Η Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη της Κύπρου

Η Κύπρος είναι ένα νησί που το «αγκαλιάζει» ολόγυρα η θάλασσα. Όπως κάθε παράκτιο κράτος, έτσι και η Κυπριακή Δημοκρατία έχει τη δική της θαλάσσια περιοχή, στην οποία έχει ειδικά δικαιώματα. Αυτή η περιοχή ονομάζεται Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη και τη γράφουμε πιο σύντομα ΑΟΖ. 🌊

Σε αυτό το κεφάλαιο θα μάθουμε πώς η Κύπρος όρισε την ΑΟΖ της, γιατί χρειάστηκε να κάνει συμφωνίες με γειτονικές χώρες και τι είναι η «μέθοδος της μέσης γραμμής».

Τι θυμόμαστε για την ΑΟΖ

Πριν προχωρήσουμε, ας θυμηθούμε δύο σημαντικές έννοιες που μάθαμε:

• Τα Χωρικά Ύδατα (ή Χωρική Θάλασσα) φτάνουν μέχρι $12$ ναυτικά μίλια από τις ακτές ενός κράτους. Εκεί το κράτος έχει πλήρη κυριαρχία και εφαρμόζει όλους τους νόμους του.
• Η Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) φτάνει μέχρι $200$ ναυτικά μίλια από τις ακτές. Εκεί το κράτος δεν έχει πλήρη κυριαρχία, αλλά έχει τα κυριαρχικά (αποκλειστικά) δικαιώματα — για παράδειγμα, μόνο αυτό μπορεί να εξορύσσει το φυσικό αέριο ή να ψαρεύει.

Πώς κήρυξε η Κύπρος την ΑΟΖ της

Η Κυπριακή Δημοκρατία ψήφισε έναν νόμο για να κηρύξει (δηλαδή να ανακοινώσει επίσημα) την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη της. Ο νόμος αυτός δεν φτιάχτηκε τυχαία: είναι σύμφωνος με τη Σύμβαση του Ο.Η.Ε. για το Δίκαιο της Θάλασσας, τους διεθνείς κανόνες δηλαδή που ακολουθούν όλα τα κράτη του κόσμου.

Σύμφωνα με αυτόν τον νόμο, η ΑΟΖ της Κύπρου ορίζεται σε απόσταση 200 ναυτικών μιλιών (370,4 χλμ) από τις ακτές της.

Ο.Η.Ε.

Γιατί χρειάζονται συμφωνίες με τις γειτονικές χώρες

Εδώ βρίσκεται το πιο ενδιαφέρον σημείο. Η Κύπρος βρίσκεται στην Ανατολική Μεσόγειο, μια περιοχή με πολλά κράτη κοντά το ένα στο άλλο. Οι αποστάσεις μεταξύ των γειτονικών χωρών είναι σε πολλές περιπτώσεις μικρότερες από 200 ναυτικά μίλια.

Τι σημαίνει αυτό; Ας το σκεφτούμε με ένα παράδειγμα. Αν η Κύπρος «τεντώσει» την ΑΟΖ της μέχρι τα 200 ν.μ. και ταυτόχρονα η γειτονική χώρα κάνει το ίδιο, οι δύο ζώνες θα υπερκαλύψουν η μία την άλλη — δηλαδή θα «σκεπάσουν» το ίδιο κομμάτι θάλασσας. Και οι δύο χώρες θα διεκδικούσαν την ίδια περιοχή! 🤔

Για να μη γίνει αυτό και για να υπάρχει δίκαιη λύση, τα κράτη με γειτονικές ακτές αποφασίζουν μαζί τα όρια της ΑΟΖ τους, κάνοντας συμφωνίες μεταξύ τους. Οι συμφωνίες αυτές γίνονται με βάση τους διεθνείς νόμους.

Οι συμφωνίες της Κύπρου

Η Κυπριακή Δημοκρατία έχει υπογράψει συμφωνίες για τα όρια της ΑΟΖ της με τρεις γειτονικές χώρες:

Με την Ελλάδα, την Τουρκία και τη Συρία δεν έχουν υπογραφεί συμφωνίες.

Παρόλα αυτά, η Κύπρος κήρυξε τα όρια της ΑΟΖ της με όλες τις γειτονικές χώρες χρησιμοποιώντας τη μέθοδο της μέσης γραμμής, είτε υπάρχει συμφωνία με τη χώρα αυτή είτε όχι.

Τι είναι η μέθοδος της μέσης γραμμής

Η μέθοδος της μέσης γραμμής είναι ένας δίκαιος τρόπος να μοιραστεί η θάλασσα ανάμεσα σε δύο γειτονικά κράτη. Η ιδέα είναι απλή: βρίσκουμε το μέσο (το κέντρο) της απόστασης ανάμεσα στις ακτές των δύο χωρών και εκεί περνάμε το σύνορο της ΑΟΖ.

Ας το φανταστούμε βήμα βήμα:

1. Ενώνουμε με μια ευθεία γραμμή ένα σημείο στην ακτή της Κύπρου με το κοντινότερο σημείο στην ακτή της γειτονικής χώρας.
2. Βρίσκουμε το μέσο αυτής της γραμμής, δηλαδή το σημείο που απέχει ίση απόσταση και από τις δύο χώρες.
3. Ενώνοντας πολλά τέτοια μεσαία σημεία, δημιουργείται μια γραμμή — η μέση γραμμή — που χωρίζει δίκαια τη θάλασσα στη μέση.

Έτσι, κάθε χώρα παίρνει το μισό της θάλασσας που βρίσκεται ανάμεσά τους. Κανείς δεν αδικείται! ⚖️

Οι αποστάσεις της Κύπρου από τις γειτονικές χώρες

Για να καταλάβουμε γιατί οι ζώνες υπερκαλύπτονται, ας δούμε πόσο κοντά είναι οι γειτονικές χώρες. Οι αποστάσεις είναι κατά προσέγγιση:

Παρατηρούμε ότι σχεδόν όλες οι γειτονικές χώρες βρίσκονται σε απόσταση μικρότερη από 370,4 χλμ. Η πιο κοντινή είναι η Τουρκία (στα βόρεια) και η πιο μακρινή η Ελλάδα (στα δυτικά).

✏️ Ας εξασκηθούμε

Ας απαντήσουμε τώρα στις ερωτήσεις του κεφαλαίου, για να σιγουρευτούμε ότι τα καταλάβαμε όλα.

1. Με ποιον τρόπο τα κράτη αποφασίζουν ποια θα είναι τα όρια της ΑΟΖ τους;

Τα κράτη που έχουν γειτονικές ακτές αποφασίζουν τα όρια της ΑΟΖ τους μετά από συμφωνίες που κάνουν μεταξύ τους. Οι συμφωνίες γίνονται με βάση τους διεθνείς νόμους, ώστε να βρίσκουν μια δίκαιη λύση.

2. Πώς η Κυπριακή Δημοκρατία κήρυξε την ΑΟΖ της;

Η Κυπριακή Δημοκρατία ψήφισε έναν νόμο, σύμφωνο με τη Σύμβαση του Ο.Η.Ε. για το Δίκαιο της Θάλασσας. Με βάση τον νόμο αυτό, όρισε την ΑΟΖ της σε απόσταση $200$ ναυτικών μιλιών $(370,4\ \text{χλμ})$ από τις ακτές της.

3. Γιατί είναι απαραίτητες οι συμφωνίες για τα όρια της ΑΟΖ μεταξύ της Κύπρου και των γειτονικών της χωρών;

Επειδή στην Ανατολική Μεσόγειο οι αποστάσεις μεταξύ των κρατών είναι συχνά μικρότερες από 200 ν.μ., τμήμα της ΑΟΖ της Κύπρου θα υπερκάλυπτε τμήμα της ΑΟΖ των γειτονικών κρατών. Χρειάζονται λοιπόν συμφωνίες, ώστε να οριστούν δίκαια τα σύνορα και να μην διεκδικούν δύο χώρες το ίδιο κομμάτι θάλασσας.

4. Με ποια μέθοδο η Κύπρος έχει οριοθετήσει την ΑΟΖ μεταξύ αυτής και όλων των γειτονικών της χωρών;

Με τη μέθοδο της μέσης γραμμής, την εφάρμοσε με όλες τις γειτονικές χώρες — είτε υπάρχει υπογεγραμμένη συμφωνία μαζί τους (Αίγυπτος, Λίβανος, Ισραήλ) είτε όχι (Ελλάδα, Τουρκία, Συρία).

5. Πώς καταλαβαίνουμε τη μέθοδο «της μέσης γραμμής»;

Είναι η μέθοδος με την οποία δύο γειτονικά κράτη μοιράζουν στη μέση τη θαλάσσια απόσταση που τα χωρίζει. Το σύνορο της ΑΟΖ περνά από τα σημεία που απέχουν ίση απόσταση και από τις δύο χώρες, ώστε η μοιρασιά να είναι δίκαιη.

6. Γράφουμε παρατηρήσεις για τις αποστάσεις των γειτονικών χωρών από την Κύπρο.

• Η πιο κοντινή χώρα στην Κύπρο είναι η Τουρκία (στα βόρεια), ενώ η πιο μακρινή είναι η Ελλάδα (στα δυτικά).
• Οι περισσότερες γειτονικές χώρες απέχουν λιγότερο από 370,4 χλμ από την Κύπρο.

7. Μπορεί η Κύπρος ή οι γειτονικές της χώρες να έχουν ΑΟΖ που να φτάνει μέχρι και τα 370,4 χλμ που δικαιούνται;

Όχι, όχι προς όλες τις κατευθύνσεις. Επειδή οι χώρες βρίσκονται τόσο κοντά (σε απόσταση μικρότερη από $370,4$ χλμ), οι ΑΟΖ τους θα υπερκαλύπτονταν. Γι' αυτό η κάθε χώρα παίρνει μόνο μέχρι τη μέση γραμμή και όχι όλα τα 200 ν.μ.

8. Πού φτάνει η ΑΟΖ κάθε κράτους;

Η ΑΟΖ κάθε παράκτιου κράτους μπορεί να φτάνει μέχρι τα 200 ναυτικά μίλια (370,4 χλμ) από τις ακτές του — αλλά όχι πιο πέρα, και όχι όταν αυτό υπερκαλύπτει την ΑΟΖ γείτονα.

Ας τα θυμόμαστε