Η εξωσωματική γονιμοποίηση και τα βιοηθικά της διλήμματα 👶🔬

Κάποια ζευγάρια, αν και το επιθυμούν πολύ, δυσκολεύονται να αποκτήσουν παιδί με φυσικό τρόπο. Το πρόβλημα αυτό ονομάζεται υπογονιμότητα και μπορεί να οφείλεται σε διάφορους παράγοντες, είτε από την πλευρά του άνδρα είτε από την πλευρά της γυναίκας. Η επιστήμη έχει αναπτύξει μεθόδους που βοηθούν τέτοια ζευγάρια. Οι μέθοδοι αυτές ονομάζονται μέθοδοι υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Η πιο γνωστή και βασική από αυτές είναι η εξωσωματική γονιμοποίηση.

Τι είναι η εξωσωματική γονιμοποίηση;

Στη φυσική αναπαραγωγή, η γονιμοποίηση —δηλαδή η ένωση ενός ωαρίου με ένα σπερματοζωάριο— συμβαίνει μέσα στο σώμα της γυναίκας. Η λέξη «εξωσωματική» σημαίνει ακριβώς «έξω από το σώμα». Στην εξωσωματική γονιμοποίηση, λοιπόν, η ένωση του ωαρίου με το σπερματοζωάριο δεν γίνεται μέσα στο σώμα της γυναίκας, αλλά έξω από αυτό, στο εργαστήριο.

Η εξωσωματική γονιμοποίηση αποτελεί την κύρια μέθοδο υποβοηθούμενης αναπαραγωγής και έχει δώσει λύση σε χιλιάδες ζευγάρια σε όλο τον κόσμο που αντιμετωπίζουν πρόβλημα υπογονιμότητας.

Πώς πραγματοποιείται; 🧫

Η διαδικασία της εξωσωματικής γονιμοποίησης γίνεται σε αρκετά στάδια, με τη συνεχή παρακολούθηση των γιατρών:

1. Διέγερση των ωοθηκών. Στη φυσική λειτουργία του σώματος, η γυναίκα παράγει συνήθως ένα ωάριο κάθε μήνα. Για την εξωσωματική, όμως, χρειάζονται περισσότερα ωάρια. Γι' αυτό η γυναίκα παίρνει για κάποιο χρονικό διάστημα ειδικά φάρμακα, ώστε να διεγερθούν οι ωοθήκες της και να παραχθούν πολλά ωάρια ταυτόχρονα.

2. Ωοληψία. Στη συνέχεια, ο γιατρός με μια ειδική διαδικασία που ονομάζεται ωοληψία συλλέγει μερικά ωάρια από τις ωοθήκες και τα μεταφέρει στο εργαστήριο.

3. Γονιμοποίηση στο εργαστήριο. Μέσα στο εργαστήριο, τα ωάρια έρχονται σε επαφή με το σπέρμα του άνδρα και γίνεται η γονιμοποίηση σε ιδανικές, ελεγχόμενες συνθήκες.

4. Ωρίμανση των εμβρύων. Τα έμβρυα που δημιουργούνται ωριμάζουν στο εργαστήριο για περίπου 3 έως 5 ημέρες.

5. Μεταφορά στη μήτρα. Τέλος, ένα ή περισσότερα έμβρυα τοποθετούνται μέσα στη μήτρα της γυναίκας, όπου αφήνονται να εμφυτευτούν και να μεγαλώσουν, ακριβώς όπως θα συνέβαινε και στη φυσική εγκυμοσύνη.

Με αυτόν τον τρόπο, η εξωσωματική γονιμοποίηση μπορεί να αποτελέσει λύση για ένα ζευγάρι που δυσκολεύεται να αποκτήσει παιδί με φυσικό τρόπο, αφού «παρακάμπτει» τα σημεία της αναπαραγωγικής διαδικασίας που δεν λειτουργούν όπως θα έπρεπε.

Πόσο πετυχημένη και πόσο εύκολη είναι η μέθοδος;

Η εξωσωματική γονιμοποίηση δεν πετυχαίνει πάντα. Το ποσοστό επιτυχίας της μεθόδου φτάνει περίπου στο $40\%$. Αυτό σημαίνει ότι αρκετές φορές η γονιμοποίηση δεν είναι δυνατή και η όλη διαδικασία πρέπει να επαναληφθεί. Υπάρχουν πάντα ελπίδες, όμως κάθε νέα προσπάθεια σημαίνει επιπλέον ταλαιπωρία, χρόνο και κόστος για το ζευγάρι.

Επιπλέον, η εξωσωματική γονιμοποίηση είναι μια αρκετά δαπανηρή διαδικασία. Το κόστος αφορά τόσο την ίδια τη διαδικασία όσο και τα φάρμακα που χρειάζονται.

Τα διλήμματα και τα βιοηθικά ζητήματα 🤔

Πέρα από την ιατρική πλευρά, η εξωσωματική γονιμοποίηση δημιουργεί και σοβαρούς προβληματισμούς. Πρόκειται για ζητήματα βιοηθικής, δηλαδή ερωτήματα για το τι είναι ηθικό και σωστό σύμφωνα με τις αξίες του κάθε ανθρώπου. Σε πολλά από αυτά τα ερωτήματα δεν υπάρχει μία μοναδική «σωστή» απάντηση· ο καθένας μπορεί να έχει τη δική του άποψη.

Ας δούμε ποια είναι μερικά από τα βασικά διλήμματα.

Η χρήση ξένων δοτών

Σε περίπτωση που υπάρχει πρόβλημα με τα σπερματοζωάρια του άνδρα, μπορεί να χρησιμοποιηθεί σπέρμα από άλλον άνδρα ή από μια τράπεζα σπέρματος. Αντίστοιχα, αν υπάρχει πρόβλημα με τα ωάρια της γυναίκας, μπορούν να χρησιμοποιηθούν ωάρια από άλλη γυναίκα-δότρια. Έτσι γεννιέται το ερώτημα: είναι αποδεκτό να χρησιμοποιηθεί ξένο σπέρμα ή ξένο ωάριο από κάποιον που δεν είναι ο γονιός του παιδιού;

Η δημιουργία πολλών εμβρύων

Κατά τη διαδικασία συνήθως γονιμοποιούνται πολλά ωάρια, ώστε να αυξηθεί η πιθανότητα να επιβιώσουν κάποια έμβρυα. Έτσι όμως δημιουργούνται στο εργαστήριο περισσότερα έμβρυα από όσα τελικά θα τοποθετηθούν στη μήτρα. Είναι σωστό να δημιουργούνται περισσότερα έμβρυα από αυτά που θα εμφυτευτούν;

Όταν υπάρχουν πολλά έμβρυα, το ζευγάρι μπορεί να αποφασίσει πόσα θα τοποθετηθούν στη μήτρα, συνήθως από ένα μέχρι τέσσερα. Αν τοποθετηθούν περισσότερα από ένα, τότε μπορεί να προκύψει πολλαπλή κύηση (δηλαδή δίδυμα, τρίδυμα κ.ο.κ.). Η πολλαπλή κύηση όμως έχει πιθανές επιπλοκές που μπορούν να θέσουν σε κίνδυνο τόσο την υγεία της μητέρας όσο και των εμβρύων.

Η τύχη των εμβρύων που περισσεύουν

Τι γίνεται όμως με τα έμβρυα που δημιουργήθηκαν αλλά δεν μεταφέρθηκαν στη μήτρα; Υπάρχουν διάφορες επιλογές για αυτά:

• Να καταστραφούν.
• Να τοποθετηθούν στην κατάψυξη, ώστε να χρησιμοποιηθούν αργότερα από το ίδιο ζευγάρι.
• Να δοθούν σε άλλο ζευγάρι που θέλει να αποκτήσει παιδί και δεν μπορεί.
• Να χρησιμοποιηθούν για επιστημονικές έρευνες.

Καθεμία από αυτές τις επιλογές γεννά νέα διλήμματα:

• Είναι ηθικό να καταστραφεί ένα ανθρώπινο έμβρυο;
• Είναι ηθικό να γίνει έρευνα πάνω σε ένα έμβρυο, κάτι που σημαίνει και την καταστροφή του;
• Πρέπει ένα έμβρυο που δεν μεταφέρθηκε στη μήτρα να αντιμετωπίζεται διαφορετικά από ένα έμβρυο που μεταφέρθηκε;
• Είναι αποδεκτό να δοθούν έμβρυα σε ένα άλλο ζευγάρι;

Τα ερωτήματα αυτά δεν είναι εύκολα, γιατί σχετίζονται με το πότε θεωρούμε ότι ένα έμβρυο είναι μια ανθρώπινη ζωή που πρέπει να προστατεύεται.

Ζυγίζοντας τα υπέρ και τα κατά ⚖️

Όταν ένα ζευγάρι σκέφτεται αν θα προχωρήσει σε εξωσωματική γονιμοποίηση, καλό είναι να σκεφτεί τόσο τα θετικά όσο και τα αρνητικά της σημεία.

Βλέπουμε λοιπόν ότι η απόφαση για μια εξωσωματική γονιμοποίηση δεν είναι μόνο ιατρική. Είναι μια απόφαση που έχει και επιστημονική, και οικονομική, και ηθική διάσταση. Για να διαμορφώσει κάποιος μια υπεύθυνη προσωπική άποψη, χρειάζεται να γνωρίζει καλά τη διαδικασία, να ζυγίζει τα υπέρ και τα κατά, να λαμβάνει υπόψη τις πιθανές συνέπειες και τις μακροχρόνιες επιπτώσεις, και πάντοτε να σέβεται και τις διαφορετικές απόψεις των άλλων.