Τι είναι το φυσικό αέριο και πού βρίσκεται;
Έχεις ακούσει ποτέ για το φυσικό αέριο; Ίσως το έχεις ακούσει στην τηλεόραση ή στις ειδήσεις, ειδικά όταν μιλούν για την Κύπρο και τη θάλασσα γύρω της. Το φυσικό αέριο είναι ένας πολύτιμος θησαυρός που κρύβεται βαθιά μέσα στη Γη. Σε αυτό το κεφάλαιο θα μάθουμε τι ακριβώς είναι, πού βρίσκεται, πώς δημιουργήθηκε πριν από εκατομμύρια χρόνια και πώς οι άνθρωποι καταφέρνουν να το βγάλουν στην επιφάνεια. 🌍⛽
Τι είναι το φυσικό αέριο;
Το φυσικό αέριο είναι ένα αέριο υλικό, δηλαδή δεν είναι στερεό (όπως μια πέτρα) ούτε υγρό (όπως το νερό), αλλά αέριο (όπως ο αέρας που αναπνέουμε). Υπάρχει σε πολύ μεγάλες ποσότητες, πάρα πολύ βαθιά στο εσωτερικό της Γης.
Το βρίσκουμε τόσο σε περιοχές της ξηράς όσο και κάτω από τη θάλασσα. Εκεί βρίσκεται παγιδευμένο μέσα σε πετρώματα, στα οποία συνήθως υπάρχει και νερό ή πετρέλαιο μαζί του.
Το φυσικό αέριο είναι ένα φυσικό προϊόν, που σημαίνει ότι το φτιάχνει η ίδια η φύση, χωρίς τη βοήθεια των ανθρώπων. Είναι επίσης ένα καύσιμο υλικό.
Καύσιμο είναι ένα υλικό το οποίο καίγεται για κάποιο σκοπό. Για παράδειγμα, καίμε το φυσικό αέριο για να παράξουμε ηλεκτρισμό, να ζεστάνουμε τα σπίτια μας ή να κινήσουμε τις μηχανές των αυτοκινήτων. Άλλα καύσιμα που ίσως ξέρεις είναι η βενζίνη, το πετρέλαιο και τα ξύλα.
Τι ιδιότητες έχει το φυσικό αέριο;
Το φυσικό αέριο έχει τρεις πολύ ενδιαφέρουσες ιδιότητες. Είναι:
- Άχρωμο ➡️ δεν έχει χρώμα.
- Αόρατο ➡️ δεν μπορούμε να το δούμε με τα μάτια μας.
- Άοσμο ➡️ δεν έχει καμία μυρωδιά.
Επειδή δεν το βλέπουμε και δεν το μυρίζουμε, το φυσικό αέριο θα μπορούσε να είναι επικίνδυνο. Αν διέφευγε (ξέφευγε) από κάπου, κανένας δεν θα το καταλάβαινε! Γι' αυτό οι άνθρωποι, για λόγους ασφάλειας, του δίνουν μια χαρακτηριστική μυρωδιά, ώστε να γίνεται εύκολα αντιληπτό. Έτσι, αν κάπου διαρρεύσει φυσικό αέριο, το μυρίζουμε αμέσως και μπορούμε να προστατευτούμε.
Η μυρωδιά που έχει το φυσικό αέριο στα σπίτια δεν είναι δική του — οι άνθρωποι την πρόσθεσαν επίτηδες. Στη φύση το φυσικό αέριο δεν μυρίζει καθόλου. Αυτή η μικρή αλλαγή σώζει ζωές, γιατί μας ειδοποιεί όταν κάτι δεν πάει καλά.
Πώς δημιουργήθηκε το φυσικό αέριο;
Το φυσικό αέριο δεν δημιουργήθηκε από τη μια μέρα στην άλλη. Χρειάστηκαν εκατομμύρια χρόνια για να σχηματιστεί! Ας δούμε την ιστορία του βήμα βήμα. ⏳
Βήμα 1: Πριν από 300–400 εκατομμύρια χρόνια
Στους ωκεανούς ζούσαν πάρα πολλά θαλάσσια φυτά, ζώα και μικροοργανισμοί. Όταν αυτά πέθαιναν, τα απομεινάρια (τα υπολείμματά) τους παρέμεναν στον βυθό των ωκεανών. Με το πέρασμα του χρόνου, καλύπτονταν όλο και περισσότερο από στρώματα άμμου και λάσπης.
Βήμα 2: Πριν από 50–100 εκατομμύρια χρόνια
Εκατομμύρια χρόνια αργότερα, τα απομεινάρια αυτά θάβονταν όλο και πιο βαθιά μέσα στη Γη. Εκεί βαθιά επικρατούσε μεγάλη πίεση (τα από πάνω στρώματα τα πίεζαν με τεράστια δύναμη) και πολύ ψηλή θερμοκρασία. Με την πίεση και τη ζέστη, τα απομεινάρια σιγά σιγά μετατράπηκαν σε φυσικό αέριο.
Βήμα 3: Στην εποχή μας
Σήμερα, το φυσικό αέριο βρίσκεται κρυμμένο σε υπόγειες κοιλότητες, βαθιά μέσα στη Γη. Για να το φτάσουμε, χρειάζεται να τρυπήσουμε βαθιά στο έδαφος και να διαπεράσουμε (να περάσουμε μέσα από) στρώματα άμμου, λάσπης και πετρωμάτων.
Το φυσικό αέριο που χρησιμοποιούμε σήμερα προέρχεται από ζωντανούς οργανισμούς που πέθαναν πριν από εκατομμύρια χρόνια — πολύ πριν εμφανιστούν οι άνθρωποι στη Γη! Γι' αυτό λέμε ότι το φυσικό αέριο, όπως και το πετρέλαιο, είναι ένα ορυκτό καύσιμο: σχηματίστηκε μέσα στη Γη μετά από πάρα πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα.
Πώς εξορύσσουν το φυσικό αέριο οι άνθρωποι;
Αφού το φυσικό αέριο βρίσκεται τόσο βαθιά και είναι παγιδευμένο μέσα στα πετρώματα, πώς καταφέρνουν οι άνθρωποι να το βγάλουν στην επιφάνεια; Η διαδικασία αυτή ονομάζεται εξόρυξη. 🛢️
Οι γεωτρήσεις
Για να βγάλουν το φυσικό αέριο στην επιφάνεια, οι άνθρωποι κάνουν γεωτρήσεις, είτε σε περιοχές της ξηράς είτε στη θάλασσα. Χρησιμοποιούν ειδικά μηχανήματα, τα γεωτρύπανα, που τρυπούν βαθιά στο έδαφος ή κάτω από τον βυθό της θάλασσας. Έτσι δημιουργούν πηγάδια, μέσα από τα οποία απελευθερώνεται το φυσικό αέριο, φτάνει στην επιφάνεια και το συλλέγουν.
Υπάρχουν δύο είδη γεωτρήσεων:
| Είδος γεώτρησης | Περιγραφή | Πρόσβαση στο φυσικό αέριο |
|---|---|---|
| Κάθετη γεώτρηση | Το γεωτρύπανο τρυπά ίσια προς τα κάτω. | Πιο εύκολη |
| Οριζόντια γεώτρηση | Το γεωτρύπανο τρυπά και προς τα πλάγια. | Πιο δύσκολη |
Όταν η εξόρυξη γίνεται στη θάλασσα, τη λέμε υπεράκτια εξόρυξη. Τότε χρησιμοποιούν μεγάλες πλατφόρμες (πλωτές κατασκευές πάνω στη θάλασσα) ή ειδικά πλοία – γεωτρύπανα (πλωτά γεωτρύπανα) που κουβαλούν το γεωτρύπανο μαζί τους.
Η μεταφορά του φυσικού αερίου
Αφού το εξορύξουν, οι άνθρωποι πρέπει να μεταφέρουν το φυσικό αέριο στους χώρους όπου θα το χρησιμοποιήσουν, θα το επεξεργαστούν ή θα το αποθηκεύσουν. Αυτό γίνεται με δύο τρόπους:
- Με αγωγούς ➡️ μεγάλους σωλήνες μέσα από τους οποίους ταξιδεύει το αέριο.
- Με υγροποίηση και δεξαμενόπλοια ➡️ όπου δεν μπορεί να περάσει αγωγός (π.χ. πολύ μακριά, πάνω από θάλασσα), το φυσικό αέριο το μετατρέπουν από αέριο σε υγρό (αυτό λέγεται υγροποίηση) και το μεταφέρουν με ειδικά πλοία, τα δεξαμενόπλοια.
Όταν το φυσικό αέριο γίνεται υγρό, πιάνει πολύ λιγότερο χώρο από ό,τι όταν είναι αέριο. Έτσι, ένα δεξαμενόπλοιο μπορεί να μεταφέρει τεράστιες ποσότητες φυσικού αερίου σε μακρινές χώρες, πέρα από θάλασσες, εκεί όπου δεν φτάνουν οι αγωγοί.
✏️ Ας εξασκηθούμε
Ας απαντήσουμε τώρα στις ερωτήσεις του βιβλίου, για να δούμε αν καταλάβαμε καλά όσα μάθαμε!
α. Τι είναι το φυσικό αέριο;
Το φυσικό αέριο είναι ένα αέριο υλικό και ένα καύσιμο, το οποίο υπάρχει σε μεγάλες ποσότητες πολύ βαθιά στο εσωτερικό της Γης. Είναι φυσικό προϊόν, δηλαδή το δημιούργησε η φύση.
β. Πού βρίσκεται;
Βρίσκεται πολύ βαθιά στο εσωτερικό της Γης, σε περιοχές της ξηράς ή της θάλασσας, παγιδευμένο μέσα σε πετρώματα όπου συνήθως υπάρχει και νερό ή πετρέλαιο.
γ. Τι ιδιότητες έχει;
Είναι άχρωμο (δεν έχει χρώμα), αόρατο (δεν το βλέπουμε) και άοσμο (δεν έχει μυρωδιά). Επειδή είναι άοσμο, οι άνθρωποι του δίνουν μια χαρακτηριστική μυρωδιά για λόγους ασφάλειας.
δ. Τι είναι η γεώτρηση; Πότε κάνουν οι άνθρωποι γεωτρήσεις;
Η γεώτρηση είναι το τρύπημα βαθιά στο έδαφος ή κάτω από τον βυθό της θάλασσας, με τη χρήση γεωτρύπανων, ώστε να φτάσουν οι άνθρωποι στις υπόγειες κοιλότητες και να βγάλουν το φυσικό αέριο (ή το πετρέλαιο) στην επιφάνεια. Οι άνθρωποι κάνουν γεωτρήσεις όταν θέλουν να εξορύξουν φυσικό αέριο ή πετρέλαιο, τόσο στην ξηρά όσο και στη θάλασσα.
ε. Είναι το φυσικό αέριο ορυκτό υλικό; Ναι ή όχι, και γιατί;
Ναι, το φυσικό αέριο είναι ορυκτό καύσιμο, γιατί δημιουργήθηκε φυσικά μέσα στη Γη, από τα απομεινάρια νεκρών φυτών και ζώων, μετά από εκατομμύρια χρόνια πίεσης και ψηλής θερμοκρασίας. Το εξορύσσουμε από το εσωτερικό της Γης, όπως και άλλα ορυκτά.
Το φυσικό αέριο κάνει εκατομμύρια χρόνια για να δημιουργηθεί, όμως οι άνθρωποι το χρησιμοποιούν πολύ γρήγορα. Γι' αυτό πρέπει να το αξιοποιούμε με σύνεση και να μη σπαταλάμε την ενέργεια. Είναι ένας πολύτιμος φυσικός πόρος που δεν ξαναγεμίζει εύκολα!