Γεωμορφολογικές περιφέρειες και οι πόλεις της Κύπρου

Η Κύπρος είναι ένα όμορφο νησί στην ανατολική Μεσόγειο θάλασσα. Αν την κοιτάξουμε από ψηλά, θα δούμε ότι η επιφάνειά της δεν είναι παντού ίδια: κάπου υψώνονται ψηλά βουνά, αλλού απλώνονται μεγάλες πεδιάδες, και γύρω-γύρω τη ζώνει η θάλασσα. Αυτά τα διαφορετικά κομμάτια της επιφάνειας τα λέμε γεωμορφολογικές περιφέρειες. Σε αυτό το κεφάλαιο θα γνωρίσουμε τις οροσειρές και την πεδιάδα της Κύπρου, αλλά και τις πόλεις της.

Τι είναι γεωμορφολογική περιφέρεια;

Η λέξη «γεωμορφολογία» μας μιλά για τη μορφή (το σχήμα) της γης. Έτσι, μια γεωμορφολογική περιφέρεια είναι μια μεγάλη περιοχή που έχει παντού την ίδια μορφή εδάφους. Άλλες περιοχές είναι ψηλές και βουνώδεις, ενώ άλλες είναι χαμηλές και επίπεδες.

Στην Κύπρο ξεχωρίζουμε τρεις μεγάλες γεωμορφολογικές περιφέρειες:

• Την οροσειρά του Τροόδους στα νότια και κεντρικά.
• Την οροσειρά του Πενταδακτύλου (ή οροσειρά της Κερύνειας) στα βόρεια.
• Την πεδιάδα της Μεσαορίας ανάμεσα στις δύο οροσειρές.

Οροσειρά είναι πολλά βουνά μαζί, ενώ πεδιάδα είναι μια μεγάλη επίπεδη περιοχή.

Οι δύο οροσειρές της Κύπρου

Το Τρόοδος

Το Τρόοδος είναι η μεγαλύτερη και ψηλότερη οροσειρά της Κύπρου. Βρίσκεται στο νότιο και κεντρικό μέρος του νησιού και απλώνεται σε μεγάλη έκταση. Η ψηλότερη κορυφή του ονομάζεται Χιονίστρα (ή Όλυμπος) και φτάνει τα $1952\ m$ ύψος. Επειδή είναι τόσο ψηλά, τον χειμώνα χιονίζει και πολλοί άνθρωποι πηγαίνουν εκεί για να δουν τα χιόνια.

Στο Τρόοδος υπάρχουν πυκνά δάση, δροσερές πηγές και πολλά όμορφα χωριά. Είναι μια περιοχή με πλούσια βλάστηση και καθαρό αέρα.

Ο Πενταδάκτυλος (οροσειρά Κερύνειας)

Ο Πενταδάκτυλος είναι η δεύτερη οροσειρά της Κύπρου και βρίσκεται στα βόρεια του νησιού, κοντά στη θάλασσα και στην πόλη της Κερύνειας. Γι' αυτό ονομάζεται και οροσειρά της Κερύνειας.

Η οροσειρά αυτή είναι πιο χαμηλή και πιο στενή από το Τρόοδος. Το όνομά της, «Πενταδάκτυλος», σημαίνει «πέντε δάχτυλα», γιατί μια κορυφή της μοιάζει με χέρι που έχει πέντε δάχτυλα.

Η πεδιάδα της Μεσαορίας

Ανάμεσα στις δύο οροσειρές απλώνεται η πεδιάδα της Μεσαορίας. Είναι μια μεγάλη, χαμηλή και επίπεδη περιοχή. Μάλιστα, το όνομά της, «Μεσαορία», σημαίνει «ανάμεσα στα βουνά» — γιατί βρίσκεται ακριβώς ανάμεσα στο Τρόοδος και στον Πενταδάκτυλο.

Η Μεσαορία είναι πολύ σημαντική για την Κύπρο, γιατί το επίπεδο και γόνιμο έδαφός της βοηθά στη γεωργία. Εκεί καλλιεργούνται σιτηρά, όπως το σιτάρι και το κριθάρι. Στη μέση περίπου της πεδιάδας βρίσκεται και η πρωτεύουσα του νησιού, η Λευκωσία.

✏️ Ας εξασκηθούμε: οι οροσειρές και οι πεδιάδες

Δραστηριότητα: Ονομάζουμε τις οροσειρές και τις πεδιάδες της Κύπρου.

Έτσι, όταν φτιάχνουμε το υπόμνημα ενός χάρτη, χρωματίζουμε συνήθως τα βουνά με καφέ χρώμα και τις πεδιάδες με πράσινο ή κίτρινο.

Οι πόλεις της Κύπρου

Η Κύπρος έχει έξι μεγάλες πόλεις. Ας τις γνωρίσουμε:

• Λευκωσία — η πρωτεύουσα του νησιού.
• Λεμεσός
• Λάρνακα
• Πάφος
• Αμμόχωστος (βρίσκεται στις κατεχόμενες περιοχές)
• Κερύνεια (βρίσκεται στις κατεχόμενες περιοχές)

Κατεχόμενες περιοχές είναι τα μέρη του νησιού μας που κατέλαβε ο τουρκικός στρατός το 1974. Η Αμμόχωστος και η Κερύνεια βρίσκονται σήμερα σε αυτές τις περιοχές.

Τι είναι η πρωτεύουσα;

Η πρωτεύουσα μιας χώρας είναι η πόλη που λειτουργεί ως έδρα της κυβέρνησης και ως διοικητικό κέντρο του κράτους. Εκεί βρίσκονται τα κυβερνητικά γραφεία. Συνήθως, η πόλη αυτή καθορίζεται από σχετικό νόμο της χώρας.

Πρωτεύουσα της Κύπρου είναι η Λευκωσία. Εκεί βρίσκονται η κυβέρνηση, τα υπουργεία και τα σημαντικότερα γραφεία του κράτους.

Παράκτιες και μη παράκτιες πόλεις

Μια πόλη λέγεται παράκτια όταν βρίσκεται δίπλα στη θάλασσα, πάνω στην ακτή. Αν μια πόλη είναι χτισμένη στο εσωτερικό της χώρας, μακριά από τη θάλασσα, τότε λέγεται μη παράκτια.

Ας δούμε τις πόλεις της Κύπρου μία-μία:

• Η Λευκωσία βρίσκεται στο εσωτερικό, στην πεδιάδα της Μεσαορίας → μη παράκτια.
• Η Λεμεσός είναι χτισμένη στη νότια ακτή → παράκτια.
• Η Λάρνακα βρίσκεται στη νοτιοανατολική ακτή → παράκτια.
• Η Πάφος βρίσκεται στη δυτική ακτή → παράκτια.
• Η Αμμόχωστος βρίσκεται στην ανατολική ακτή → παράκτια.
• Η Κερύνεια βρίσκεται στη βόρεια ακτή → παράκτια.

✏️ Ας εξασκηθούμε: παράκτιες και μη παράκτιες πόλεις

Δραστηριότητα: Συμπληρώνουμε τις παράκτιες και τις μη παράκτιες πόλεις της Κύπρου στον πίνακα.

Ας τη λύσουμε μαζί:

Βλέπουμε ότι από τις έξι πόλεις της Κύπρου, οι πέντε είναι παράκτιες (Λεμεσός, Λάρνακα, Πάφος, Αμμόχωστος, Κερύνεια) και μόνο μία είναι μη παράκτια: η Λευκωσία.

Πού βρίσκεται κάθε πόλη σε σχέση με τη Λευκωσία;

Επειδή η Λευκωσία βρίσκεται περίπου στο κέντρο του νησιού, μπορούμε να περιγράψουμε πού βρίσκονται οι άλλες πόλεις χρησιμοποιώντας τις κατευθύνσεις του ορίζοντα (βορράς, νότος, ανατολή, δύση και οι ενδιάμεσες).

Ας λύσουμε τη σχετική δραστηριότητα:

Ας τα θυμόμαστε