Προσδιορισμός και αίτια των κοινωνικών προβλημάτων
⚠️ Τι είναι κοινωνικό πρόβλημα
Με τον όρο κοινωνικό πρόβλημα εννοούμε μια κατάσταση που υποβαθμίζει την ποιότητα ζωής ορισμένων ή όλων των μελών μιας κοινωνίας και συνήθως αποτελεί θέμα δημόσιας συζήτησης.
Σύμφωνα με αυτό τον ορισμό, ο όρος «κατάσταση» αναφέρεται σε κάθε περίσταση που αρκετοί άνθρωποι τη θεωρούν προβληματική. Τέτοιες καταστάσεις είναι:
- το να μην έχει κάποιος εργασία παρότι αναζητά (υψηλή ανεργία)
- το να μην έχει χρήματα για να καλύψει τις ανάγκες του παρότι εργάζεται ή ψάχνει για δουλειά
- να αισθάνεται ανασφαλής επειδή ζει σε μια γειτονιά με μεγάλη εγκληματικότητα
- να ζει σε ένα μολυσμένο περιβάλλον κτλ.
🎯 Άνισες επιπτώσεις στον πληθυσμό
Τα κοινωνικά προβλήματα δεν αγγίζουν όλο τον πληθυσμό με τον ίδιο τρόπο. Η πλειονότητα του πληθυσμού μπορεί να υποφέρει, αλλά μια μειοψηφία μπορεί να κερδίζει από τα κοινωνικά προβλήματα.
Ο πόλεμος είναι ολέθριος για τις κοινωνίες και τους ανθρώπους που μπορεί να χάσουν τη ζωή και την περιουσία τους. Όμως, δεν είναι καθόλου επιβλαβής για τις βιομηχανίες και τους εμπόρους όπλων. Το αντίθετο μάλιστα. Κερδίζουν τεράστια ποσά από αυτόν.
🌍 Διαφοροποίηση στον χρόνο και τον τόπο
Τα κοινωνικά προβλήματα αλλάζουν από κοινωνία σε κοινωνία και από εποχή σε εποχή. Δεν έχουν όλες οι κοινωνίες τα ίδια προβλήματα. Ούτε σε όλες τις εποχές τα προβλήματα είναι ίδια.
Τα τελευταία χρόνια, ορισμένα προβλήματα έχουν γίνει «παγκόσμια», όπως η παγκόσμια φτώχεια και το οικολογικό πρόβλημα που επηρεάζει πλέον τις ζωές των κατοίκων ολόκληρου του πλανήτη και απειλεί την ύπαρξη της ανθρωπότητας.
Σοβαρά κοινωνικά προβλήματα στις Η.Π.Α. το 1935 και το 2008
| 1935 | 2008 |
|---|---|
| 1. Ανεργία και φτώχεια | 1. Καταστροφή του περιβάλλοντος |
| 2. Ανεπαρκείς κυβερνήσεις | 2. Ανεργία |
| 3. Κίνδυνος πολέμου | 3. Αδυναμία αποπλήρωσης δανείων |
Πηγή: John Macionis, Social Problems, Prentice Hall, 2010.
Το τι είναι και τι δεν είναι κοινωνικό πρόβλημα αποτελεί, πολλές φορές, σημείο τριβής ανάμεσα στους κοινωνικούς επιστήμονες. Ο λόγος είναι ότι δεν χαρακτηρίζουν όλοι ως κοινωνικά προβλήματα τα ίδια φαινόμενα. Π.χ. η χρήση των ναρκωτικών για πολλούς θεωρείται σημαντικό πρόβλημα, το οποίο η κοινωνία πρέπει να αντιμετωπίσει. Υπάρχει, όμως, και η άποψη ότι η χρήση ναρκωτικών γίνεται κοινωνικό πρόβλημα όταν αυτά είναι απαγορευμένα, με αποτέλεσμα οι χρήστες να κινούνται σε παράνομα δίκτυα προκειμένου να τα προμηθευτούν σε υψηλή τιμή, κάτι που τους οδηγεί και σε εγκληματική συμπεριφορά.
🔍 Τα αίτια των κοινωνικών προβλημάτων
Οι άνθρωποι δεν συμφωνούν στο ποια είναι τα κύρια και ποια τα δευτερεύοντα αίτια των κοινωνικών προβλημάτων. Πάντως οι διαφορετικές προσεγγίσεις καταλήγουν στα εξής:
α) ⚡ Γρήγορη κοινωνική αλλαγή
Τα κοινωνικά προβλήματα οφείλονται στη γρήγορη κοινωνική αλλαγή. Η κοινωνία αλλάζει με γοργό ρυθμό, οι άνθρωποι και οι θεσμοί δεν μπορούν να προσαρμοστούν εύκολα σε αυτόν και προκαλούνται προβλήματα στην εύρυθμη λειτουργία της κοινωνίας.
Για παράδειγμα, η αλλαγή της οικονομίας προκαλεί ανεργία καθώς το εργατικό δυναμικό δεν μπορεί να μεταφερθεί εύκολα από τομέα σε τομέα και από δραστηριότητα σε δραστηριότητα.
β) ⚖️ Κοινωνική ανισότητα
Τα κοινωνικά προβλήματα οφείλονται στην ανισότητα. Ο σύγχρονος κόσμος χαρακτηρίζεται από κοινωνικές ανισότητες (πλούσιοι – φτωχοί) και από ανισότητες ανάμεσα σε χώρες (ανεπτυγμένες χώρες – υπανάπτυκτες χώρες). Σε αυτές τις ανισότητες οφείλονται τα περισσότερα κοινωνικά προβλήματα.
γ) 🧠 Κοινωνικές αντιλήψεις και νοοτροπίες
Ορισμένα κοινωνικά προβλήματα έχουν τις ρίζες τους σε νοοτροπίες παλαιότερων εποχών, οι οποίες επιβιώνουν στις μέρες μας. Π.χ. η αντίληψη μερικών γονιών ότι τα κορίτσια δεν πρέπει να σπουδάζουν οδηγεί στην εγκατάλειψη του σχολείου από τα κορίτσια.
Τα κοινωνικά προβλήματα δεν είναι στατικά: αλλάζουν ανάλογα με την κοινωνία, την εποχή και τις νοοτροπίες. Δεν αγγίζουν όλους με τον ίδιο τρόπο και τα αίτιά τους είναι σύνθετα — αλλαγή, ανισότητα και νοοτροπίες.