Χωρικά Ύδατα και Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ)

Η Κύπρος είναι ένα νησί. Αυτό σημαίνει ότι όλη της η ακτογραμμή βρέχεται από θάλασσα, τη Μεσόγειο Θάλασσα. Όμως, πού τελειώνει η Κύπρος και πού αρχίζει η «ανοικτή» θάλασσα που ανήκει σε όλους; Μέχρι πού μπορεί το κράτος μας να ψαρεύει, να βγάζει φυσικό αέριο ή να βάζει τους δικούς του νόμους μέσα στη θάλασσα;

Σε αυτό το κεφάλαιο θα μάθουμε πώς τα κράτη «μοιράζονται» τη θάλασσα γύρω τους σε θαλάσσιες ζώνες. 🌊

Ένας διεθνής νόμος για τη θάλασσα

Για να μη μαλώνουν τα κράτη για τη θάλασσα, όλες οι χώρες του κόσμου συμφώνησαν σε κοινούς κανόνες. Οι κανόνες αυτοί γράφτηκαν σε μια πολύ σημαντική συμφωνία:

Η συμφωνία αυτή ορίζει δύο βασικές θαλάσσιες ζώνες γύρω από κάθε κράτος που βρέχεται από θάλασσα: τα Χωρικά Ύδατα και την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ).

Πώς μετράμε αποστάσεις στη θάλασσα;

Στη στεριά μετράμε τις αποστάσεις σε χιλιόμετρα. Στη θάλασσα, όμως, χρησιμοποιούμε μια διαφορετική μονάδα μέτρησης: το ναυτικό μίλι.

Ας κάνουμε δύο υπολογισμούς για να καταλάβουμε καλύτερα πόσο μεγάλες είναι οι δύο ζώνες. Θα μετατρέψουμε τα ναυτικά μίλια σε χιλιόμετρα:

Χωρικά Ύδατα — 12 ναυτικά μίλια:
$12\ \text{ν.μ.} \times 1{,}852\ \tfrac{\text{χλμ}}{\text{ν.μ.}} = 22{,}224\ \text{χλμ}$

ΑΟΖ — 200 ναυτικά μίλια:
$200\ \text{ν.μ.} \times 1{,}852\ \tfrac{\text{χλμ}}{\text{ν.μ.}} = 370{,}4\ \text{χλμ}$

Τα Χωρικά Ύδατα: εδώ κυβερνά το κράτος

Τα Χωρικά Ύδατα (ή Χωρική Θάλασσα) είναι η θαλάσσια ζώνη κοντά στις ακτές. Φτάνει σε απόσταση μέχρι 12 ναυτικά μίλια (22,224 χιλιόμετρα) από τις ακτές ενός κράτους.

Η ζώνη αυτή θεωρείται προέκταση του εδάφους του κράτους. Δηλαδή είναι σαν να είναι κι αυτή στεριά του κράτους, μόνο που είναι σκεπασμένη με νερό! Γι' αυτό, μέσα στα Χωρικά Ύδατα το κράτος έχει πλήρη κυριαρχία: εφαρμόζει όλους τους νόμους του, ακριβώς όπως στη στεριά.

Πλήρης κυριαρχία σημαίνει ότι το κράτος είναι ο πλήρης αφέντης αυτής της θάλασσας.

Η Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ): εδώ το κράτος έχει «οικονομικά» δικαιώματα

Πιο πέρα από τα Χωρικά Ύδατα εκτείνεται η Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ). Είναι πολύ πιο μεγάλη ζώνη: φτάνει σε απόσταση όχι πέρα από τα 200 ναυτικά μίλια (370,4 χιλιόμετρα) από τις ακτές ενός κράτους.

Κάθε κράτος που βρέχεται από θάλασσα έχει τη δική του ΑΟΖ.

Προσοχή σε μια πολύ σημαντική διαφορά: στην ΑΟΖ το κράτος δεν έχει πλήρη κυριαρχία (όπως στα Χωρικά Ύδατα). Έχει όμως όλα τα κυριαρχικά (αποκλειστικά) δικαιώματα — δηλαδή ειδικά δικαιώματα που ανήκουν μόνο σε αυτό.

Τι μπορεί να κάνει το κράτος στην ΑΟΖ του;

Σύμφωνα με τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας, κάθε κράτος έχει στην ΑΟΖ του τα αποκλειστικά δικαιώματα για:

• Την εξερεύνηση και τη διαχείριση των φυσικών πόρων, ζωντανών ή μη ζωντανών, που υπάρχουν στη ζώνη αυτή — μέσα στη θάλασσα, στον βυθό και κάτω από τον βυθό. (Π.χ. τα ψάρια είναι ζωντανός πόρος, το φυσικό αέριο είναι μη ζωντανός πόρος.) 🐟
• Δραστηριότητες οικονομικής εκμετάλλευσης της ζώνης, όπως η παραγωγή ηλεκτρισμού (π.χ. με ανεμογεννήτριες που κινούνται από τους ανέμους). 💨⚡

Επιπρόσθετα, μέσα στην ΑΟΖ του κάθε κράτος έχει το δικαίωμα:

• Να τοποθετεί και να χρησιμοποιεί κατασκευές (π.χ. εξέδρες εξόρυξης φυσικού αερίου).
• Να διεξάγει θαλάσσια επιστημονική έρευνα. 🔬
• Να προστατεύει το θαλάσσιο περιβάλλον. 🐢

Τι μπορούν να κάνουν τα ΑΛΛΑ κράτη στην ΑΟΖ μας;

Η ΑΟΖ δεν είναι πλήρως «κλειστή» για τους άλλους, όπως τα Χωρικά Ύδατα. Επειδή δεν υπάρχει εδώ πλήρης κυριαρχία, όλα τα κράτη έχουν κάποια δικαιώματα ακόμα και μέσα στην ΑΟΖ ενός άλλου κράτους:

• Έχουν δικαίωμα να πλέουν τα πλοία τους ελεύθερα στην ΑΟΖ ενός άλλου κράτους. 🚢
• Έχουν δικαίωμα να τοποθετούν υποβρύχια καλώδια και αγωγούς στον βυθό της ΑΟΖ ενός άλλου κράτους.

Έχουν όμως και μια σημαντική υποχρέωση: πρέπει να σέβονται τα δικαιώματα και να ακολουθούν τους νόμους του κράτους στην ΑΟΖ του οποίου βρίσκονται.

✏️ Ας εξασκηθούμε

Δραστηριότητα 1: Ο πίνακας των διαφορών

Το βιβλίο μας ζητά να συμπληρώσουμε έναν πίνακα με τις διαφορές των δύο ζωνών. Ας τον λύσουμε:

Στην αρχή της άσκησης, το βιβλίο ζητά επίσης να συμπληρώσουμε την πρόταση:

«Τα Χωρικά Ύδατα και η Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη είναι θαλάσσιες ζώνες των κρατών που έχουν ακτές (βρέχονται από θάλασσα).»

Δραστηριότητα 2: Παραδείγματα από τη θάλασσα

Απαντούμε στις ερωτήσεις του πίνακα του βιβλίου:

• α) Ένας ζωντανός και ένας μη ζωντανός φυσικός πόρος στη θάλασσα: Ζωντανός πόρος → τα ψάρια (ή άλλοι θαλάσσιοι οργανισμοί). Μη ζωντανός πόρος → το φυσικό αέριο (ή το πετρέλαιο). 🐟⛽
• β) Ένας τρόπος προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος: Να μη ρίχνουμε σκουπίδια και βλαβερές ουσίες στη θάλασσα (ή να προστατεύουμε τα θαλάσσια ζώα, π.χ. τις χελώνες). 🐢
• γ) Δύο λόγοι για τους οποίους τα πλοία πλέουν στις θάλασσες: Για να μεταφέρουν εμπορεύματα από τη μια χώρα στην άλλη, και για να μεταφέρουν ανθρώπους (ταξίδια, τουρισμός).
• δ) Ένας σκοπός για τον οποίο τοποθετούνται αγωγοί σε ξηρά ή θάλασσα: Για να μεταφέρουν φυσικό αέριο (ή νερό, ή πετρέλαιο) από τον έναν τόπο στον άλλο.
• ε) Δύο φυσικοί πόροι που αξιοποιούνται για την παραγωγή ηλεκτρισμού: Το φυσικό αέριο και ο άνεμος (με ανεμογεννήτριες). Θα μπορούσαμε να αναφέρουμε και τον ήλιο (ηλιακή ενέργεια). ⚡

Δραστηριότητα 3: Πού ισχύει το κάθε δικαίωμα;

Το βιβλίο μας ζητά να σημειώσουμε με ✓ σε ποια ζώνη ισχύει το κάθε δικαίωμα ή δραστηριότητα. Θυμόμαστε ότι στα Χωρικά Ύδατα το κράτος έχει πλήρη κυριαρχία (ισχύουν όλα όσα ισχύουν και στην ΑΟΖ, και ακόμα περισσότερα), ενώ στην ΑΟΖ έχει μόνο τα οικονομικά/κυριαρχικά δικαιώματα και τα άλλα κράτη διατηρούν κάποια δικαιώματα.

Ας εξηγήσουμε: Το δικαίωμα Νο 1 (να εφαρμόζει όλους τους νόμους του) ισχύει μόνο στα Χωρικά Ύδατα, γιατί μόνο εκεί το κράτος έχει πλήρη κυριαρχία. Αντίθετα, τα δικαιώματα των άλλων κρατών (Νο 7 και Νο 8, ελεύθερη πλεύση και υποβρύχια καλώδια) ισχύουν στην ΑΟΖ — γιατί εκεί το κράτος δεν έχει πλήρη κυριαρχία. Τα οικονομικά/κυριαρχικά δικαιώματα (Νο 2 έως Νο 6) ισχύουν και στις δύο ζώνες.

Δραστηριότητα 5: Γιατί είναι σημαντική η ΑΟΖ για ένα κράτος;

Το βιβλίο ρωτά γιατί είναι σημαντική για ένα κράτος η ΑΟΖ του. Δύο λόγοι:

1. Το κράτος έχει το αποκλειστικό δικαίωμα να εκμεταλλεύεται τους φυσικούς πόρους της (π.χ. να βγάζει φυσικό αέριο ή να ψαρεύει). Αυτό μπορεί να φέρει πλούτο στη χώρα. 💰
2. Μπορεί να παράγει ηλεκτρισμό (π.χ. με ανεμογεννήτριες) και να αξιοποιεί τη θάλασσα οικονομικά, καλύπτοντας ανάγκες των πολιτών της.

Τι θυμόμαστε από αυτό το κεφάλαιο

• Η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (1982) ορίζει τις θαλάσσιες ζώνες των κρατών.
• Χωρικά Ύδατα: μέχρι 12 ν.μ. (22,224 χλμ) από τις ακτές — το κράτος έχει πλήρη κυριαρχία.
• ΑΟΖ: μέχρι 200 ν.μ. (370,4 χλμ) από τις ακτές — το κράτος έχει μόνο κυριαρχικά (οικονομικά) δικαιώματα, όχι πλήρη κυριαρχία.
• 1 ναυτικό μίλι = 1852 μέτρα = 1,852 χιλιόμετρα.
• Στην ΑΟΖ, τα άλλα κράτη μπορούν να πλέουν τα πλοία τους και να τοποθετούν υποβρύχια καλώδια και αγωγούς, αρκεί να σέβονται τους νόμους του κράτους.