Κατευθύνσεις του ορίζοντα

Φαντάσου ότι στέκεσαι σε έναν μεγάλο, ανοιχτό κάμπο και κοιτάς ολόγυρα. Η γραμμή εκεί μακριά, όπου φαίνεται να «ακουμπάει» ο ουρανός με τη γη ή τη θάλασσα, λέγεται ορίζοντας. Για να μπορούμε να λέμε με ακρίβεια προς τα πού βρίσκεται κάτι, χωρίζουμε τον ορίζοντα σε κατευθύνσεις. Οι κατευθύνσεις του ορίζοντα είναι σαν μια αόρατη πυξίδα που μας βοηθά να βρίσκουμε τον δρόμο μας και να περιγράφουμε πού βρίσκεται μια πόλη, ένα βουνό ή μια θάλασσα.

Σε αυτό το κεφάλαιο θα μάθουμε τις τέσσερις κύριες και τις τέσσερις ενδιάμεσες κατευθύνσεις, θα γνωρίσουμε το αστέρι και τον σταυρό προσανατολισμού και θα εξασκηθούμε να περιγράφουμε πού βρίσκεται κάθε πόλη της Κύπρου σε σχέση με τη Λευκωσία.

Οι τέσσερις κύριες κατευθύνσεις

Οι κύριες κατευθύνσεις του ορίζοντα είναι τέσσερις. Καθεμιά έχει το όνομά της και ένα σύντομο σύμβολο (ένα γράμμα):

Γιατί λέγονται έτσι; Οι ονομασίες «Ανατολή» και «Δύση» έχουν σχέση με τον ήλιο!

• Ο ήλιος ανατέλλει (βγαίνει) το πρωί από την Ανατολή.
• Ο ήλιος δύει (βασιλεύει, κρύβεται) το βράδυ στη Δύση.

Αν λοιπόν ένα πρωί σταθείς με το πρόσωπό σου προς τον ήλιο που ανατέλλει, τότε κοιτάς προς την Ανατολή. Πίσω σου είναι η Δύση, στο αριστερό σου χέρι ο Βορράς και στο δεξί σου χέρι ο Νότος.

Οι τέσσερις ενδιάμεσες κατευθύνσεις

Πολλές φορές ένας τόπος δεν βρίσκεται ακριβώς προς τον Βορρά ή ακριβώς προς την Ανατολή, αλλά κάπου ανάμεσα σε δύο κύριες κατευθύνσεις. Γι' αυτό υπάρχουν και οι ενδιάμεσες κατευθύνσεις. Καθεμιά βρίσκεται ακριβώς στη μέση δύο κύριων κατευθύνσεων και το όνομά της φτιάχνεται ενώνοντας τα ονόματά τους:

Έτσι, ο ορίζοντας χωρίζεται συνολικά σε οκτώ κατευθύνσεις: τέσσερις κύριες και τέσσερις ενδιάμεσες.

Το αστέρι και ο σταυρός προσανατολισμού

Για να δείχνουμε τις κατευθύνσεις σε έναν χάρτη, χρησιμοποιούμε ένα ειδικό σχέδιο.

• Το αστέρι προσανατολισμού είναι ένα σχήμα σαν αστέρι με οκτώ ακτίνες. Κάθε ακτίνα δείχνει και μία κατεύθυνση: τις τέσσερις κύριες (Β, Ν, Α, Δ) και τις τέσσερις ενδιάμεσες (ΒΑ, ΒΔ, ΝΑ, ΝΔ).
• Ο σταυρός προσανατολισμού είναι πιο απλός: μοιάζει με σταυρό (+) και δείχνει μόνο τις τέσσερις κύριες κατευθύνσεις.

✏️ Ας εξασκηθούμε: συμπληρώνουμε το αστέρι προσανατολισμού

Στο βιβλίο ζητείται να συμπληρώσουμε ολογράφως (δηλαδή με όλα τα γράμματα) τις κατευθύνσεις στο αστέρι προσανατολισμού. Ξεκινώντας από πάνω και γυρίζοντας δεξιόστροφα, οι οκτώ κατευθύνσεις είναι:

Βορράς → Βορειοανατολικά → Ανατολή → Νοτιοανατολικά → Νότος → Νοτιοδυτικά → Δύση → Βορειοδυτικά και ξανά στον Βορρά.

Πώς περιγράφουμε πού βρίσκεται μια πόλη

Όταν θέλουμε να πούμε πού βρίσκεται ένας τόπος, τον συγκρίνουμε με έναν άλλο τόπο που ξέρουμε καλά. Λέμε δηλαδή προς ποια κατεύθυνση βρίσκεται ο ένας σε σχέση με τον άλλο.

Για να το κάνουμε σωστά, ακολουθούμε τρία βήματα:

1. Βρίσκουμε στον χάρτη τον τόπο που θα χρησιμοποιήσουμε ως σημείο αναφοράς (π.χ. τη Λευκωσία).
2. Τοποθετούμε νοερά (ή με μια διαφάνεια) τον σταυρό προσανατολισμού πάνω σε αυτόν τον τόπο.
3. Κοιτάμε προς ποια κατεύθυνση πέφτει ο άλλος τόπος και τη λέμε.

Για παράδειγμα: αν η Κερύνεια βρίσκεται πιο πάνω από τη Λευκωσία στον χάρτη, τότε λέμε ότι «η Κερύνεια βρίσκεται στα βόρεια της Λευκωσίας».

✏️ Ας εξασκηθούμε: πού βρίσκεται κάθε πόλη σε σχέση με τη Λευκωσία

Ας λύσουμε τώρα την άσκηση του βιβλίου. Βάζουμε τον σταυρό προσανατολισμού πάνω στη Λευκωσία και βρίσκουμε προς τα πού βρίσκεται κάθε πόλη. Θυμήσου: στον χάρτη ο Βορράς είναι πάνω, ο Νότος κάτω, η Ανατολή δεξιά και η Δύση αριστερά.

Ας δούμε τις σωστές απαντήσεις μία μία, όπως τις γράφουμε στα κενά του βιβλίου:

• Η Κερύνεια βρίσκεται στα βόρεια (Β) της Λευκωσίας. Η Κερύνεια είναι χτισμένη στη βόρεια ακτή του νησιού, ακριβώς πάνω από τη Λευκωσία. Ανάμεσά τους υψώνεται η οροσειρά του Πενταδάκτυλου.

• Η Αμμόχωστος βρίσκεται στα ανατολικά (Α), προς τα νοτιοανατολικά (ΝΑ), της Λευκωσίας. Η Αμμόχωστος βρίσκεται στην ανατολική ακτή της Κύπρου, δεξιά από τη Λευκωσία.

• Η Λάρνακα βρίσκεται στα νοτιοανατολικά (ΝΑ) της Λευκωσίας. Η Λάρνακα είναι χτισμένη στη νοτιοανατολική ακτή, κάτω και δεξιά από τη Λευκωσία.

• Η Λεμεσός βρίσκεται στα νοτιοδυτικά (ΝΔ) της Λευκωσίας. Η Λεμεσός βρίσκεται στη νότια ακτή, λίγο πιο δυτικά, δηλαδή κάτω και ελαφρώς αριστερά από τη Λευκωσία.

• Η Πάφος βρίσκεται στα νοτιοδυτικά (ΝΔ), προς τα δυτικά (Δ), της Λευκωσίας. Η Πάφος είναι η πόλη που βρίσκεται πιο μακριά, στη δυτική άκρη του νησιού, κάτω και πολύ αριστερά από τη Λευκωσία.

Κατευθύνσεις και ταξίδια από πόλη σε πόλη

Οι κατευθύνσεις δεν μας βοηθούν μόνο να λέμε πού βρίσκεται μια πόλη, αλλά και προς τα πού κινούμαστε όταν πηγαίνουμε από τη μία πόλη στην άλλη. Ας λύσουμε και μερικά τέτοια παραδείγματα:

• Από τη Λεμεσό προς την Πάφο κινούμαστε προς τα δυτικά (Δ). (Η Πάφος είναι πιο αριστερά, στη δυτική άκρη.)
• Από τη Λευκωσία προς την Κερύνεια κινούμαστε προς τα βόρεια (Β). (Ανεβαίνουμε προς τη βόρεια ακτή.)
• Από τη Λευκωσία προς τη Λάρνακα κινούμαστε προς τα νοτιοανατολικά (ΝΑ).
• Από τη Λάρνακα προς τη Λεμεσό κινούμαστε προς τα δυτικά (Δ). (Και οι δύο είναι στον Νότο· η Λεμεσός είναι πιο δυτικά από τη Λάρνακα.)
• Από τη Λεμεσό προς τη Λάρνακα κινούμαστε προς τα ανατολικά (Α). (Είναι η αντίθετη διαδρομή από την προηγούμενη.)

Ας τα θυμόμαστε

• Ο ορίζοντας χωρίζεται σε 8 κατευθύνσεις: 4 κύριες (Βορράς Β, Νότος Ν, Ανατολή Α, Δύση Δ) και 4 ενδιάμεσες (ΒΑ, ΒΔ, ΝΑ, ΝΔ).
• Ο ήλιος ανατέλλει στην Ανατολή και δύει στη Δύση.
• Στους χάρτες ο Βορράς είναι πάντα πάνω.
• Χρησιμοποιούμε το αστέρι ή τον σταυρό προσανατολισμού για να δείχνουμε τις κατευθύνσεις.
• Για να πούμε πού βρίσκεται μια πόλη, τη συγκρίνουμε με έναν άλλο τόπο (π.χ. τη Λευκωσία, που είναι στο κέντρο του νησιού).