου

Ο καπνός ενός και μόνο τσιγάρου δεν είναι μία ουσία, αλλά ένα μείγμα περίπου 4.700 διαφορετικών χημικών ουσιών. Οι ουσίες αυτές παράγονται από την καύση του καπνού και των πρόσθετων υλικών του τσιγάρου, εισπνέονται μαζί με τον αέρα, φτάνουν στους βρόγχους και στις κυψελίδες και από εκεί περνούν στο αίμα, το οποίο τις μεταφέρει σε ολόκληρο το σώμα.

Ένας πολύ αποκαλυπτικός τρόπος για να καταλάβει κανείς τι εισπνέει ένας καπνιστής είναι να δει πού αλλού χρησιμοποιούνται στην καθημερινή ζωή μερικές από αυτές τις ουσίες:

Τι συμπεράσματα βγαίνουν από αυτόν τον κατάλογο

Μελετώντας τα παραπάνω, προκύπτουν κάποια σαφή συμπεράσματα:

• Καμία από αυτές τις ουσίες δεν προορίζεται για τον ανθρώπινο οργανισμό. Πρόκειται για δηλητήρια, καύσιμα, εντομοκτόνα, βαρέα μέταλλα και βιομηχανικούς διαλύτες. Κανείς δεν θα δεχόταν να πιει ασετόνη ή να φάει εντομοκτόνο — ωστόσο ο καπνιστής τα εισπνέει καθημερινά.
• Πολλές είναι δηλητηριώδεις ακόμη και σε μικρές ποσότητες (αρσενικό, κάδμιο, μόλυβδος, νικοτίνη). Η βλάβη τους είναι αθροιστική: συσσωρεύονται στον οργανισμό με κάθε τσιγάρο.
• Πολλές είναι καρκινογόνες, δηλαδή προκαλούν βλάβες στο γενετικό υλικό των κυττάρων που οδηγούν σε καρκίνο (κυρίως η πίσσα και τα βαρέα μέταλλα).
• Οι βλάβες δεν περιορίζονται στους πνεύμονες. Επειδή οι ουσίες περνούν στο αίμα, επηρεάζουν την καρδιά, τα αγγεία, τον εγκέφαλο, το ήπαρ, τα νεφρά και το αναπαραγωγικό σύστημα.
• Δεν υπάρχει «ασφαλές» τσιγάρο ούτε ασφαλής ποσότητα. Ακόμη και τα λεγόμενα «ελαφρά» τσιγάρα περιέχουν τις ίδιες κατηγορίες ουσιών.

Δύο συνηθισμένα επιχειρήματα — και οι σωστές απαντήσεις

Στην καθημερινή συζήτηση ακούγονται συχνά δύο επιχειρήματα που φαίνονται πειστικά, αλλά στηρίζονται σε παρανόηση του τρόπου με τον οποίο η Βιολογία και η Ιατρική εξετάζουν τη σχέση αιτίου–αποτελέσματος.

«Ξέρω κάποιον που καπνίζει ένα πακέτο την ημέρα και ζει μέχρι τα βαθιά γεράματα»

Το επιχείρημα αυτό δεν αναιρεί καθόλου τη βλαπτικότητα του καπνίσματος, για τους εξής λόγους:

• Το κάπνισμα δεν προκαλεί καρκίνο με βεβαιότητα σε κάθε καπνιστή — αυξάνει όμως δραματικά την πιθανότητα να εμφανιστεί. Η σχέση είναι πιθανοτική, όχι μηχανική. Ακριβώς όπως δεν σκοτώνονται όλοι όσοι οδηγούν χωρίς ζώνη, αλλά ο κίνδυνος είναι πολλαπλάσιος.
• Η εμφάνιση του καρκίνου εξαρτάται και από άλλους παράγοντες, όπως η γενετική προδιάθεση, η διατροφή, η άσκηση, το περιβάλλον. Κάποια άτομα διαθέτουν πιο αποτελεσματικούς μηχανισμούς επιδιόρθωσης των κυττάρων τους.
• Ένα μεμονωμένο παράδειγμα δεν αποτελεί επιστημονική απόδειξη. Τα επιστημονικά συμπεράσματα προκύπτουν από τη μελέτη εκατομμυρίων ανθρώπων, και αυτές οι μελέτες δείχνουν σταθερά ότι οι καπνιστές νοσούν και πεθαίνουν πολύ συχνότερα.
• Τέλος, ο καρκίνος δεν είναι η μόνη βλάβη. Ακόμη κι όσοι καπνιστές δεν εμφανίζουν καρκίνο, υποφέρουν συνήθως από χρόνια βρογχίτιδα, εμφύσημα, καρδιαγγειακά προβλήματα και μειωμένη αντοχή.

«Ξέρω κάποιον που δεν κάπνισε ποτέ και έχει καρκίνο»

Και αυτό το επιχείρημα δεν αναιρεί τη σχέση καπνίσματος και καρκίνου:

• Ο καρκίνος είναι πολυπαραγοντική ασθένεια: το κάπνισμα είναι ένας πολύ ισχυρός παράγοντας κινδύνου, όχι ο μοναδικός. Μπορεί να προκληθεί και από ακτινοβολίες, ιούς, χημικές ουσίες του περιβάλλοντος, κληρονομικότητα ή τυχαίες μεταλλάξεις.
• Υπάρχουν πολλά είδη καρκίνου, σε διαφορετικά όργανα, με διαφορετικά αίτια. Το κάπνισμα σχετίζεται ιδιαίτερα με τον καρκίνο των πνευμόνων, του λάρυγγα, του στόματος και της ουροδόχου κύστης.
• Το άτομο αυτό μπορεί να είναι παθητικός καπνιστής, δηλαδή να έχει εισπνεύσει επί χρόνια τον καπνό των άλλων.
• Το ότι υπάρχουν και άλλες αιτίες καρκίνου δεν είναι λόγος να προστεθεί μία ακόμη — και μάλιστα η πιο εύκολα αποφεύξιμη από όλες.

Πού πηγαίνει ο καπνός των άλλων; Το παθητικό κάπνισμα

Ο καπνός που βγαίνει από το αναμμένο τσιγάρο και αυτός που εκπνέει ο καπνιστής δεν εξαφανίζονται: διαχέονται στον αέρα του χώρου και εισπνέονται από όλους όσοι βρίσκονται κοντά. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται παθητικό κάπνισμα, και το άτομο που εισπνέει τον καπνό των άλλων λέγεται παθητικός καπνιστής.

Το σημαντικό είναι ότι ο παθητικός καπνιστής εισπνέει τις ίδιες ακριβώς χημικές ουσίες με τον καπνιστή, και μάλιστα από καπνό που δεν έχει περάσει από το φίλτρο του τσιγάρου. Έτσι, τα παιδιά που ζουν σε σπίτι με καπνιστές παρουσιάζουν συχνότερα:

• λοιμώξεις του αναπνευστικού (βρογχίτιδες, πνευμονίες)
• άσθμα και κρίσεις άσθματος
• ωτίτιδες
• μειωμένη ανάπτυξη της λειτουργίας των πνευμόνων
• αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του πνεύμονα αργότερα στη ζωή τους

Η βασική ιδέα

Ο καπνός του τσιγάρου είναι ένα μείγμα χιλιάδων ουσιών, πολλές από τις οποίες είναι δηλητήρια και καρκινογόνα. Το κάπνισμα βλάπτει πρώτα το αναπνευστικό σύστημα και στη συνέχεια, μέσω του αίματος, ολόκληρο τον οργανισμό — και βλάπτει τόσο τον ίδιο τον καπνιστή όσο και όσους βρίσκονται γύρω του. Η επιλογή του να μην ξεκινήσει κανείς ποτέ το κάπνισμα είναι η ασφαλέστερη και ευκολότερη: μη αφήνοντας το τσιγάρο να κατευθύνει τη ζωή του, ο καθένας κρατά ο ίδιος τον έλεγχο της υγείας του. 💪