Υπερδανεισμός ιδιωτών και δημοσίου
💳 Πότε ο δανεισμός γίνεται πρόβλημα
Ο υπερδανεισμός ιδιωτών και δημοσίου συνιστά κοινωνικό πρόβλημα από τη στιγμή που οι ιδιώτες και το δημόσιο δεν μπορούν να αποπληρώσουν τα χρέη τους.
Ο δανεισμός είναι ένα πανάρχαιο οικονομικό φαινόμενο και σε ορισμένες περιπτώσεις χρήσιμο για τη λειτουργία της οικονομίας. Παράδειγμα, τα ναυτιλιακά δάνεια στην αρχαία Ελλάδα ήταν απαραίτητη προϋπόθεση για να γίνουν μεγάλα εμπορικά ταξίδια.
✅ Ο θετικός ρόλος του δανεισμού
Ο δανεισμός, ανάλογα με τις περιστάσεις, μπορεί να επιδράσει θετικά στην οικονομική ανάπτυξη:
- Κάποιοι άνθρωποι και κάποιες επιχειρήσεις δανείζονται χρήματα προκειμένου να αγοράσουν κάποια προϊόντα ή υπηρεσίες που τους είναι απαραίτητες. Αν δεν μπορούσαν να δανειστούν, τότε η οικονομική τους δραστηριότητα θα μειωνόταν ή θα σταματούσε
- Μια επιχείρηση μπορεί να δανειστεί για να προχωρήσει μια επένδυση που θα αυξήσει τα κέρδη της και ενδεχομένως να ανοίξει και θέσεις εργασίας. Αν δεν υπάρχει η δυνατότητα του δανεισμού, τότε ελάχιστες είναι οι επιχειρήσεις που μπορούν να προχωρήσουν σε επενδύσεις αποκλειστικά με δικά τους κεφάλαια
🏦 Ο ρόλος των τραπεζών
Οι τράπεζες είναι οι επιχειρήσεις που έχουν ως κύρια δραστηριότητά τους τη μεσολάβηση στην αγορά χρήματος:
- Κάποιοι θέλουν να φυλάξουν τα χρήματά τους (καταθέσεις)
- Κάποιοι ζητούν χρήματα (δάνεια)
- Το κέρδος της τράπεζας είναι η διαφορά των τόκων που εισπράττει από αυτούς που δανείζει και που πληρώνει σε αυτούς που δανείζεται
⚠️ Η ισχυροποίηση των τραπεζών και η κρίση
Τα τελευταία χρόνια, οι τράπεζες έχουν ισχυροποιηθεί. Η δυνατότητα των κρατών να ελέγξουν τις τράπεζες έχει μειωθεί δραματικά. Παράλληλα, έχει αυξηθεί ο δανεισμός κρατών και ιδιωτών με αποτέλεσμα την ακόμη μεγαλύτερη ισχυροποίηση των τραπεζών.
Αυτές οι εξελίξεις συνέβαλαν στην οικονομική κρίση. Η αδυναμία αποπληρωμής των δανείων είχε ως αποτέλεσμα αλυσιδωτές αρνητικές αντιδράσεις στην οικονομία. Πρόκειται για έναν φαύλο κύκλο που οδηγεί σε οικονομική κρίση.
💸 Η παραγωγή πλασματικού χρήματος
Την κατάσταση αυτή έκανε ακόμη πιο προβληματική η πολιτική κάποιων τραπεζών που δάνειζαν σε άλλες τράπεζες «δάνεια».
Αν μια τράπεζα ζητούσε χρήματα από κάποια άλλη, η δεύτερη αντί να δανείσει χρήματα, μετέφερε στην πρώτη τη δανειακή υποχρέωση κάποιου φυσικού ή νομικού προσώπου.
Παράδειγμα: Αν ο Χ είχε πάρει ένα στεγαστικό δάνειο από την Α τράπεζα, η Α τράπεζα μετέφερε στη Β το δάνειο και τον τόκο που προσδοκούσε να εισπράξει από τον Χ.
Πρόκειται για μια διαδικασία παραγωγής πλασματικού χρήματος, η οποία ευθύνεται σε μεγάλο βαθμό για την σημερινή κρίση.
Καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας στις Η.Π.Α. που ασχολήθηκε με την ανάλυση της σύγχρονης οικονομίας. Η κοινωνία μας χαρακτηρίζεται καταναλωτική. Αυτό σημαίνει ότι η οικονομία της στηρίζεται στην όλο και μεγαλύτερη κατανάλωση προϊόντων και υπηρεσιών. Χωρίς κατανάλωση, η οικονομική δραστηριότητα θα καταρρεύσει, πολλές επιχειρήσεις θα κλείσουν και θέσεις εργασίας θα χαθούν. Ο Σουήζυ ανέλυσε σε βάθος τα αίτια των κρίσεων της καπιταλιστικής οικονομίας. Η διαφήμιση συντελεί στο να αυξάνονται οι καταναλωτικές ανάγκες των ανθρώπων. Όμως, κάποια στιγμή οι ανάγκες και οι δυνατότητες των καταναλωτών να αγοράσουν συγκεκριμένα είδη καταναλωτικών προϊόντων φτάνουν στα όριά τους. Κάποια κοινωνικά στρώματα καταναλώνουν με δανεικά περισσότερα από όσα επιτρέπουν τα εισοδήματά τους και κάποια άλλα καταδικάζονται στην υποκατανάλωση.
🏛️ Δημόσιο χρέος, έλλειμμα και πλεόνασμα
Τα κράτη όταν δεν μπορούν να αποπληρώσουν τα ποσά που έχουν δανειστεί έρχονται αντιμέτωπα με χρέη.
Δημόσιο χρέος είναι τα ποσά που χρωστάει το κράτος. Το δημόσιο χρέος αυξάνεται ή μειώνεται ανάλογα με το ύψος του κρατικού δανεισμού και την ανάπτυξη της οικονομίας.
| Κατάσταση | Αποτέλεσμα στο χρέος |
|---|---|
| Ετήσιος προϋπολογισμός με έλλειμμα | Το χρέος αυξάνεται κατά το ποσό του ελλείμματος |
| Ετήσιος προϋπολογισμός με πλεόνασμα | Το χρέος μειώνεται / σταματάει να αυξάνεται |
Δημόσιο έλλειμμα είναι το ποσό κατά το οποίο τα έξοδα του δημοσίου υπερβαίνουν τα έσοδα κατά τη διάρκεια ενός έτους. Η υπέρβαση των εσόδων δημιουργεί ανάγκες για νέο δανεισμό, άρα αύξηση του χρέους.
Το πλεόνασμα σταματάει την αύξηση του χρέους, καθώς το δημόσιο δεν δανείζεται νέα ποσά προκειμένου να ανταπεξέλθει στις υποχρεώσεις του.
🛠️ Αντιμετώπιση του δημόσιου χρέους
Προκειμένου να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα του δημόσιου χρέους χρειάζεται:
α) 📈 Ανάπτυξη της οικονομίας
Να αναπτυχθεί η οικονομία, να αυξήσει τις εξαγωγές της, να μειώσει τις εισαγωγές και να αναπτυχθεί χωρίς την ανάγκη δανεισμού ποσών, στα οποία δεν θα μπορεί να αντεπεξέλθει.
β) 💰 Δημιουργία πλεονάσματος
Να δημιουργηθεί πλεόνασμα. Αυτό προϋποθέτει καλή διαχείριση των δημόσιων οικονομικών και ανάπτυξη της οικονομίας.
💥 Οι επιπτώσεις του υπερδανεισμού
Οι επιπτώσεις του υπερδανεισμού είναι τελικά ολέθριες για την οικονομία και την κοινωνία:
- Η οικονομία αναπτύσσεται σε πήλινα πόδια
- Οι χώρες που δανείζονται διαρκώς, χωρίς να παράγουν, σύντομα έρχονται αντιμέτωπες με το χρέος που πρέπει να αποπληρώσουν
- Τα νοικοκυριά που έχουν δανειστεί και δεν μπορούν να αποπληρώσουν τα δάνειά τους, έρχονται αντιμέτωπα με συμφορές: χάνουν τα σπίτια τους και τα περιουσιακά τους στοιχεία, οδηγούνται στο περιθώριο της κοινωνικής ζωής
- Η περίοδος του δανεισμού και της κατανάλωσης χρειάζεται να αντικατασταθεί από την αποπληρωμή των δανείων που συνεπάγεται μείωση της κατανάλωσης. Και αυτό σημαίνει πτώση του βιοτικού επιπέδου
«Ο πωλών τοις μετρητοίς και ο πωλών επί πιστώσει.» Παλιά γελοιογραφία που υπήρχε αναρτημένη μέχρι πριν μερικά χρόνια σε αρκετά εμπορικά καταστήματα. Το μήνυμα της γελοιογραφίας είναι ότι ο έμπορος που πουλάει με πίστωση σύντομα θα αντιμετωπίσει πρόβλημα, καθώς δεν θα μπορεί να εισπράξει τα όσα του χρωστούν και δεν θα έχει χρήματα για να αντεπεξέλθει στις δικές του υποχρεώσεις (πρόβλημα ρευστότητας χρήματος). Σήμερα, είναι σχεδόν αδύνατο να κινηθεί μια επιχείρηση αν δεν πουλήσει με πίστωση και αν η ίδια δεν δανειστεί. Οι τράπεζες μεσολαβούν για να βρεθούν αυτά τα ποσά που είτε με πίστωση είτε με δανεισμό κινούν την οικονομική δραστηριότητα. Το πρόβλημα είναι ότι ο κύκλος του δανεισμού και της πίστωσης είναι εύθραυστος. Μπορεί εύκολα να σπάσει αν ένα από τα μέρη του δεν μπορεί να αντεπεξέλθει στις δανειακές του υποχρεώσεις.
Ο δανεισμός είναι αναγκαίος για την οικονομική ανάπτυξη, αλλά ο υπερδανεισμός — όταν τα χρέη δεν μπορούν να αποπληρωθούν — οδηγεί σε φαύλο κύκλο κρίσης, απώλεια περιουσιών για τα νοικοκυριά και πτώση του βιοτικού επιπέδου.