Κοινότητες και οικισμοί στην Κύπρο 🏘️
Στην Κύπρο οι άνθρωποι δεν ζουν σκόρπιοι, ο ένας μακριά από τον άλλον. Μαζεύονται και φτιάχνουν τόπους όπου κατοικούν μαζί: χωριά, κωμοπόλεις και πόλεις. Κάθε τέτοιος τόπος έχει ένα όνομα, ένα δικό του κομμάτι γης και τους δικούς του κατοίκους. Σε αυτό το μάθημα θα μάθουμε τι είναι οι κοινότητες και οι οικισμοί, και θα μάθουμε να περιγράφουμε πού βρίσκονται πάνω στο νησί.
Τι είναι κοινότητα, δήμος και οικισμός
Στην Κύπρο ο κάθε τόπος κατοικίας ανήκει σε μία από δύο κατηγορίες:
- 🏡 Κοινότητα: είναι συνήθως ένα χωριό με λιγότερους κατοίκους. Διοικείται από το κοινοτικό συμβούλιο.
- 🏙️ Δήμος: είναι μια μεγαλύτερη πόλη ή κωμόπολη με περισσότερους κατοίκους. Διοικείται από τον δήμαρχο και το δημοτικό συμβούλιο.
Και η κοινότητα και ο δήμος έχουν τα δικά τους όρια, δηλαδή τη δική τους γη που τους ανήκει.
Μέσα σε κάθε κοινότητα ή δήμο υπάρχει ο οικισμός. Ο οικισμός είναι το μέρος όπου είναι μαζεμένα τα σπίτια, τα μαγαζιά, η εκκλησία, το σχολείο και οι δρόμοι. Γύρω από τον οικισμό συνήθως υπάρχουν χωράφια, δάση ή βοσκότοποι που ανήκουν κι αυτά στην κοινότητα.
Η ίδια λέξη «οικισμός» έρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη «οἶκος» που σημαίνει σπίτι. Οικισμός λοιπόν είναι ο τόπος με τα μαζεμένα σπίτια. 🏠
Πώς περιγράφουμε πού βρίσκεται μια κοινότητα
Για να πούμε σε κάποιον πού βρίσκεται ένας τόπος πάνω στον χάρτη της Κύπρου, χρησιμοποιούμε τις κατευθύνσεις του ορίζοντα 🧭. Οι τέσσερις βασικές κατευθύνσεις είναι:
- Βορράς (Β) ⬆️ — προς τα πάνω στον χάρτη
- Νότος (Ν) ⬇️ — προς τα κάτω στον χάρτη
- Ανατολή (Α) ➡️ — προς τα δεξιά στον χάρτη
- Δύση (Δ) ⬅️ — προς τα αριστερά στον χάρτη
Υπάρχουν και οι ενδιάμεσες κατευθύνσεις, όπως βορειοδυτικά, βορειοανατολικά, νοτιοδυτικά και νοτιοανατολικά, που μας βοηθούν να είμαστε πιο ακριβείς.
Όταν κρατάς έναν χάρτη σωστά, ο βορράς είναι πάντα προς τα πάνω. Έτσι, το πάνω μέρος του χάρτη δείχνει βορρά, το κάτω δείχνει νότο, τα δεξιά δείχνουν ανατολή και τα αριστερά δύση. 🗺️
Εκτός από την κατεύθυνση, περιγράφουμε και το έδαφος του τόπου. Το έδαφος μπορεί να είναι:
- ⛰️ Ορεινό: γεμάτο βουνά και πλαγιές. Ένας τόπος σε ορεινό έδαφος βρίσκεται πάνω ή κοντά σε οροσειρά.
- 🌾 Πεδινό: επίπεδο και ίσιο, χωρίς βουνά. Ένας τόπος σε πεδινό έδαφος βρίσκεται σε πεδιάδα.
- 🌊 Παράκτιο: κοντά στη θάλασσα, στην ακτή. Η παράκτια πεδιάδα είναι επίπεδη γη δίπλα στη θάλασσα.
Τέλος, λέμε αν ο τόπος βρίσκεται στο εσωτερικό του νησιού, δηλαδή μακριά από τη θάλασσα, ή κοντά στην ακτή.
Παρατηρώντας τις κοινότητες πάνω στον χάρτη
Ας δούμε τώρα τέσσερις πραγματικές κοινότητες και δήμους της Κύπρου. Για την καθεμιά θα πούμε πού βρίσκεται, με ποια κατεύθυνση, και τι έδαφος έχει. Έτσι θα μάθουμε πώς λύνουμε αυτές τις ασκήσεις παρατήρησης χάρτη.
🏙️ Δήμος Αθηένου
Ο δήμος Αθηένου βρίσκεται στην κεντρική Κύπρο, στην πεδιάδα της Μεσαορίας. Είναι μακριά από τη θάλασσα, στο εσωτερικό του νησιού.
- Βρίσκεται σε πεδιάδα (όχι σε βουνό).
- Το έδαφος του δήμου είναι πεδινό (όχι ορεινό), δηλαδή ίσιο και επίπεδο. Γι' αυτό γύρω του υπάρχουν πολλά χωράφια. 🌾
🌊 Κοινότητα Αγίας Μαρίνας Χρυσοχούς
Η κοινότητα Αγίας Μαρίνας Χρυσοχούς βρίσκεται στη δυτική Κύπρο, στην περιοχή της Χρυσοχούς (επαρχία Πάφου).
- Η κοινότητα βρίσκεται κοντά σε θάλασσα (όχι σε πόλη, ούτε πάνω σε οροσειρά).
- Το έδαφος της κοινότητας είναι πεδινό, κοντά στην ακτή — μια παράκτια πεδιάδα. 🏖️
- Προς τα ανατολικά, όπου βλέπουμε μέρος της οροσειράς του Τροόδους, το έδαφος γίνεται ορεινό ⛰️. Δηλαδή όσο προχωράμε μακριά από τη θάλασσα προς το εσωτερικό, το έδαφος ανεβαίνει και γίνεται βουνό.
Στην ίδια περιοχή, μέσα σε λίγα χιλιόμετρα, το έδαφος μπορεί να αλλάξει εντελώς: κοντά στη θάλασσα είναι επίπεδο, ενώ πιο μέσα στη στεριά ανεβαίνει και γίνεται βουνό. Γι' αυτό η Κύπρος έχει τόσο διαφορετικά τοπία! 🌊➡️⛰️
⛰️ Κοινότητα Άρσους Λεμεσού
Η κοινότητα Άρσους ανήκει στην επαρχία Λεμεσού και βρίσκεται στις πλαγιές της οροσειράς του Τροόδους, στο εσωτερικό του νησιού.
- Βρίσκεται σε βουνό (όχι σε πεδιάδα).
- Το έδαφος της κοινότητας είναι ορεινό (όχι πεδινό). Είναι ένα ορεινό, αμπελουργικό χωριό. 🍇
- Την κοινότητα φαίνεται να διασχίζει ένα ποτάμι (ένας ποταμός/χείμαρρος), που κατεβαίνει από τα βουνά. 💧
🏙️ Δήμος Πάνω Πολεμιδιών
Ο δήμος Πάνω Πολεμιδιών βρίσκεται στην επαρχία Λεμεσού, στη νότια Κύπρο, πολύ κοντά στην πόλη της Λεμεσού.
- Ο δήμος βρίσκεται σε πεδινό (και ελαφρώς λοφώδες) έδαφος, όχι ψηλά στα βουνά.
- Κοντά στον δήμο βλέπουμε πολλά σπίτια και κτίρια 🏘️, γιατί η περιοχή είναι πυκνοκατοικημένη και συνεχίζει τον οικισμό της Λεμεσού.
- Τα Πάνω Πολεμίδια βρίσκονται κοντά σε μια πόλη (τη Λεμεσό) και κοντά στη θάλασσα. 🌆
Πώς δείχνουμε τον οικισμό σε μια αεροφωτογραφία
Μια αεροφωτογραφία μας δείχνει μια κοινότητα από ψηλά. Σε αυτήν μπορούμε να δούμε καθαρά:
- τα όρια της κοινότητας ή του δήμου (πού τελειώνει η μια περιοχή και αρχίζει η άλλη),
- το έδαφος, αν είναι ίσιο (πεδινό) ή γεμάτο βουνά (ορεινό),
- τον οικισμό, δηλαδή το μέρος με τα μαζεμένα σπίτια. Τον οικισμό τον ξεχωρίζουμε εύκολα, γιατί εκεί βλέπουμε πυκνά κτίρια, στέγες και δρόμους, ενώ γύρω του υπάρχουν χωράφια ή δάση. 🏠
Για να περιγράψεις σωστά μια κοινότητα, απάντησε πάντα σε τρία πράγματα:
- Πού βρίσκεται στην Κύπρο (με τις κατευθύνσεις: βόρεια, νότια, ανατολικά, δυτικά). 🧭
- Τι έδαφος έχει (ορεινό ή πεδινό, στο εσωτερικό ή κοντά στην ακτή). ⛰️🌾🌊
- Πού είναι ο οικισμός, δηλαδή το χτισμένο μέρος με τα σπίτια. 🏘️
Και η δική μας κοινότητα;
Με τον ίδιο τρόπο μπορούμε να περιγράψουμε και τη δική μας κοινότητα. Βρίσκουμε τη θέση της πάνω στον χάρτη της Κύπρου και σκεφτόμαστε:
- Σε ποιο μέρος του νησιού είναι; (βόρεια, νότια, ανατολικά ή δυτικά) 🧭
- Είναι σε ορεινό ή σε πεδινό έδαφος; ⛰️🌾
- Είναι κοντά στη θάλασσα ή στο εσωτερικό; 🌊
- Είναι κοντά σε κάποια μεγάλη πόλη;
Έτσι μαθαίνουμε ότι κάθε κοινότητα στην Κύπρο έχει τη δική της ξεχωριστή θέση και το δικό της έδαφος — και γι' αυτό η κάθε μία είναι μοναδική. 💛